با تغییر الگوی مهاجرت ماهیان، صید ماهیان استخوانی در دریای خزر با سقوط 51 درصدی به 119 تن رسید.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، فصل صید ماهیان استخوانی در سواحل مازندران امسال با آماری نگران‌کننده آغاز شده است؛ از 15 مهر تا پایان این ماه، تنها 119 تن ماهی استخوانی صید شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، کاهش 51 درصدی را نشان می‌دهد؛ افتی که هم‌زمان با افزایش دمای هوا و طرح احتمال تغییر الگوی مهاجرت ماهیان، نگرانی‌ها درباره آینده صیادی و معیشت خانواده‌های ساحل‌نشین را افزایش داده است.
برای صیادان مازندرانی، پاییز فصل بازگشت امید به خانه‌هایی است که زندگی‌شان با تور و قایق و حاصل دریا گره خورده؛ اما امسال تورهای کم‌بار، تصویری متفاوت از آغاز فصل صید رقم زده‌اند. پشت آمار کاهش صید، تنها افت یک شاخص اقتصادی قرار ندارد؛ زنجیره‌ای از مشاغل و خانواده‌هایی قرار دارند که درآمدشان به میزان ماهی صیدشده وابسته است.
افت 51 درصدی صید؛ کفال در صدر ماهیان صیدشده
حسینعلی حبیبی، معاون صید و بنادر ماهیگیری اداره‌کل شیلات مازندران، با اشاره به کاهش محسوس صید در مهرماه، افزایش دمای آب دریای خزر و تغییرات اقلیمی را از عوامل مؤثر در این وضعیت دانسته است.
به گفته وی، از 15 مهر تا پایان این ماه، 119 تن انواع ماهیان استخوانی در سواحل مازندران صید شده که این میزان نسبت به مدت مشابه سال قبل 51 درصد کاهش دارد.
ترکیب صید نیز نشان می‌دهد کفال با سهم 89 درصدی، بیشترین میزان صید را به خود اختصاص داده است. سهم ماهی سفید 6 درصد و کپور یک درصد اعلام شده و ارزش اقتصادی مجموع صید این دوره نیز حدود 11 میلیارد تومان بوده است.
حبیبی همچنین از کاهش 36 درصدی تلاش صیادی در دو هفته نخست فصل خبر داده است؛ کاهشی که به گفته او، با کم‌بار بودن تورها ارتباط دارد. هر نوبت عملیات صید، علاوه بر به‌کارگیری نیروی انسانی، هزینه‌هایی برای استفاده از تجهیزات و امکانات به همراه دارد؛ بنابراین کاهش صید می‌تواند هم‌زمان درآمد صیادان را محدود و هزینه فعالیت آنان را سنگین‌تر کند.
آیا گرمای دریا، زمان مهاجرت ماهیان را تغییر داده است؟
یکی از توضیح‌های مطرح درباره افت صید امسال، تغییر شرایط دمایی و تأثیر احتمالی آن بر زمان و محدوده مهاجرت ماهیان به مناطق ساحلی است؛ موضوعی که در صورت تداوم می‌تواند الگوهای سنتی صید را نیز با چالش روبه‌رو کند.
داده‌های هواشناسی مازندران نشان می‌دهد میانگین دمای هوای استان در مهرماه 1405 به 18.4 درجه سلسیوس رسیده است؛ رقمی که 3.6 درجه بیشتر از میانگین بلندمدت این ماه، با دمای 14.8 درجه، و 2.3 درجه بالاتر از مهرماه سال گذشته، با میانگین 16.1 درجه، است.
هرچند این ارقام مربوط به دمای هواست و به‌تنهایی افزایش دمای آب دریا را اثبات نمی‌کند، اما اهمیت بررسی دقیق‌تر ارتباط میان شرایط جوی و زیستی خزر را نشان می‌دهد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی معاون صید و بنادر ماهیگیری شیلات مازندران، کفال در فصل پاییز با سردتر شدن آب دریا برای تغذیه به سمت سواحل مهاجرت می‌کند؛ اما امسال، افزایش دما با کاهش این مهاجرت همراه بوده است. در چنین شرایطی، ممکن است ماهیان در محدوده‌های دیگری از دریا باقی بمانند و دسترسی صیادان به آنها دشوارتر شود.
ماهی سفید نیز مهاجرت‌های فصلی و عمقی دارد و زمان حضور آن در مناطق ساحلی به شرایط محیطی و چرخه زیستی وابسته است. ازاین‌رو، تغییر در زمان‌بندی مهاجرت می‌تواند بر میزان صید در مناطق و دوره‌های مشخص اثر بگذارد.
با این حال، نسبت دادن تمام کاهش 51 درصدی صید به افزایش دما، بدون بررسی‌های تکمیلی، نتیجه‌گیری دقیقی نیست. برای مشخص شدن سهم گرمای دریا، باید داده‌های مستقیم دمای آب، پراکنش گونه‌های مختلف، وضعیت ذخایر و میزان تلاش صیادان در کنار یکدیگر بررسی شوند.
تورهای خالی و فشار مضاعف بر معیشت ساحل‌نشینان
کاهش صید، پیامدهایی فراتر از فعالیت روزانه صیادان دارد. تعاونی‌های صیادی، مراکز تخلیه و عرضه آبزیان، فروشندگان ماهی و فعالان حمل‌ونقل و مشاغل وابسته نیز از گردش اقتصادی این فعالیت تأثیر می‌پذیرند.
در شرایطی که هزینه نگهداری قایق و تور، تعمیر تجهیزات و تأمین سایر ملزومات صید همچنان پابرجاست، کاهش میزان ماهی صیدشده می‌تواند درآمد خالص خانواده‌های صیادی را تحت فشار قرار دهد. البته میزان اثر اقتصادی این افت، به قیمت فروش و ترکیب گونه‌های صیدشده نیز بستگی دارد.
از سوی دیگر، افزایش تلاش برای جبران کاهش صید، اگر بدون توجه به ظرفیت زیستی ذخایر انجام شود، ممکن است فشار بیشتری بر جمعیت ماهیان وارد کند. بنابراین، حمایت از معیشت صیادان باید هم‌زمان با حفاظت از منابع آبزی و جلوگیری از برداشت بیش از ظرفیت آنها دنبال شود.
85 میلیون قطعه بچه‌ماهی؛ آیا رهاسازی‌ها کافی است؟
معاون صید و بنادر ماهیگیری اداره‌کل شیلات مازندران با اشاره به رهاسازی حدود 85 میلیون قطعه انواع بچه‌ماهی، ابراز امیدواری کرده است که این اقدام به تقویت حضور گونه‌های مختلف ماهیان استخوانی در سبد صید جامعه صیادی کمک کند.
با این حال، رهاسازی بچه‌ماهیان به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی همه عوامل مؤثر بر وضعیت صید باشد. نتیجه‌بخشی این اقدام به شرایط زیستی، کیفیت زیستگاه‌ها، دسترسی به منابع غذایی، بقای ماهیان رهاسازی‌شده و وضعیت محیط‌های مناسب رشد و تولیدمثل وابسته است.
آلودگی آب، ورود پساب‌ها، تخریب زیستگاه‌های ساحلی و رودخانه‌ای و فشار صیادی نیز از جمله عواملی هستند که بسته به محل و گونه می‌توانند بر ذخایر آبزیان اثر بگذارند. ازاین‌رو، بررسی وضعیت صید باید مجموعه این عوامل را در بر بگیرد، نه اینکه تنها بر یک متغیر متمرکز شود.
خزر به مدیریت علمی و فراتر از تقویم صید نیاز دارد
کاهش 51 درصدی صید ماهیان استخوانی در آغاز فصل، هشداری است که بررسی علت‌های آن را به ضرورتی فوری تبدیل می‌کند. پایش مستمر دمای آب، ثبت دقیق گونه‌ها و میزان صید، مقایسه میزان برداشت با ساعات و دفعات تلاش صیادی و بررسی تغییرات زمانی و مکانی حضور ماهیان می‌تواند به روشن شدن ابعاد این وضعیت کمک کند.
همکاری شیلات، مراکز پژوهشی و نهادهای محیط‌زیستی با تعاونی‌های صیادی نیز برای تکمیل داده‌ها و تبدیل نتایج پژوهش‌ها به تصمیم‌های اجرایی اهمیت دارد. در کنار این اقدامات، حفاظت از زیستگاه‌ها، کنترل آلودگی‌ها، ارزیابی وضعیت ذخایر و پیش‌بینی حمایت‌های متناسب برای خانواده‌های صیادی باید در دستور کار قرار گیرد.
تورهای کم‌بار مهرماه به‌تنهایی نمی‌توانند سرنوشت آینده صیادی مازندران را مشخص کنند؛ اما اگر این افت صرفاً یک نوسان فصلی تلقی شود و علت‌های احتمالی آن بدون بررسی باقی بماند، فرصت پیشگیری از مشکلات بزرگ‌تر از دست خواهد رفت.
آینده صیادی مازندران به سلامت دریای خزر و توان مدیریت تغییرات آن گره خورده است؛ دریایی که دیگر نمی‌توان وضعیتش را تنها با تقویم سنتی صید سنجید. حفاظت از ذخایر آبزیان، شناخت علمی تغییرات محیطی و حمایت از معیشت ساحل‌نشینان باید هم‌زمان پیش برود؛ چراکه صیانت از ماهیان خزر، در نهایت صیانت از اقتصاد و زندگی مردمان ساحل‌نشین نیز هست.
