افزایش عبور نفت از هرمز؛ چرا بحران انرژی هنوز تمام نشده است؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، افزایش حجم عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز طی روزهای اخیر در حالی از سوی دولت آمریکا به‌عنوان نشانه‌ای از بهبود شرایط بازار انرژی مطرح شده که بررسی ابعاد مختلف بازار نشان می‌دهد بازگشت بخشی از جریان نفت خام به مسیرهای صادراتی، به‌معنای بازگشت بازار انرژی به شرایط عادی نیست. بر اساس گزارشی که وب‌سایت «Responsible Statecraft» با استناد به داده‌های شرکت‌های ردیابی کشتیرانی و اظهارات کارشناسان انرژی منتشر کرده، میزان عبور نفت از تنگه هرمز در روزهای اخیر به حدود 13 تا 17 میلیون بشکه در روز رسیده است؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ، به‌طور متوسط حدود 20 میلیون بشکه نفت در روز از این آبراه عبور می‌کرد.

افزایش عبور نفت با هزینه‌های سنگین اگرچه افزایش تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز می‌تواند در کوتاه‌مدت از شدت نگرانی بازار بکاهد، اما کارشناسان معتقدند این جریان نفت با شرایط عادی فاصله زیادی دارد. بخشی از نفت منطقه اکنون از مسیرهای جایگزین منتقل می‌شود.

بر اساس داده‌های شرکت Kpler، فعال‌شدن مجدد خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی امکان انتقال حدود 4 میلیون بشکه نفت در روز از طریق مسیر دریای سرخ را فراهم کرده است. از سوی دیگر، استفاده از روش انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر یا «Ship-to-Ship» افزایش یافته است.

در این روش، محموله‌های نفتی در شرایط پرریسک و در برخی موارد با خاموش‌کردن سامانه‌های شناسایی کشتی‌ها، میان نفتکش‌ها جابه‌جا می‌شوند تا بخشی از محدودیت‌های ایجادشده در تنگه هرمز دور زده شود. این شرایط موجب شده است که بازگشت جریان فیزیکی نفت به بازار، با افزایش قابل توجه هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه همراه باشد.

هزینه حمل نفتکش‌ها جهش کرده است به گفته سال مرکولیانو، کارشناس حمل‌ونقل دریایی، افزایش انتقال نفت از منطقه با سفرهای طولانی‌تر، انتقال کشتی به کشتی، تغییر مسیر و افزایش شدید هزینه‌های ناشی از ریسک جنگ همراه شده است. بر اساس ارقام مورد اشاره در این گزارش، هزینه حمل نفتکش‌های بسیار بزرگ یا VLCCها از خلیج فارس به حدود 1.2 میلیون دلار و از خلیج عمان به سمت آسیا به حدود 800 هزار دلار رسیده است.

همزمان، کمبود نفتکش‌های بزرگ مورد نیاز برای انتقال محموله‌ها، یکی دیگر از مشکلات بازار شده و افزایش ریسک حمل‌ونقل نیز هزینه بیمه نفتکش‌های خصوصی را بالا برده است. بحران اصلی؛ بازار دیزل و فرآورده‌های نفتی اما در این میان، مسئله‌ای که اهمیت بیشتری برای بازار جهانی انرژی دارد، وضعیت فرآورده‌های نفتی به‌ویژه گازوئیل است.

گزارش Responsible Statecraft تأکید می‌کند که حتی در صورت عبور نفت خام از تنگه هرمز، محدودیت در بخش پالایش می‌تواند همچنان بازار فرآورده‌ها را تحت فشار قرار دهد. آسیب به برخی تأسیسات پالایشی در منطقه، حملات به پالایشگاه‌های روسیه و اوکراین و کاهش صادرات روسیه، همزمان عرضه فرآورده‌های نفتی را تحت فشار قرار داده است.

گازوئیل نیز به دلیل نقش گسترده در حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی، اهمیت ویژه‌ای در اقتصاد جهانی دارد و کاهش عرضه آن می‌تواند اثرات تورمی گسترده‌ای در آمریکا، اروپا و کشورهای در حال توسعه ایجاد کند. آزادسازی ذخایر؛ مُسکن کوتاه‌مدت بازار در همین شرایط، کشورهای عضو گروه هفت با فشار دولت آمریکا با آزادسازی 100 میلیون بشکه نفت خام و دیزل از ذخایر خود موافقت کرده‌اند.

این اقدام علاوه بر توافق پیشین برای آزادسازی 400 میلیون بشکه از ذخایر کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی انجام می‌شود. با این حال، کارشناسان معتقدند آزادسازی ذخایر تنها می‌تواند بخشی از فشار کوتاه‌مدت بازار را کاهش دهد و قادر به حل مشکل اصلی عرضه نیست.

از سوی دیگر، استفاده گسترده از ذخایر استراتژیک موجب کاهش حاشیه امنیت بازار شده است. در این گزارش آمده است که ذخایر نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح از سال 1983 رسیده است.

چرا قیمت نفت همچنان بالای 100 دلار است؟ با وجود افزایش عبور نفت از تنگه هرمز، قیمت نفت برنت همچنان در محدوده 102 دلار در هر بشکه قرار داشته است.

کارشناسان علت این موضوع را تداوم نااطمینانی درباره امنیت کشتیرانی و آینده جنگ می‌دانند. به اعتقاد آنها، بازار هنوز نمی‌تواند با اطمینان درباره تداوم جریان نفت از منطقه تصمیم‌گیری کند و همین ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت‌ها باقی مانده است.

«رز کلانیک»، مدیر برنامه خاورمیانه در مؤسسه Defense Priorities، معتقد است وضعیت فعلی نوعی بن‌بست است؛ به این معنا که ایران نمی‌تواند تنگه را به‌طور کامل ببندد، اما آمریکا نیز بدون اختصاص حجم قابل توجهی از نیروی نظامی نمی‌تواند آن را به‌طور کامل باز نگه دارد. وی تأکید کرده است که اگر آمریکا بخواهد بدون دستیابی به توافق صلح با ایران جریان نفت از تنگه هرمز را حفظ کند، باید هزینه نظامی بسیار بالایی بپردازد و مشخص نیست ادامه چنین وضعیتی برای مدت طولانی امکان‌پذیر یا منطقی باشد.

افزایش عبور نفت به معنای پایان بحران نیست در مجموع، داده‌های جدید نشان می‌دهد اگرچه جریان نفت از تنگه هرمز نسبت به هفته‌های نخست جنگ افزایش یافته، اما بازار انرژی هنوز به وضعیت پیش از جنگ بازنگشته است. افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه، کمبود نفتکش‌های بزرگ، استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی، کاهش ذخایر استراتژیک و مهم‌تر از همه، تداوم بحران در بازار فرآورده‌های نفتی نشان می‌دهد که افزایش حجم نفت عبوری از هرمز تنها بخشی از مسئله را حل کرده است.

بر این اساس، پایان واقعی فشار بر بازار انرژی به بازگشت پایدار امنیت کشتیرانی و حل‌وفصل مناقشه ایران و آمریکا وابسته است؛ موضوعی که از نگاه کارشناسان همچنان مهم‌ترین سیگنال مورد انتظار بازار نفت محسوب می‌شود.