سقوط تتر و عقب‌نشینی دلار؛ بانک مرکزی ترمز بازار ارز را کشید؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بازار ارز این روزها با مجموعه‌ای از سیگنال‌های تازه روبه‌روست؛ از وعده عرضه گسترده ارز و تأکید بر کاهش بیشتر قیمت دلار گرفته تا محدودیت‌های پیاپی در بازار تتر و برخورد با تخلفات بانکی.

حاصل این تحولات در معاملات امروز سه‌شنبه 21 مهرماه، عقب‌نشینی دلار به محدوده 258 تا 259 هزار تومان و کاهش قیمت تتر به حدود 257 هزار تومان بوده است؛ اتفاقی که هم‌زمان با افت قیمت طلا و سکه، نگاه‌ها را به سمت سیاست‌های تازه بانک مرکزی و احتمال ادامه کاهش قیمت‌ها برده است.

در بازار طلا، هر گرم طلای 18 عیار بر اساس نرخ اتحادیه طلا و جواهر تهران به 25 میلیون و 726 هزار تومان رسیده، مظنه طلا 111 میلیون و 500 هزار تومان است و قیمت هر قطعه سکه تمام نیز در محدوده 260 میلیون تومان قرار دارد. این ارقام نشان می‌دهد افت نرخ ارز چگونه می‌تواند به بازارهای موازی منتقل شود؛ بازارهایی که در اقتصاد ایران، به‌ویژه در دوره‌های بی‌ثباتی، به‌شدت از انتظارات تورمی و نوسانات دلار تأثیر می‌پذیرند.

اما پرسش اصلی این است که چه اتفاقی افتاده که سیاست‌گذار هم‌زمان از افزایش عرضه ارز، فروش اسکناس به متقاضیان، محدود کردن معاملات تتر و برخورد با تخلفات بانکی سخن می‌گوید؟ آیا مجموعه این اقدامات می‌تواند دلار را وارد مسیر نزولی باثبات‌تری کند یا بازار پس از یک عقب‌نشینی کوتاه، بار دیگر به نوسان بازمی‌گردد؟

عرضه 2 میلیارد دلار؛ آزمون جدی سیاست ارزی

بانک مرکزی در روزهای اخیر افزایش عرضه ارز را به یکی از محورهای اصلی مدیریت بازار تبدیل کرده است. برنامه عرضه 2 میلیارد دلار ارز، در کنار امکان فروش تا 10 هزار دلار به هر کد ملی، پیامی روشن به بازار داد، سیاست‌گذار می‌خواهد دسترسی متقاضیان به ارز را از مسیرهای رسمی افزایش دهد و از تبدیل تقاضای احتیاطی به موج خرید در بازار آزاد جلوگیری کند.

اهمیت فروش ارز با کارت ملی در این است که بخشی از متقاضیان می‌توانند نیاز خود را از مسیر رسمی تأمین کنند؛ البته به شرط آنکه دسترسی واقعی به ارز فراهم باشد و فرآیند خرید با محدودیت‌های اجرایی و کمبود عرضه مواجه نشود. از سوی دیگر، عرضه گسترده ارز زمانی می‌تواند بر قیمت بازار اثر بگذارد که به مرحله اجرا برسد و جریان عرضه در برابر تقاضای موجود تداوم داشته باشد.

در واقع، بازار بیش از آنکه با رقم‌های اعلام‌شده آرام شود، به نشانه‌های عملی عرضه واکنش نشان می‌دهد. اگر معامله‌گران اطمینان پیدا کنند که ارز مورد نیاز در دسترس خواهد بود و برای تأمین آن ناچار نیستند به بازار آزاد مراجعه کنند، انگیزه خریدهای پیش‌دستانه کاهش می‌یابد.

همین تغییر در رفتار خریداران می‌تواند به اندازه افزایش عرضه، در تعدیل قیمت‌ها مؤثر باشد.

همتی از کاهش بیشتر دلار می‌گوید؛ بازار منتظر نشانه‌های عملی است

اظهارات روز گذشته عبدالناصر همتی درباره احتمال کاهش بیشتر نرخ دلار، در شرایطی مطرح شده که قیمت‌ها در بازار آزاد عقب نشسته‌اند. چنین موضعی می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران اثر بگذارد؛ به‌ویژه آن دسته از خریدارانی که با هدف حفظ ارزش دارایی یا کسب سود کوتاه‌مدت وارد بازار می‌شوند.

وقتی انتظار عمومی به سمت افزایش قیمت متمایل باشد، بخشی از تقاضا پیش از آنکه نیاز واقعی ایجاد شود، وارد بازار می‌شود. این رفتار خود می‌تواند فشار خرید را افزایش دهد.

در مقابل، زمانی که نشانه‌هایی از تقویت عرضه و احتمال کاهش قیمت‌ها دیده می‌شود، برخی خریداران دست نگه می‌دارند و فروشندگان نیز ممکن است برای جلوگیری از زیان بیشتر، دارایی خود را زودتر عرضه کنند.

با این حال، اظهارنظر درباره کاهش بیشتر دلار به‌تنهایی تضمین‌کننده ادامه افت نیست. آنچه اهمیت دارد، هماهنگی میان این پیام‌ها و عملکرد بازارساز است.

اگر عرضه ارز ادامه یابد و تقاضای واقعی بدون مانع پاسخ داده شود، امکان تثبیت روند نزولی بیشتر خواهد شد؛ اما اگر فاصله میان عرضه اعلام‌شده و ارز در دسترس متقاضیان زیاد باشد، بازار ممکن است دوباره به نوسان بازگردد.

چرا بانک مرکزی سراغ تتر رفت؟

در کنار عرضه ارز، بخش مهمی از تحولات اخیر به محدودیت بازار رمزارزها مربوط می‌شود. تتر در سال‌های گذشته برای بسیاری از معامله‌گران به یکی از شاخص‌های لحظه‌ای سنجش قیمت دلار تبدیل شده است؛ بازاری که حتی در ساعات تعطیلی بازارهای سنتی فعال می‌ماند و می‌تواند به اخبار سیاسی و اقتصادی واکنش سریع نشان دهد.

قیمت تتر در معاملات امروز به حدود 257 هزار تومان رسیده و به کف نرخ دلار در بازار آزاد نزدیک شده است. این فاصله اندک، در شرایط فعلی، از اهمیت رفتار معامله‌گران در بازار رمزارزها حکایت دارد.

با این حال، نرخ تتر و دلار نقدی الزاماً یکسان نیست و اختلاف آنها می‌تواند تحت تأثیر میزان نقدشوندگی، شرایط عرضه و تقاضا و محدودیت‌های معاملاتی تغییر کند.

بانک مرکزی و نهادهای ناظر در روزهای گذشته محدودیت‌هایی را برای معاملات تتر ـ تومان اعمال کرده‌اند. توقف معاملات شبانه از ساعت 21 تا 9 صبح، تعیین سقف خرید روزانه 2 هزار تتر برای هر کاربر و حذف نمودار بازار این جفت‌ارز از جمله اقداماتی است که گزارش شده است.

هدف قابل انتظار از این محدودیت‌ها، کاهش سرعت شکل‌گیری موج‌های هیجانی و جلوگیری از انتقال فوری نوسانات بازار تتر به انتظارات معامله‌گران دلار است.

با این حال، کنترل تتر با کنترل تمام بازار ارز تفاوت دارد. اگر فشار تقاضا از عوامل بنیادی مانند انتظارات تورمی، محدودیت عرضه یا افزایش نیازهای ارزی ناشی شود، محدودیت یک بستر معاملاتی به‌تنهایی نمی‌تواند آن را از بین ببرد.

اثر اصلی این اقدامات، در بهترین حالت، کاهش سرعت انتقال نوسان و محدود کردن برخی معاملات کوتاه‌مدت است؛ نه جایگزینی برای عرضه کافی ارز.

قطع خدمات بانکی پنج صرافی؛ حلقه تازه محدودیت‌ها

ماجرا به ساعات معامله تتر ختم نشده است. با تصمیم جدید بانک مرکزی از ساعت 16 دیروز دوشنبه 20 مهر، خدمات بانکی مرتبط با واریز و برداشت وجه برای پنج پلتفرم رمزارزی محدود شده است.

این تصمیم، در کمیته‌ای در مرکز ملی فضای مجازی اتخاذ و اجرای آن به بانک‌ها ابلاغ شده است.

در این گزارش، نوبیتکس، رمزینکس، بیت‌پین، ارزینجا و تترلند در شمار پلتفرم‌های مشمول محدودیت معرفی شده‌اند. تفاوت این اقدام با محدودیت معاملات شبانه در آن است که محدودیت بانکی مستقیماً به مسیر ورود و خروج ریال مربوط می‌شود.

کاربری که امکان معامله در پلتفرم را دارد، برای خرید تتر یا نقد کردن دارایی خود همچنان به مسیرهای واریز و برداشت وابسته است. محدود شدن این مسیرها می‌تواند تسویه معاملات را دشوار کند، نقدشوندگی را تحت فشار قرار دهد و بخشی از فعالیت بازار را کاهش دهد.

از منظر مدیریت بازار، محدودیت خدمات بانکی می‌تواند ورود نقدینگی تازه به معاملات تتر را کندتر کند. اما نتیجه نهایی به واکنش معامله‌گران بستگی دارد؛ زیرا اگر تقاضای دارایی دلاری همچنان وجود داشته باشد، احتمال انتقال بخشی از آن به بازار نقدی یا بسترهای دیگر منتفی نیست.

بنابراین، کاهش فعالیت صرافی‌های رمزارزی لزوماً به معنای حذف تقاضای ارز از اقتصاد نیست.

برخورد با تخلفات بانکی؛ سیاست‌گذار به مسیر گردش پول هم توجه دارد

در کنار اقدامات بازار ارز و رمزارزها، نظارت بر شبکه بانکی نیز تشدید شده است. بانک مرکزی پیش‌تر از برخورد با 11 رئیس شعبه بانکی در ارتباط با تخلفات مرتبط با بازار ارز و طلا خبر داده بود.

همچنین برای 10 مؤسسه اعتباری متخلف جریمه مالی در نظر گرفته شد و دستور اقدامات انضباطی درباره رؤسای شعب یادشده صادر شد.

اهمیت این اقدامات در آن است که مدیریت بازار ارز فقط به میزان عرضه اسکناس محدود نمی‌شود. جریان انتقال پول، نحوه استفاده از حساب‌های بانکی و رعایت ضوابط مربوط به تراکنش‌های مالی نیز می‌تواند بر امکان فعالیت شبکه‌های سفته‌بازانه اثر بگذارد.

اگر منابع مالی از مسیرهای بانکی برای معاملات غیرقانونی یا فعالیت‌های اخلال‌گرانه به کار گرفته شوند، نظارت مؤثر و برخورد با تخلفات می‌تواند هزینه چنین فعالیت‌هایی را افزایش دهد.

آنچه در ارزیابی سیاست بانک مرکزی اهمیت دارد، میزان اثربخشی این نظارت‌ها در جلوگیری از تخلف و افزایش شفافیت جریان‌های مالی است.

کاهش دلار به طلا و سکه هم رسید

در بازار طلا، افت دلار یکی از عوامل مهم کاهش قیمت‌هاست. هنگامی که نرخ ارز پایین می‌آید، ارزش ریالی طلای جهانی نیز تحت فشار قرار می‌گیرد و این اثر می‌تواند به قیمت طلا ی 18 عیار و سکه منتقل شود.

نرخ امروز اتحادیه، یعنی 25 میلیون و 726 هزار تومان برای هر گرم طلای 18 عیار، 111 میلیون و 500 هزار تومان برای مظنه و حدود 260 میلیون تومان برای سکه تمام، تصویر فعلی بازار را نشان می‌دهد.

البته مسیر طلا و سکه فقط با دلار تعیین نمی‌شود. تغییرات اونس جهانی، تقاضای داخلی و حباب سکه نیز در قیمت نهایی نقش دارند.

برای خریداران نیز تفاوت مهمی میان کاهش مقطعی و تغییر روند وجود دارد. افت قیمت در یک روز لزوماً به معنای ارزان‌تر شدن مداوم در روزهای بعد نیست؛ همان‌طور که افزایش قیمت در یک مقطع نیز به‌تنهایی نشانه آغاز یک روند صعودی پایدار محسوب نمی‌شود.

جهت حرکت بازار زمانی روشن‌تر خواهد شد که رفتار دلار، اونس جهانی و تقاضای داخلی در چند روز معاملاتی متوالی بررسی شود.

آیا دلار باز هم پایین می‌آید؟

مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد سیاست‌گذار هم‌زمان چند مسیر را برای آرام کردن بازار دنبال می‌کند؛ افزایش عرضه ارز، فراهم کردن امکان فروش تا 10 هزار دلار به هر کد ملی، تأکید بر تأمین ارز بخش تولید، محدود کردن معاملات شبانه تتر و تشدید نظارت بر خدمات بانکی و تراکنش‌های مالی. اظهارات همتی درباره کاهش بیشتر دلار نیز در همین فضا بر انتظارات بازار اثر گذاشته است.

اما برای ارزیابی اینکه دلار از محدوده 258 تا 259 هزار تومان پایین‌تر می‌رود یا نه، باید میان دو عامل فشار کوتاه‌مدت معاملات و شرایط بنیادی بازار ارز تفاوت گذاشت. محدودیت‌های تازه می‌توانند سرعت نوسان‌گیری و انتقال سیگنال‌های هیجانی را کاهش دهند؛ با این حال، تداوم افت قیمت به این بستگی دارد که عرضه واقعی ارز تا چه اندازه پاسخ‌گوی تقاضا باشد و انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی چه مسیری را طی کنند.

اگر برنامه عرضه ارز به‌طور مؤثر اجرا شود، دسترسی متقاضیان به ارز رسمی بهبود یابد و خریدهای احتیاطی فروکش کند، بازار ظرفیت ادامه کاهش را خواهد داشت. در چنین شرایطی، عقب‌نشینی دلار می‌تواند به کاهش بیشتر قیمت طلا و سکه نیز کمک کند.

در مقابل، اگر عرضه با وقفه مواجه شود یا تقاضای جدید در واکنش به تحولات اقتصادی و سیاسی شکل بگیرد، احتمال نوسان مجدد قیمت‌ها وجود خواهد داشت.

آنچه در معاملات امروز دیده می‌شود، عقب‌نشینی هم‌زمان دلار، تتر و قیمت‌های طلا و سکه است؛ اما آزمون اصلی سیاست ارزی از اینجا آغاز می‌شود. بازار باید در روزهای آینده نشان دهد که کاهش قیمت‌ها نتیجه افزایش واقعی عرضه و تعدیل انتظارات است یا صرفاً واکنشی کوتاه‌مدت به مجموعه محدودیت‌ها و پیام‌های سیاست‌گذار.

پاسخ این پرسش، نه در حجم بخشنامه‌ها، بلکه در استمرار عرضه ارز، رفتار خریداران و ثبات نرخ‌ها در معاملات پیش رو مشخص خواهد شد.