کتابخانه قدیمی بیدسک، یادگار روزگار سپاه دانش، در انتظار احیا و بازگشت به خاطره جمعی روستاست.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در دامنه تپه‌ای در روستای بیدسک بخش قهستان شهرستان مرزی درمیان، بقایای بنایی قدیمی همچنان یادآور روزگاری است که مردم این روستا برای گسترش آموزش و فرهنگ، دست به کار شدند؛ بنایی که بنا بر روایت‌های شفاهی سالمندان و معتمدان محلی، ابتدا برای اسکان معلمان سپاه دانش احداث شد و در ادامه به کتابخانه روستا تغییر کاربری داد.
این ساختمان که امروز بخش زیادی از آن در گذر زمان فرسوده شده است، همچنان در حافظه جمعی اهالی بیدسک با نام «کتابخانه» شناخته می‌شود؛ نامی که از پیوند دیرینه مردم روستا با آموزش، مطالعه و مشارکت اجتماعی حکایت دارد.
از محل اسکان معلمان تا کتابخانه روستا
بر اساس روایت‌های شفاهی اهالی، احداث این بنا به دهه 1340 خورشیدی بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که تأمین امکانات آموزشی در روستاها با دشواری‌هایی همراه بود و حضور معلمان اعزامی، نیاز به فراهم کردن محل اقامت مناسب برای آنان را افزایش می‌داد.
گفته می‌شود اهالی بیدسک با همراهی معتمدان و اعضای انجمن روستا برای رفع این نیاز اقدام کردند و بنایی را به این منظور ساختند. برخی راویان نیز به احداث ساختمان در محدوده‌ای اشاره می‌کنند که پیش‌تر بخشی از آن کاربری گورستان داشته است؛ موضوعی که برای دستیابی به تصویری دقیق‌تر از تاریخ محل، به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
با گذشت زمان و پایان فعالیت سپاه دانش، ساختمان کاربری تازه‌ای پیدا کرد و به کتابخانه روستا تبدیل شد؛ فضایی که برای سال‌ها محل نگهداری و امانت کتاب و مراجعه دانش‌آموزان و علاقه‌مندان به مطالعه بود.
دفترهای امانت؛ سرنخ‌هایی از تاریخ فرهنگی بیدسک
بر اساس خاطرات نقل‌شده از سالمندان روستا، کتابخانه بیدسک در دوره فعالیت خود از کتاب‌ها و دفترهای ثبت امانت برخوردار بود. مراجعه‌کنندگان کتاب‌های موردنظر را به امانت می‌گرفتند و اطلاعات مربوط به امانت و تاریخ تحویل در دفترهای مخصوص ثبت می‌شد.
همچنین در برخی روایت‌ها به وجود کتاب‌های قدیمی، آلبوم‌ها و اسنادی اشاره شده است که احتمال می‌رود بخشی از تاریخ آموزشی و فرهنگی روستا را در خود جای داده باشند. با این حال، سرنوشت این آثار هنوز مشخص نیست و شناسایی و بررسی آن‌ها می‌تواند به روشن شدن ابعاد مختلف فعالیت کتابخانه کمک کند.
در خاطرات شفاهی، نام‌هایی همچون ملازاده، دهباشی و ایمایی نیز در ارتباط با سال‌های فعالیت آموزشی روستا مطرح شده است. همچنین از افرادی که در امور محلی و فعالیت‌های انجمن روستا نقش داشته‌اند، یاد می‌شود؛ اما تعیین دقیق مسئولیت اشخاص، ترتیب حضور معلمان و سال‌های فعالیت آنان، به بررسی اسناد و تطبیق روایت‌های مختلف نیاز دارد.
فرسودگی بنا و ضرورت ثبت خاطرات
امروز از ساختمان قدیمی کتابخانه، بقایایی بر جای مانده و فرسایش سالیان بخش مهمی از بنای اولیه را از میان برده است. با وجود این، ماندگاری نام کتابخانه در میان مردم نشان می‌دهد که این مکان فراتر از یک ساختمان، بخشی از خاطرات مشترک و هویت فرهنگی بیدسک به شمار می‌رود.
ثبت تاریخ شفاهی در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا سالمندان و معتمدان روستا اطلاعاتی درباره چگونگی احداث بنا، نقش بانیان، فعالیت معلمان، شیوه اداره کتابخانه و سرنوشت کتاب‌ها و اسناد قدیمی در اختیار دارند که ممکن است در منابع مکتوب ثبت نشده باشد.
از سوی دیگر، بررسی اسناد احتمالی در مدارس قدیمی، بایگانیهای آموزشی، نهادهای فرهنگی و منابع محلی می‌تواند به تأیید یا اصلاح روایت‌های موجود و تعیین دقیق‌تر تاریخچه این مجموعه کمک کند.
احیای کتابخانه؛ از مطالبه فرهنگی تا اقدام عملی
در میان شماری از اهالی فرهنگدوست بیدسک، ایده احیای کتابخانه قدیمی بار دیگر مطرح شده است؛ اقدامی که در صورت فراهم شدن شرایط لازم می‌تواند زمینه بازگشت فعالیت‌های فرهنگی به این مکان را فراهم کند.
با این حال، تحقق این هدف مستلزم بررسی وضعیت مالکیت زمین و ساختمان، روشن شدن شرایط حقوقی بنا و ارزیابی فنی بقایای موجود است. کارشناسی وضعیت سازه مشخص خواهد کرد که مرمت ساختمان امکانپذیر است یا بازسازی آن، با رعایت ضوابط قانونی و توجه به هویت تاریخی محل، ضرورت دارد.
در کنار این بررسیها، شناسایی بانیان و گردآوری اسناد گذشته، جلب مشارکت خیران و استفاده از ظرفیت نهادهای فرهنگی می‌تواند مسیر احیای مجموعه را هموار کند. همچنین تدوین برنامهای مشخص برای اداره کتابخانه و برگزاری فعالیتهایی مانند نشستهای فرهنگی، قصهخوانی کودکان و برنامههای آموزشی، برای تداوم کارکرد آن ضروری خواهد بود.
کتابخانه قدیمی بیدسک، فارغ از وضعیت کنونی ساختمان، یادگاری از تلاش مردم یک روستا برای فراهم کردن امکانات آموزشی و فرهنگی است؛ میراثی که ارزش آن تنها به قدمت بنا محدود نمیشود، بلکه در خاطرات نسلهایی ریشه دارد که با کتاب و مطالعه در این مکان آشنا شدند.
اکنون مستندسازی تاریخ این مجموعه و بررسی امکان احیای آن می‌تواند فرصتی برای پیوند میان گذشته و آینده بیدسک باشد؛ فرصتی که با ثبت خاطرات سالمندان، یافتن اسناد باقیمانده و مشارکت اهالی می‌تواند از یک خاطره جمعی به اقدامی ماندگار در حوزه فرهنگ و آموزش روستایی تبدیل شود.
