بحران در حفاظت از «خانه تاریخی سلمان»؛ با پیشنهاد جنجالی برای معاوضه با ساختمانی در شهرک چمران همراه است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در چند قدمی پل تاریخی محمدحسن‌خان بابل، عمارتی دوطبقه و سفیدرنگ قرار دارد که روزگاری بخشی از رونق تجارت و مناسبات اقتصادی شمال کشور را روایت می‌کرد؛ بنایی که با نام «تجارتخانه روس‌ها» و «خانه تاریخی سلمان» شناخته می‌شود و امروز، به‌جای آنکه به یکی از ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری شهر تبدیل شود، درگیر فرسایش، آسیب‌های ساختمانی و بلاتکلیفی بر سر مالکیت و مرمت است.
این اثر تاریخی که در فهرست آثار ملی ایران به شماره 2352 ثبت شده، از بناهای شاخص به‌جامانده از تحولات اقتصادی و اجتماعی اواخر دوره قاجار و آغاز پهلوی اول به شمار می‌رود. خانه سلمان در طول سال‌ها کاربری‌های مختلفی از جمله اداری، خدماتی و مهدکودک داشته، اما آنچه امروز بیش از هر چیز سرنوشت آن را تحت تأثیر قرار داده، نبود یک برنامه عملیاتی و روشن برای حفاظت و احیای آن است.
آسیب به بنا؛ تخریب دیوار و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت محوطه
وضعیت حفاظتی خانه سلمان تنها به فرسودگی بنا محدود نمی‌شود. تخریب بخشی از دیوار این مجموعه، به بهانه تعریض جاده، علاوه بر ایجاد آسیب در ساختار اثر، امنیت محوطه را نیز با مشکل مواجه کرده است؛ موضوعی که مدیر املاک شهرداری بابل در جلسه شورای اسلامی شهرستان به آن اشاره کرده است.
مهندس شفیعی با ابراز نگرانی از شرایط کنونی بنا اظهار داشت: تخریب بخشی از دیوار خانه سلمان زمینه ورود افراد سودجو و بزهکار به محوطه تاریخی را فراهم کرده و ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریع‌تر وضعیت این اثر را دوچندان ساخته است.
به گفته وی، شهرداری بابل برای تملک این بنا و فراهم کردن مقدمات احیای آن، پیگیری‌های اداری را آغاز کرده است. از آنجا که پلاک ثبتی خانه سلمان در مالکیت سازمان بهزیستی قرار دارد، فرآیند تملک از طریق سامانه و با استناد به قیمت کارشناسی دادگستری در سال 1404 دنبال شده، اما با وجود مکاتبات و پیگیری‌های شهرداری از اداره کل بهزیستی و وزارتخانه مربوطه طی چهار ماه گذشته، هنوز پاسخ نهایی برای تعیین تکلیف پرونده دریافت نشده است.
شفیعی با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده برای عبور از این بن‌بست گفت: شهرداری حتی آمادگی خود را برای پرداخت نقدی بهای ملک، در صورت نپذیرفتن معاوضه، اعلام کرده و از بخشی از حقوق قانونی خود نیز برای تسهیل روند تملک صرف‌نظر کرده است؛ با این حال، نبود جمع‌بندی نهایی از سوی بهزیستی همچنان مانع پیشرفت پرونده است.
اختلاف بر سر معاوضه؛ پیشنهاد ساختمان تجاری به‌جای خانه تاریخی
در کنار مسئله مالکیت، نحوه معاوضه و ارزش‌گذاری ملک نیز به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شده است. رقیه رحمانی، از فعالان بهزیستی، با اشاره به مذاکرات انجام‌شده درباره تملک خانه سلمان، اظهار داشت: شهرداری بابل پیشنهاد معاوضه این بنا با یکی از املاک دیگر را به سازمان بهزیستی ارائه کرده، اما ملک پیشنهادی، ساختمانی تجاری در یکی از طبقات شهرک چمران بوده است.
به گفته وی، این پیشنهاد از نظر ارزش تاریخی، فرهنگی و اقتصادی با جایگاه خانه سلمان قابل مقایسه نیست و همین مسئله ضرورت بازنگری در شیوه توافق و تعیین تکلیف مالکیت بنا را برجسته می‌کند.
طرح شهرداری برای احیای خانه سلمان
در مقابل، شورای اسلامی شهرستان بابل از آمادگی شهرداری و شورا برای تملک و بازسازی این اثر تاریخی خبر می‌دهد؛ طرحی که بر اساس آن، خانه سلمان پس از مرمت و احیا می‌تواند به فرهنگ‌سرا یا خانه‌ای فرهنگی ـ گردشگری تبدیل شود و در کنار پل تاریخی محمدحسن‌خان، بخشی از محور گردشگری شهر را شکل دهد.
حمید قربانیا، رئیس شورای اسلامی شهرستان بابل، با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخی شهر اظهار داشت: شهرداری و شورا برای تملک و بازسازی خانه سلمان آمادگی دارند و هدف این است که با تبدیل آن به یک مرکز فرهنگی، زمینه معرفی ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری بابل در سطح ملی و بین‌المللی فراهم شود.
وی با اشاره به نشست‌های تخصصی برگزارشده با کارشناسان میراث فرهنگی و فعالان گردشگری افزود: این بنا می‌تواند در توسعه گردشگری شهرستان نقش‌آفرین باشد، اما تحقق چنین برنامه‌ای در گرو رفع موانع اداری و رسیدن به توافقی روشن درباره تملک آن است.
خانه تاریخی سلمان امروز میان دو واقعیت قرار گرفته است؛ از یک سو، بنایی ثبت‌شده در فهرست آثار ملی که آسیب‌های محیطی و فرسودگی، ضرورت حفاظت از آن را جدی‌تر کرده و از سوی دیگر، طرحی برای تبدیل آن به یک ظرفیت فرهنگی و گردشگری که هنوز از مرحله پیگیری‌های اداری عبور نکرده است.
مسئله اکنون فقط انتقال مالکیت یک ساختمان نیست؛ تعیین تکلیف بنایی است که بخشی از حافظه تاریخی بابل را در خود جای داده و ادامه بلاتکلیفی آن می‌تواند فرصت احیا و بهره‌برداری فرهنگی از این میراث را بیش از پیش به تأخیر بیندازد. پرسش اصلی این است که دستگاه مالک و مدیریت شهری چه زمانی بر سر راهکاری روشن و عملی به توافق می‌رسند تا خانه سلمان از وضعیت کنونی خارج شود و جایگاه شایسته خود را در هویت تاریخی و گردشگری بابل بازیابد؟
