بررسیهای هواشناسی نشان می‌دهد بارش‌های پاییزی از غرب کشور آغاز شده و ال‌نینو میتواند با تقویت رطوبت جو، زمینه‌ساز بارش‌های سنگین و سیلابهای گسترده در چند استان شود.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بر اساس آخرین داده‌های سازمان هواشناسی کشور، بررسی وضعیت دمایی کشور از ابتدای سال آبی جاری (یکم مهرماه ۱۴۰۵) تا پایان روز ۲۷ مهرماه نشان می‌دهد که ایستگاه شبانکاره در استان بوشهر با ثبت دمای ۴۲.۸۰ درجه سانتی‌گراد، گرم‌ترین نقطه کشور بوده است. در مقابل، ایستگاه هزارکانیان در استان کردستان با ثبت دمای ۱.۰ درجه سانتی‌گراد، کمترین دمای کشور را در این بازه زمانی ثبت کرده است.
تداوم گرمای غیرمتعارف؛ میانگین دمای کشور ۲.۸ درجه بالاتر از نرمال
بررسی میانگین دمای کشور در بازه هفت‌روزه اخیر نیز حاکی از تداوم دماهای بالاتر از میانگین بلندمدت است؛ به‌طوری‌که میانگین دمای کشور در این دوره به ۲۲.۶ درجه سانتی‌گراد رسیده، در حالی که میانگین بلندمدت برای مدت مشابه ۱۹.۵ درجه سانتی‌گراد بوده است. بر این اساس، میانگین دمای کشور در بازه مذکور ۳.۱ درجه سانتی‌گراد بالاتر از حد نرمال بلندمدت ثبت شده است.
همچنین، میانگین دمای کشور از ابتدای مهرماه تا پایان روز ۲۷ این ماه به ۲۴.۲ درجه سانتی‌گراد رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۱.۴ درجه سانتی‌گراد برای این بازه، افزایش ۲.۸ درجه‌ای را نشان می‌دهد.
مجموع این داده‌ها بیانگر آن است که میانگین دمای کشور در بازه‌های زمانی بررسی‌شده، به‌ویژه در مقیاس هفت‌روزه و از ابتدای ماه جاری، همچنان بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد.
بارش‌های مهرماه کشور ۱۲ درصد افزایش یافت؛ کدام استان‌ها پربارش‌تر بودند؟
بررسی نقشه‌های بارش کشور از ابتدای سال آبی جاری (یکم مهر) تا ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که توزیع بارندگی در مناطق مختلف کشور یکنواخت نبوده و بیشترین بارش‌ها در استان‌های شمالی، شمال‌غربی و برخی مناطق کوهستانی به ثبت رسیده است. بر اساس داده‌های منتشرشده، میزان تأمین آب کشور از محل بارش‌ها تا این تاریخ ۱.۵۹ درصد گزارش شده است.
بر اساس آخرین گزارش‌های سازمان هواشناسی، بیشترین میزان بارندگی در استان‌های گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل و همچنین بخش‌هایی از استان‌های زنجان، کردستان، البرز، چهارمحال‌وبختیاری، ایلام، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی متمرکز بوده است. این پراکندگی نشان می‌دهد که سهم بارش‌ها در مناطق مختلف کشور، متناسب با شرایط جغرافیایی و الگوهای جوی، متفاوت بوده است.
از سوی دیگر، بررسی وضعیت بارندگی در هفت روز گذشته حاکی از آن است که میانگین بارش کشور به ۰.۵ میلی‌متر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت دوره مشابه، کاهش ۷۰.۸ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین، مجموع بارش‌های ثبت‌شده از ابتدای مهرماه تا ۲۷ این ماه به ۵.۳ میلی‌متر رسیده که نسبت به میانگین بلندمدت دوره مشابه، ۱۲.۱ درصد افزایش داشته است.
بارش‌های سنگین پاییزی در راه است؟؛ پای ال‌نینو به میان آمد
براساس آخرین پیش‌بینی‌های هواشناسی از وضعیت بارندگی‌های پاییز، بارش‌های جدی در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور از هفته چهارم مهرماه آغاز شده است. خروجی مدل‌های عددی هواشناسی نیز از شروع فعالیت سامانه‌های بارشی در غرب کشور حکایت دارد و نشان می‌دهد که با توجه به شرایط اقلیمی و شاخص‌های جوی، احتمال تقویت بارش‌ها در فصل پاییز وجود دارد.
بررسی شاخص‌های اقلیمی نشان می‌دهد پدیده ال‌نینو و سایر شاخص‌های همسو با آن می‌توانند زمینه را برای افزایش بارش‌ها در ایران، به‌ویژه در فصل پاییز، فراهم کنند. بر این اساس، احتمال تجربه پاییزی پربارش وجود دارد، هرچند تحقق این شرایط قطعی نیست و به تحولات جوی در هفته‌های آینده بستگی دارد.
با این حال، در کنار چشمانداز افزایش بارش‌ها، دو موضوع مهم شامل تداوم دماهای بالا و احتمال وقوع سیلابهای گسترده باید مورد توجه قرار گیرد.
در سالهایی که پدیده ال‌نینو توسعه پیدا میکند، زمینه گرمایش تقویت میشود. این وضعیت در کنار آثار تغییر اقلیم میتواند به افزایش دما و بروز نابهنجاریهای دمایی منجر شود؛ بهگونهای که دمای هوا در برخی دورهها بالاتر از میانگین نرمال قرار گیرد.
افزایش دما نیز میتواند شدت تبخیر را بالا ببرد و نیاز آبی را افزایش دهد. از سوی دیگر، بالا بودن دما بر وضعیت رطوبت و نوع بارش در مناطق مختلف تأثیر میگذارد و میتواند سهم بارش برف در ارتفاعات را کاهش دهد.
در چنین شرایطی، احتمال افزایش سهم بارش به شکل باران و کاهش سهم بارش برف وجود دارد؛ موضوعی که از نظر مدیریت منابع آب و پیامدهای هیدرولوژیک بارش‌ها اهمیت دارد.
احتمال وقوع سیلابهای گسترده در چند استان
یکی دیگر از موضوعات مهم در بررسی وضعیت بارش‌های پاییز، احتمال وقوع سیلابهای گسترده است. در شرایطی که دما نسبتاً بالا باشد و رطوبت کافی در جو وجود داشته باشد، برخی سامانه‌های بارشی در صورت برخورداری از قدرت دینامیکی مناسب می‌توانند بارش‌های سنگین و گستردهای ایجاد کنند.
ال‌نینو و سایر شاخص‌های اقلیمی همسو با آن نیز ممکن است به فراهم شدن شرایط افزایش رطوبت کمک کنند. در صورت استقرار هوای گرم و مرطوب در مسیر حرکت سامانه‌های بارشی، احتمال وقوع سیلابهای بزرگمقیاس و گسترده افزایش مییابد؛ رخدادهایی که در صورت تحقق، ممکن است چندین استان کشور را بهطور همزمان درگیر کنند.
البته در شرایط فعلی، وقوع چنین سامانههایی قطعی نیست و تعیین دقیق زمان، شدت و محدوده جغرافیایی فعالیت آنها امکانپذیر نیست. معمولاً یک تا دو هفته پیش از وقوع این سامانهها، نشانههای جوی با وضوح بیشتری در الگوهای پیشبینی نمایان میشود و در آن زمان میتوان هشدارها و اطلاعیههای لازم را صادر کرد.
لزوم آمادگی استان‌های غربی کشور برای بارش‌های پاییزی
با وجود نامشخص بودن زمان و شدت احتمالی سامانه‌های بارشی، انجام اقدامات پیشگیرانه از هماکنون در استان‌های مختلف کشور، به‌ویژه مناطق واقع در غرب زاگرس، ضروری است.
استان‌های فارس، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویهوبویراحمد، کرمانشاه، خوزستان، ایلام و لرستان و همچنین مناطق شمالیتر تا حدود استان کردستان، از جمله مناطقی هستند که باید آمادگی لازم را برای مواجهه با بارش‌های سنگین احتمالی و پیامدهای ناشی از آن داشته باشند.
بر این اساس، در کنار توجه به احتمال افزایش بارش‌ها در پاییز، رصد مستمر شرایط جوی و آمادگی برای مقابله با مخاطرات احتمالی، به‌ویژه سیلابهای گسترده، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
