اتصال خاوران به راه‌آهن تبریز در چارچوب پروژه مرند ـ چشمه‌ثریا پیگیری می‌شود.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، کلان‌شهر تبریز به عنوان یکی از قطب‌های کلیدی اقتصادی، ترانزیتی و گردشگری شمال‌غرب کشور، سال‌هاست که چشم‌به‌راه اتصال کامل خط‌آهن مدرن میانه-بستان‌آباد-تبریز به هسته مرکزی شهر است. افتتاح ایستگاه خاوران در خردادماه 1402 گامی بزرگ در کاهش زمان سفرها و تسهیل تردد مسافران پایتخت بود، اما واقعیت این بود که استقرار خاوران در منطقه‌ای نسبتاً دور از مرکز شهر و عدم اتصال ریلی مستقیم آن به ایستگاه قدیمی و مرکزی تبریز، چالش‌های مضاعفی را برای شهروندان و مسافران به همراه داشت.
مسافران برای رسیدن به مقصد نهایی ناچار به استفاده از ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای و تحمل ترافیک ورودی‌های کلان‌شهر بودند؛ معضلی که اکنون مدیریت ارشد استان، نمایندگان مجلس و شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران را بر آن داشته تا با بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی، چرخ‌دنده‌های این پروژه حیاتی را سرعت ببخشند.
از تاریخچه تا چالش‌های اجرایی فاز سوم
طرح خط‌آهن میانه-بستان‌آباد-تبریز به عنوان یکی از پروژه‌های کلان زیرساختی کشور مسیری طولانی را از ایده تا اجرا طی کرده است. فاز دوم این پروژه عظیم (بستان‌آباد تا خاوران) در خرداد 1402 با حضور مقامات عالی‌رتبه کشور به بهره‌برداری رسید و زمان سفر قطارها از تهران به تبریز را به طور چشمگیری کاهش داد.
با این حال از همان روزهای نخستین افتتاح، خاوران حکم ایستگاهی در نیمه‌راه را داشت؛ چرا که قطارها به دلیل عدم اتصال به شبکه اصلی و ایستگاه مرکزی تبریز، نمی‌توانستند مسافران را در قلب شهر پیاده کنند و همین امر ضرورت اجرای فاز سوم را به مطالبه‌ای اصلی مبدل ساخت.
براساس مطالعات فنی اولیه، اتصال خاوران به ایستگاه مرکزی تبریز پروژه‌ای پیچیده، سنگین و پرهزینه ارزیابی شده است که عبور از موانع توپوگرافی سخت، اجرای تونل‌های طولانی (از جمله تونل‌های بزرگ در مسیر کوهستانی حاشیه شهر) و ساخت پل‌های متعدد را طلب می‌کند. برآورد اعتبار اجرای این خط اتصال در سال‌های گذشته رقمی کلان (بیش از 10 هزار میلیارد تومان) ارزیابی شده بود که تأمین آن از بودجه‌های عمرانی قطره‌چکانی دولت عملاً ناممکن به نظر می‌رسید.
تازه‌ترین تحولات؛ گشایش در تأمین مالی و ورود بخش خصوصی
با پیگیری‌های مستمر مدیریت ارشد استان آذربایجان شرقی و نمایندگان تبریز در مجلس شورای اسلامی، تحرک تازه‌ای در ماه‌های اخیر شکل گرفته است. نشست‌های مشترک میان نمایندگان مجلس، مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت‌های توانمند بخش خصوصی باسابقه در حوزه زیرساخت‌های ریلی، منجر به توافقات اولیه برای اجرای این پروژه با سازوکارهای نوین مالی (از جمله تهاتر و روش‌های غیرنقدی) شده است.
به گفته کارشناسان حوزه حمل‌ونقل، طرح جدید به‌‌روزرسانی شده با کاهش طول مسیر و بهینه‌سازی مسیر عبور از پشت ورزشگاه یادگار امام (ره) و ترمینال جنوبی، تلاش دارد تا با حفر تونل‌های مهندسی‌شده، مسیر 15 تا 29 کیلومتری باقیمانده را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با کمترین تخریب شهری به شبکه ریلی اصلی گره بزند. این اقدام نه تنها بار ترافیکی ورودی‌های جنوب تبریز را کاهش می‌دهد، بلکه نقش این کلان‌شهر را در کریدور ترانزیتی بین‌المللی تراسیکا و اتصال ریلی ایران به اروپا پررنگ‌تر خواهد کرد.
اتصال ایستگاه خاوران به راه‌آهن تبریز؛ پروژه‌ای کلان و مهم
جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران در خصوص اتصال ایستگاه راه‌آهن خاوران به راه‌آهن تبریز، اظهار کرد: این پروژه طرحی سنگین بود که در زمان مسئولیت وی به‌عنوان معاون عمرانی استانداری آذربایجان شرقی پیگیری شده است.
وی افزود: پس از حدود 22 سال این طرح در آخرین جلسه شورای برنامه‌ریزی استان در اسفند 1402 به تصویب رسید.
ذاکری با اشاره به ضرورت اجرای بخش زیرزمینی این مسیر گفت: اتصال ایستگاه خاوران به راه‌آهن تبریز به حدود 10 کیلومتر تونل زیرزمینی نیاز دارد و اجرای آن با روال معمول پروژه‌های ملی، به دلیل هزینه‌های سنگین و زمان طولانی موردنیاز، می‌توانست با دشواری‌های بیشتری همراه شود.
مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ادامه داد: به همین دلیل این طرح را در پروژه راه‌آهن مرند ـ چشمه‌ثریا ادغام کردیم تا مشکلات و محدودیت‌های اجرایی آن در قالب این پروژه پیگیری شود و امکان استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی فراهم شود.
ذاکری با اشاره به دشواری‌های اجرای پروژه راه‌آهن میانه ـ تبریز بیان کرد: این پروژه طرحی سنگین و زمان‌بر بود و پس از بیش از دو دهه، مسیر آن تا خاوران به بهره‌برداری رسید.
وی با اشاره به بخش‌های زیرزمینی و هزینه‌بر این طرح افزود: اجرای بخش‌های باقیمانده با روال معمول پروژه‌های ملی، به‌دلیل هزینه‌های سنگین و زمان طولانی موردنیاز، می‌توانست با مشکلات بیشتری همراه شود.
مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با اشاره به ادغام این پروژه با طرح راه‌آهن مرند ـ چشمه‌ثریا ـ تبریز خاطرنشان کرد: هدف از این اقدام، انتقال بخشی از مشکلات و محدودیت‌های اجرایی به چارچوب پروژه جدید و استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری خارجی برای پیشبرد طرح است.
ذاکری با اشاره به بهره‌برداری از مسیر جدید راه‌آهن میانه ـ تبریز تا ایستگاه خاوران گفت: استفاده از این مسیر، زمان سفر ریلی تبریز به تهران و مشهد را حدود 3.5 تا 4 ساعت کاهش داده است و توسعه خدمات مسافری در این محور با مشارکت بخش خصوصی دنبال می‌شود.
وی عنوان کرد: این پروژه یکی از مهم‌ترین طرح‌های ریلی استان بود که تکمیل آن بیش از 22 سال طول کشید و در نهایت، مسیر تا ایستگاه خاوران به بهره‌برداری رسید.
مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با اشاره به خدمات ریلی فعلی در مسیر تبریز ـ تهران و مشهد متذکر شد: علاوه بر قطار پنج‌ستاره تهران ـ مشهد، قطار دیگری نیز از ایستگاه خاوران به مقصد مشهد حرکت می‌کند و قطار تهران به خاوران نیز یک روز در میان برقرار است.
ذاکری با اشاره به اهمیت پروژه ریلی خاوران ـ تبریز ـ مرند ـ چشمه ثریا بیان کرد: این طرح صرفاً یک خط ریلی در محدوده یک استان نیست، بلکه بخشی از کریدور راهبردی شرق به غرب کشور از سرخس در خراسان تا چشمه ثریا در آذربایجان غربی به‌شمار می‌رود و باید با مشخصات فنی یکپارچه اجرا شود.
وی با بیان اینکه طول این پروژه 324 کیلومتر است افزود: اتصال شبکه ریلی ایران به مرز ترکیه از طریق این مسیر می‌تواند جایگاه کشور را در حمل‌ونقل بین‌المللی تقویت کرده و زمینه انتقال بار میان شرق و غرب جهان، از جمله مسیر چین به اروپا، را فراهم کند.
به‌دلیل عدم تخصیص اعتبار لازم این پروژه تعطیل است
علیرضا نوین، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی نیز در پاسخ به سوالی در خصوص آخرین وضعیت اتصال ایستگاه خاوران به خط ریلی تبریز گفت: علی‌رغم پیگیری نمایندگان مجلس و تذکرات مستمر، دولت از خود اراده‌ای برای تکمیل این پروژه نشان نداده و به‌دلیل عدم تخصیص اعتبار لازم این پروژه تعطیل است.
وی ادامه داد: معاون شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور اخیراً مصاحبه‌ای انجام و از هدف‌گذاری برای تکمیل 850 کیلومتر خط ریلی در کشور خبر داده است، اما در این چشم‌انداز خبری از اتصال ایستگاه راه‌آهن خاوران به تبریز نیست، سال قبل هم 325 کیلومتر راه‌آهن ساخته شد، اما حاضر نشدند بخشی از اعتبارات را برای تکمیل مسیر 27 کیلومتری خاوران تا تبریز تخصیص دهند.
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه انتظار مردم آذربایجان شرقی از دولت پزشکیان توجه به مطالبات برحق آنان است تصریح کرد: ما چیزی جز مازاد بر حق‌مان نمی‌خواهیم. اگر با درک شرایط کشور زیاد انتقاد نمی‌کنیم نباید موجب سوءاستفاده شود.
اگر اعتبار هست، باید برای همه باشد و وقتی می‌توانند چند صد کیلومتر خط ریلی احداث کنند، چرا خط ریلی نیمه‌تمام افتتاح شده را تکمیل نمی‌کنند؟
تکمیل زنجیره راه‌آهن تبریز به خاوران، علاوه بر تسهیل سفر مسافران پایتخت و شهرهای میانی، نقشی کلیدی در توسعه اقتصادی، رونق گردشگری و ترانزیت کالا ایفا می‌کند. حال باید دید با هم‌افزایی ایجاد شده میان دولت، مجلس و بخش خصوصی، سوت قطار مسافربری در ایستگاه مرکزی تبریز چه زمانی به صدا درخواهد آمد، رویدادی که بی‌شک یکی از بزرگترین دستاوردهای زیرساختی استان در سال‌های اخیر لقب خواهد گرفت.
