تهران، مشهد، اصفهان، اهواز، شیراز، تبریز و کرج در اولویت نوسازی ناوگان فرسوده قرار دارند؛ تهران با سهم ۲۰ درصدی از فرسودگی کشور در صدر این فهرست است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، تهران با سهم ۲۰ درصدی از فرسودگی ناوگان کشور (یک‌پنجم فرسودگی ناوگان کشور) در صدر شهرهای اولویت‌دار برای نوسازی قرار دارد؛ در حالی که مشهد و اصفهان نیز به‌ترتیب ۷.۸ و ۸.۴ درصد از فرسودگی کشور را به خود اختصاص داده‌اند. هم‌زمانی سهم بالای این کلان‌شهرها از ناوگان فرسوده با مصرف قابل توجه سوخت، ضرورت شتاب‌بخشی به برنامه‌های جایگزینی خودروها را برجسته می‌کند.
بر اساس داده‌های ارائه‌شده درباره شهرهای دارای اولویت بالاتر برای نوسازی، تهران با جمعیتی حدود ۹ میلیون نفر، سهم ۲۰ درصدی از فرسودگی کشور دارد. میانگین غلظت آلایندگی این شهر در شش‌ماهه دوم سال ۱۴۰۴ نیز ۴۲.۳۷ اعلام شده است.
این آمار در شرایطی اهمیت دارد که بخش قابل توجهی از ناوگان پایتخت همچنان فرسوده است و نوسازی آن می‌تواند یکی از محورهای سیاست‌گذاری برای کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا باشد.
مشهد و اصفهان؛ سهم بالای فرسودگی و مصرف سوخت
پس از تهران، مشهد با جمعیتی حدود ۳ میلیون نفر در جایگاه بعدی قرار دارد. سهم این شهر از کل فرسودگی کشور ۷.۸ درصد اعلام شده و میانگین غلظت آلایندگی آن نیز ۴۹.۳۱ ثبت شده است.
مصرف سوخت فرسوده‌ها در مشهد حدود ۳.۹ میلیارد لیتر برآورد شده است.
اصفهان نیز با جمعیتی حدود ۲.۱ میلیون نفر، سهم ۸.۴ درصدی از فرسودگی کشور دارد. میانگین غلظت آلایندگی این شهر ۳۹.۵ و مصرف سوخت فرسوده‌ها در آن حدود ۴ میلیارد لیتر اعلام شده است.
در میان سایر شهرهای بررسی‌شده، اهواز با جمعیتی حدود ۱.۴ میلیون نفر و سهم ۳.۶ درصدی از فرسودگی کشور، میانگین غلظت آلایندگی ۵۳.۱۱ را ثبت کرده است؛ رقمی که در جدول بالا از سایر شهرهای مورد بررسی بالاتر است. مصرف سوخت فرسوده‌ها در اهواز نیز حدود ۱.۸ میلیارد لیتر برآورد شده است.
شیراز با جمعیتی حدود ۱.۹ میلیون نفر، سهم ۶.۳ درصدی از فرسودگی کشور و میانگین غلظت آلایندگی ۲۶، در این فهرست قرار دارد. مصرف سوخت فرسوده‌ها در این شهر حدود ۳ میلیارد لیتر اعلام شده است.
تبریز نیز با جمعیتی حدود ۱.۵۸ میلیون نفر، سهم ۵.۸ درصدی از فرسودگی کشور و میانگین غلظت آلایندگی ۲۷.۵، از دیگر شهرهای دارای اولویت بالاتر برای نوسازی است؛ میزان مصرف سوخت فرسوده‌ها در تبریز نیز حدود ۳ میلیارد لیتر برآورد می‌شود.
کرج با جمعیتی حدود ۳.۶ میلیون نفر و میانگین غلظت آلایندگی ۳۸.۷ در این فهرست قرار دارد. سهم فرسودگی این شهر در جدول به‌صورت مشترک با تهران درج شده و میزان مصرف سوخت فرسوده‌ها نیز به‌صورت مشترک با تهران گزارش شده است.
این آمارها نشان می‌دهد که اولویت‌بندی نوسازی باید علاوه بر سهم هر شهر از فرسودگی کشور، وضعیت آلودگی و مصرف سوخت را نیز در نظر بگیرد. در عین حال، برای مقایسه دقیق شهرها، روش محاسبه شاخص‌ها و دوره زمانی داده‌ها باید یکسان و شفاف باشد.
۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور
ابعاد فرسودگی ناوگان به کلان‌شهرها محدود نیست. بر اساس آمار سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، حدود ۴۲ میلیون وسیله نقلیه در کشور تردد می‌کنند که ۲۲ میلیون دستگاه آن خودروی سواری و ۱۳ میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه موتورسیکلت است.
سهم وسایل نقلیه فرسوده از کل ناوگان نیز حدود ۳۵ درصد اعلام شده است.
از مجموع موتورسیکلت‌های کشور، حدود ۱۱ میلیون دستگاه فرسوده هستند. در بخش حمل‌ونقل عمومی نیز وضعیت قابل توجه است؛ به‌طوری‌که حدود ۵۹ هزار دستگاه از مجموع ۶۶ هزار اتوبوس فعال کشور فرسوده‌اند و بیش از نیمی از ناوگان کشنده‌ها نیز در همین گروه قرار دارند.
فاصله اسقاط با هدف برنامه هفتم
با وجود افزایش سرعت اسقاط خودروهای فرسوده در سال‌های اخیر، عملکرد این بخش همچنان با هدف‌گذاری برنامه هفتم توسعه فاصله دارد. بر اساس آمارهای اعلام‌شده، در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۴۹ هزار خودروی فرسوده اسقاط شد، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه کاهش یافت؛ در حالی که هدف برنامه هفتم، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو است.
همچنین برآوردها نشان می‌دهد که تا سال ۱۴۰۸ حدود ۵.۲ میلیون خودروی سواری و وانت دیگر به سن فرسودگی می‌رسند. حتی در صورت تحقق هدف اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه، پیش‌بینی شده است که در پایان برنامه هفتم حدود پنج میلیون خودروی فرسوده باقی بماند در صورت تحقق هدف اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه، پیش‌بینی شده است که در پایان برنامه هفتم حدود پنج میلیون خودروی فرسوده باقی بماند؛ رقمی که در صورت کندی نوسازی ممکن است به حدود هشت میلیون دستگاه برسد.
از سوی دیگر، سالانه حدود یک تا یک‌ونیم میلیون خودرو وارد ناوگان کشور می‌شود. بنابراین، افزایش ظرفیت اسقاط باید به اندازه‌ای باشد که علاوه بر خروج خودروهای فرسوده موجود، از انباشت مجدد آنها نیز جلوگیری کند.
تسهیلات جایگزینی؛ راهکار دولت برای شتاب‌بخشی به اسقاط
در دستورالعمل جدید نوسازی، تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز در اولویت قرار گرفته‌اند. معیار سنی فرسودگی خودروهای سواری ۲۰ سال و تاکسی‌های درون‌شهری ۱۲ سال تعیین شده است.
موتورسیکلت‌های کاربراتوری نیز پس از شش سال فرسوده محسوب می‌شوند، هرچند با تأیید شرایط فنی امکان تمدید این مهلت تا ۱۲ سال وجود دارد.
بر اساس ضوابط اعلام‌شده، سهمیه سوخت خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود و مالکان پنج سال برای جایگزینی فرصت دارند سهمیه سوخت خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود و مالکان پنج سال برای جایگزینی فرصت دارند. بهره‌مندی از معافیت‌های تردد نیز به ثبت‌نام در سامانه اسقاط کشور مشروط شده است.
برای جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده، تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با سود هشت درصد و بازپرداخت سه‌ساله پیش‌بینی شده است. برای تاکسی‌های فرسوده نیز بسته‌ای شامل وام یک تا یک‌میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومانی، ارزش ریالی شش گواهی اسقاط و ارزش لاشه خودرو در نظر گرفته شده است.
در طرح «کلید به کلید» نیز قرار است مالک تا زمان تحویل خودروی جایگزین، وسیله نقلیه خود را در اختیار داشته باشد. زمان متوسط فرآیند اداری و اعتبارسنجی این طرح حدود ۴۵ روز کاری برآورد شده است؛ هرچند تحقق این زمان‌بندی به تأمین خودرو و عملکرد زنجیره تولید و توزیع وابسته است.
با وجود این حمایت‌ها، میزان تسهیلات باید با قیمت خودروی جایگزین و توان بازپرداخت مالکان تناسب داشته باشد. اختصاص منابع حاصل از صرفه‌جویی سوخت به طرح نوسازی نیز به‌عنوان یکی از راهکارهای تأمین اعتبار مطرح شده است؛ راهکاری که اثرگذاری آن به تحقق منابع و نحوه تخصیص آنها بستگی دارد.
