تداوم توقف پروازهای ایران به برخی کشورهای منطقه در پی تحریم‌های آمریکا، عمان و آذربایجان را به کانون رایزنی‌ها برای بازگشت مسیرهای پروازی تبدیل کرده و پیگیری این محدودیت‌ها به ایکائو میرسد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، تداوم محدودیت‌ها و توقف بخشی از پروازهای خارجی ایران در پی تحریم‌های آمریکا علیه ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی، از ابتدای مهرماه شبکه پروازی کشور را با چالش‌هایی در برقراری ارتباط هوایی با برخی کشورهای همسایه و منطقه مواجه کرده است؛ وضعیتی که با وجود پیگیری‌های دیپلماتیک و تلاش برای رفع موانع موجود، همچنان ادامه دارد و ضرورت بازگشت مسیرهای پروازی متوقف‌شده به شبکه حمل‌ونقل هوایی کشور را بیش از گذشته برجسته کرده است.
در این میان، لغو یا محدود شدن پروازهای ایران به مقاصدی از جمله جمهوری آذربایجان، گرجستان، بغداد، عمان و امارات متحده عربی، توجه‌ها را به پیامدهای تحریم‌های جدید آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران جلب کرده است. محدودیت‌هایی که علاوه بر تأثیر بر جابه‌جایی مسافران، می‌تواند ارتباطات هوایی ایران با کشورهای منطقه و روند مبادلات میان طرفین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، وضعیت همه مسیرهای پروازی به یک شکل پیش نرفته است. در حالی که برقراری مجدد برخی پروازها همچنان در انتظار رفع موانع و تکمیل رایزنی‌ها قرار دارد، مسیر هوایی ایران و عراق پس از هفته‌ها محدودیت و توقف، سرانجام وارد مرحله اجرایی شد.
پروازهای ایران به نجف روز دوشنبه، ۱۳ مهرماه، با انجام نخستین پرواز شرکت هواپیمایی ایران‌ایر در مسیر تهران - نجف از سر گرفته شد؛ اتفاقی که پس از اعمال تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی و محدود شدن پروازها به برخی کشورهای منطقه، در پی رایزنی‌های تهران و بغداد برای رفع موانع موجود محقق شد.
ازسرگیری این مسیر در شرایطی رقم خورد که وضعیت پروازهای ایران به برخی دیگر از کشورهای منطقه همچنان با محدودیت همراه است و پیگیری برای بازگرداندن مسیرهای متوقف‌شده به شبکه پروازی کشور ادامه دارد.
عمان و جمهوری آذربایجان؛ دو مسیر در انتظار تعیین تکلیف
در همین زمینه، ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، به خبرنگار، درباره آخرین اقدامات این سازمان برای برقراری مجدد پروازهای خارجی لغوشده، با اشاره به تداوم مشکلات در برخی مسیرها گفت: در خصوص تحریم‌ها و کشورهایی که از این تحریم‌ها تبعیت کرده‌اند، در حال حاضر حدوداً می‌توان گفت که با کشور عمان دچار مشکل هستیم و پروازهایی که از قبل به این کشور داشتیم، فعلاً برقرار نشده است.
وی با یادآوری پیگیری‌های دیپلماتیک برای رفع این محدودیت‌ها افزود: رایزنی‌ها در این زمینه به‌صورت گسترده از سوی وزارت امور خارجه در حال انجام است و موضوع دیگر، پروازها به کشور آذربایجان است که این موضوع نیز مجدداً در حال پیگیری است.
اظهارات رئیس سازمان هواپیمایی کشوری نشان می‌دهد که در کنار ازسرگیری پروازهای تهران - نجف، بازگشت برخی مسیرهای خارجی همچنان به نتیجه رایزنی‌ها و رفع موانع ایجادشده وابسته است؛ موضوعی که در شرایط تداوم محدودیت‌های پروازی، پیگیری هم‌زمان دیپلماتیک و عملیاتی را ضروری می‌کند.
پیگیری حقوقی محدودیت پروازها در ایکائو
با وجود ادامه رایزنی‌ها برای برقراری مجدد پروازها، یکی از محورهای پیگیری سازمان هواپیمایی کشوری، مستندسازی محدودیت‌های اعمال‌شده و فراهم کردن زمینه طرح رسمی اعتراض‌ها در مجامع بین‌المللی است.
شیرودی با اشاره به نحوه اعلام توقف پروازها از سوی برخی کشورها تصریح کرد: کشورهایی که به آنها اشاره کردم، پس از اعمال تحریم‌های اخیر رسماً اعلام کردند که پروازها متوقف شده است.
وی ادامه داد: در برخی موارد، کشورها به‌صورت رسمی اعلام نکرده بودند که پروازها متوقف شده، بلکه به برخی شرکت‌های هواپیمایی اعلام کرده بودند پروازهای خود را لغو کنند. از آنجا که سازمان هواپیمایی کشوری برای طرح شکایت رسمی در مجامع بین‌المللی و سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) به مستندات رسمی نیاز دارد، به این کشورها به‌صورت مکتوب نامه ارسال کرد و از آنها خواست دلیل رسمی قطع پروازها را اعلام کنند.
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری تأکید کرد: برای همه این کشورها نامه ارسال و مراتب اعتراض خود را نیز در ایکائو مطرح کردیم. اجلاس ۲۳۹ ایکائو نیز ماه آینده برگزار خواهد شد و حتماً این موضوع را در آن اجلاس مطرح خواهیم کرد.
بر اساس این اظهارات، پیگیری موضوع محدودیت پروازهای ایران تنها به مذاکرات دوجانبه برای بازگشت مسیرهای متوقف‌شده محدود نیست، بلکه مستندسازی تصمیم‌های اتخاذشده از سوی کشورهای مقصد و طرح اعتراض در مجامع بین‌المللی نیز در دستور کار قرار دارد؛ اقدامی که با هدف فراهم کردن زمینه پیگیری رسمی این محدودیت‌ها دنبال می‌شود.
امیدواری به بازگشت پروازهای متوقف‌شده
در کنار مسیرهایی که همچنان با محدودیت مواجه هستند، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری از ادامه پروازهای ایران به برخی کشورها نیز خبر داد و گفت: کشورهایی نیز هستند که از این تحریم‌ها تبعیت نکرده‌اند و پروازهای ایران به آنها همچنان برقرار است.
وی یادآور شد: درباره دو سه کشوری که از تحریم‌های اخیر تبعیت کرده‌اند، هم از سوی سازمان هواپیمایی کشوری و هم از طریق دوستانمان در وزارت امور خارجه، موضوع را به‌طور جدی پیگیری می‌کنیم تا پروازها مجدداً برقرار شود.
شیرودی در پایان با اشاره به دریافت نشانه‌هایی از احتمال پیشرفت در روند پیگیری‌ها خاطرنشان کرد: سیگنال‌هایی نیز در این زمینه دریافت کرده‌ایم و امیدواریم پروازها در آینده نه‌چندان دور مجدداً برقرار شود.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که بازگشت پروازهای متوقف‌شده به شبکه هوایی کشور، علاوه بر پیگیری‌های دیپلماتیک، به مشخص شدن وضعیت محدودیت‌های اعمال‌شده و دستیابی به راهکاری برای رفع موانع موجود وابسته است. با این حال، دریافت سیگنال‌های مثبت از روند مذاکرات می‌تواند نشانه‌ای از ادامه تلاش‌ها برای ازسرگیری ارتباطات هوایی با برخی کشورهای منطقه باشد؛ هرچند زمان قطعی برقراری مجدد این پروازها هنوز اعلام نشده است.
پیامدهای توقف پروازهای خارجی؛ فراتر از جابه‌جایی مسافر
اهمیت تداوم پروازهای خارجی تنها به جابه‌جایی مسافران محدود نمی‌شود. شبکه پروازهای بین‌المللی، یکی از مسیرهای ارتباطی ایران با کشورهای منطقه است و استمرار فعالیت آن می‌تواند در تسهیل رفت‌وآمد، حفظ ارتباطات میان کشورها و جابه‌جایی کالا و اقلام ضروری، از جمله برخی داروها، نقش داشته باشد.
از این منظر، هرگونه اختلال طولانی‌مدت در پروازهای خارجی می‌تواند علاوه بر دشوار کردن سفرهای مستقیم میان ایران و کشورهای مقصد، روند مبادلات و ارتباطات میان طرفین را نیز با چالش مواجه کند. به همین دلیل، تعیین تکلیف مسیرهای متوقف‌شده و بازگشت آنها به شبکه پروازی کشور، صرفاً یک موضوع عملیاتی در صنعت هوانوردی نیست، بلکه از منظر حفظ ارتباطات منطقه‌ای و تسهیل جابه‌جایی مسافر و کالا نیز اهمیت دارد.
در شرایطی که بخشی از پروازهای ایران به کشورهای همسایه با محدودیت یا توقف مواجه شده است، پیگیری هم‌زمان از مسیرهای دیپلماتیک، حقوقی و اجرایی می‌تواند در رفع موانع موجود و تسریع روند بازگشت این مسیرها مؤثر باشد. ارسال نامه‌های رسمی به کشورهای موردنظر، طرح اعتراض در سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی و ادامه مذاکرات وزارت امور خارجه و سازمان هواپیمایی کشوری، از جمله اقداماتی است که بنا بر اعلام رئیس این سازمان، برای پیگیری موضوع در دستور کار قرار گرفته است.
بازگشت پروازها در گرو نتیجه رایزنی‌ها
در مجموع، اگرچه ازسرگیری پرواز تهران - نجف نشان داد که امکان بازگشت برخی مسیرهای متوقف‌شده به شبکه پروازی کشور وجود دارد، وضعیت پروازهای ایران به عمان و جمهوری آذربایجان و همچنین سایر مسیرهای تحت تأثیر محدودیت‌ها همچنان نیازمند پیگیری است. در این میان، سازمان هواپیمایی کشوری از ادامه رایزنی‌ها، پیگیری حقوقی محدودیت‌ها و تلاش برای طرح موضوع در اجلاس آتی ایکائو خبر داده و نسبت به برقراری مجدد پروازها در آینده نه‌چندان دور ابراز امیدواری کرده است.
با این حال، تعیین تکلیف نهایی این مسیرها به نتیجه مذاکرات و رفع موانع موجود وابسته است. از این رو، انتظار می‌رود دولت و دستگاه‌های مسئول با بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماتیک و مذاکرات، موضوع محدودیت‌های اعمال‌شده علیه پروازهای ایران را با جدیت دنبال کنند تا مسیرهای متوقف‌شده، به‌ویژه در کشورهای همسایه، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به شبکه پروازی کشور بازگردند و زمینه تداوم ارتباطات هوایی ایران با منطقه فراهم شود.
در واکنش به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های آمریکا، شبکه بانکی ایران توسعه گواهیهای امنیتی بومی را دنبال کرده و تاکنون بانک مرکزی و ۱۵ بانک این گواهیها را دریافت کرده‌اند.
رئیس سازمان هواپیمایی با اشاره تحریم های اخیر هوایی عنوان کرد که آمریکایی ها آرزوی به زمین خوردن صنعت هوانوردی ایران را به گور خواهند برد
در حکایتی آمده است که حاکمی برای آزمودن خادم خویش، کیسه‌ای به او داد که بر آن نوشته بود ۱۰۰ سکه، در حالی که در آن تنها ۹۹ سکه بود. خادم با بی‌اعتنایی به ۹۹ سکه، روزگارش را در حسرت سکه صدم گذراند. داشته‌هایش را از یاد برد و اسیر چیزی شد که برای به‌دست آوردنش، شاید ناچار شود همه دارایی خود را بدهد. عراق از نفت و منابع طبیعی، پارلمان و قانون اساسی، نیروی انسانی، ظرفیت‌های امنیتی، موقعیت راهبردی و جایگاه مذهبی و فرهنگی نجف اشرف و کربلا معلا برخوردار است. این‌ها سرمایه‌های ملی‌اند. اما در بزنگاه‌های مهم، گویی رضایت واشنگتن به معیاری برای بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها تبدیل می‌شود. در پی تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، عراق پروازهای ایران را در چند فرودگاه خود متوقف کرد. بغداد تلاش کرد از واشنگتن معافیت بگیرد. رویترز گزارش داد آمریکا معافیتی محدود صادر کرد. اما با شروطی توهین‌آمیز: پروازها فقط از فرودگاه نجف و به همان فرودگاه، مسافران ایرانی فقط با هدف زیارت، ممنوعیت حمل پول نقد عمده، و ارائه اطلاعات مسافران و شماره گذرنامه و هزینه‌کرد سوخت به وزارت خزانه‌داری آمریکا. این مجوز قابل لغو یا تغییر از سوی آمریکا اعلام شد. نفت حدود ۹۰ درصد بودجه دولت عراق را تشکیل می‌دهد و درآمدهای نفتی این کشور همچنان در حساب بانک مرکزی عراق نزد بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود. این سازوکار از سال ۲۰۰۳ شکل گرفته و همچنان ادامه دارد. رویترز گزارش داده در سال ۲۰۲۰، وقتی بغداد خواستار خروج نیروهای آمریکایی بود، واشنگتن تهدید کرد دسترسی عراق به منابع نفتی خود را محدود می‌کند.
آمریکا و چند کشور دیگر در نخستین سالگرد بازگشت تحریم های ظالمانه و غیر قانونی شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران، بر ادامه اجرای تعهدات ناشی از قطعنامههای باز اعمال‌شده تأکید کردند.
واشنگتن و متحدانش در نخستین سالگرد تلاش برای بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران بیانیهای مشترک صادر و خواستار تداوم فشارها علیه ایران شدند.
در حالی که آمریکا تلاش می‌کند با اهرم تحریم، روابط راهبردی تهران_بغداد را محدود کند، سفارت ایران با رویکردی قاطعانه از دولت عراق خواست با اتخاذ یک تصمیم فوری، از روابط دو کشور در برابر پیامدهای این تحریم‌ها صیانت کند.
همراهی کشورهایی مانند روسیه، چین، پاکستان و ترکیه تلاشهای آمریکا برای فلج کردن اقتصاد ایران را ناکام گذاشته.
