چرا قیمت نفت، خیال پایین آمدن ندارد؟/ جهش 9 برابری هزینه حمل نفت

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، افزایش بی‌سابقه هزینه حمل‌ونقل دریایی نفت، به یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت انرژی در بازارهای جهانی تبدیل شده است؛ به طوری که هزینه انتقال یک محموله 2 میلیون بشکه‌ای نفت خام از آمریکا به ژاپن با نفتکش‌های غول‌پیکر به حدود 81 میلیون دلار رسیده است. این رقم در مقایسه با هزینه حدود 9 میلیون دلاری برای همین مسیر در سال گذشته، افزایشی 9 برابری را نشان می‌دهد.

افزایش هزینه حمل نفتکش‌ها، علاوه بر بالا بردن هزینه نهایی تحویل نفت، جریان تجارت جهانی انرژی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در شرایط فعلی، افزایش هزینه بیمه، تغییر مسیر کشتی‌ها و محدودشدن ظرفیت مؤثر ناوگان نفتکش‌ها باعث شده است انتقال نفت میان برخی مناطق جهان با دشواری و هزینه بیشتری انجام شود.

با توجه به اینکه یک نفتکش غول‌پیکر می‌تواند حدود 2 میلیون بشکه نفت حمل کند، هزینه 81 میلیون دلاری انتقال محموله از آمریکا به ژاپن به معنای تحمیل حدود 40.5 دلار هزینه حمل به ازای هر بشکه نفت است؛ هزینه‌ای که جدا از قیمت خرید نفت خام محاسبه می‌شود و می‌تواند بر صرفه اقتصادی صادرات و واردات نفت تأثیر بگذارد.

افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی، عامل جهش هزینه حمل نفت

افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، حملات به کشتی‌ها، رشد حق بیمه و تغییر مسیر نفتکش‌ها از مهم‌ترین عوامل افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی به شمار می‌روند.

در شرایطی که کشتی‌ها برای دوری از مناطق پرخطر ناچار به طی مسیرهای طولانی‌تر می‌شوند، مدت‌زمان اختصاص‌یافته به هر سفر افزایش می‌یابد. این مسئله باعث می‌شود نفتکش‌ها برای مدت بیشتری درگیر انتقال یک محموله باشند و تعداد کشتی‌های آماده برای جابه‌جایی محموله‌های جدید کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای نفتکش‌ها در چند مسیر مهم تجاری، رقابت میان خریداران برای اجاره کشتی را تشدید کرده است. در چنین شرایطی، حتی بدون کاهش تعداد فیزیکی نفتکش‌های جهان، ظرفیت مؤثر حمل‌ونقل دریایی می‌تواند محدود شود و نرخ کرایه‌ها افزایش یابد.

بر اساس برخی گزارش های منتشر شده، درآمد روزانه برخی نفتکش‌های غول‌پیکر اخیراً از یک میلیون دلار فراتر رفته است؛ درحالی‌که این رقم در سال 2025 حدود 55 هزار دلار در روز بود. البته نرخ‌های حمل پس از رسیدن به اوج خود تا حدودی کاهش یافته‌اند، اما همچنان در سطوح بالایی قرار دارند.

مازاد نفت سنگین در قاره آمریکا در مقابل دشواری تأمین در آسیا و اروپا

یکی از پیامدهای افزایش هزینه حمل نفت، تغییر مسیر تجارت جهانی و شکل‌گیری عدم تعادل میان مناطق تولیدکننده و مصرف‌کننده است.

بر اساس گزارش اویل‌پرایس و گزارش‌های مورد استناد رویترز، افزایش هزینه انتقال نفت باعث شده بخشی از محموله‌های نفت خام، به‌ویژه نفت سنگین تولیدشده در قاره آمریکا، برای صادرات به بازارهای آسیایی و اروپایی صرفه اقتصادی کمتری داشته باشند.

این وضعیت به انباشت نفت سنگین در قاره آمریکا منجر شده است؛ درحالی‌که پالایشگاه‌های برخی مناطق آسیا و اروپا برای تأمین خوراک مورد نیاز خود با هزینه‌های بالاتری مواجه هستند.

نفت سنگین برای پالایشگاه‌های پیچیده، به‌ویژه در شرایط محدودیت عرضه گازوئیل، اهمیت قابل‌توجهی دارد. با این حال، افزایش هزینه انتقال می‌تواند مزیت اقتصادی خرید این نوع نفت از منابع دوردست را از بین ببرد.

از سوی دیگر، پالایشگاه‌های آمریکایی نیز با نرخ بهره‌برداری بالایی فعالیت می‌کنند و امکان جذب نامحدود محموله‌هایی را که صادرات آنها دیگر صرفه اقتصادی ندارد، نخواهند داشت.

در چنین شرایطی، برخی خریداران آسیایی به‌جای خرید نفت از آمریکا، به دنبال تأمین محموله از خاورمیانه یا آمریکای لاتین هستند. این تغییر مسیرها نشان می‌دهد که هزینه حمل‌ونقل می‌تواند حتی در صورت وجود نفت کافی در بازار، دسترسی مصرف‌کنندگان به منابع عرضه را محدود کند.

هزینه حمل چگونه قیمت بنزین و گازوئیل را افزایش می‌دهد؟

افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی فقط به نفت خام محدود نیست و بازار فرآورده‌های نفتی از جمله بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و نفت کوره را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

نفت خام پس از استخراج باید به پالایشگاه منتقل شود و فرآورده‌های تولیدشده نیز برای رسیدن به بازارهای مصرف، به شبکه‌ای از خطوط لوله، مخازن و حمل‌ونقل دریایی نیاز دارند. افزایش هزینه در هر یک از این مراحل می‌تواند قیمت نهایی انرژی را افزایش دهد.

با بالا رفتن کرایه نفتکش‌ها، هزینه تحویل نفت به پالایشگاه‌ها افزایش می‌یابد و جابه‌جایی فرآورده‌های نهایی نیز گران‌تر می‌شود. در نتیجه، حاشیه سود پالایشگاه‌ها، قیمت‌های منطقه‌ای نفت و فرآورده‌ها و مسیرهای تجارت انرژی تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

این فشارها به‌ویژه در اقتصادهایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند، می‌تواند به افزایش قیمت سوخت و تشدید تورم منجر شود.

البته میزان انتقال افزایش هزینه حمل به قیمت نهایی مصرف‌کننده در همه بازارها یکسان نیست و عواملی مانند مالیات، حاشیه سود پالایشگاه‌ها، سطح ذخایر، ظرفیت خطوط لوله و شرایط رقابت در بازار خرده‌فروشی نیز در تعیین قیمت بنزین و گازوئیل نقش دارند.

چرا افزایش تولید نفت لزوماً بحران انرژی را برطرف نمی‌کند؟

در بازار جهانی انرژی، افزایش تولید نفت به‌تنهایی برای رفع کمبود عرضه یا کاهش قیمت‌ها کافی نیست. نفت باید علاوه بر تولید، با هزینه قابل‌قبول به پالایشگاه مناسب و در نهایت به بازار مصرف منتقل شود.

در صورتی که محدودیت اصلی در بخش حمل‌ونقل باشد، افزایش تولید یا آزادسازی ذخایر راهبردی نفت ممکن است اثرگذاری محدودی بر بازار داشته باشد؛ زیرا عرضه اضافی در یک منطقه الزاماً نمی‌تواند کمبود منطقه‌ای دیگر را جبران کند.

برای نمونه، ممکن است نفت در قاره آمریکا انباشته شود، اما هزینه بالای انتقال آن به آسیا مانع صادرات اقتصادی شود. در چنین وضعیتی، افزایش عرضه در مبدأ لزوماً به کاهش قیمت در مقصد منجر نخواهد شد.

از این منظر، هزینه حمل‌ونقل دریایی به عاملی مستقل در تعیین قیمت نهایی نفت تبدیل شده است؛ عاملی که در شرایط عادی سهم کمتری از توجه بازار را به خود اختصاص می‌داد، اما در دوره افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر تجارت و قیمت انرژی داشته باشد.

در مجموع، افزایش کرایه نفتکش‌ها نشان می‌دهد که بحران انرژی تنها به میزان تولید و حجم عرضه نفت وابسته نیست، بلکه امنیت مسیرهای دریایی، هزینه بیمه و ظرفیت حمل‌ونقل نیز در تعیین قیمت نهایی انرژی نقش دارند. اختلال در این بخش از زنجیره تأمین می‌تواند هم‌زمان به انباشت نفت در برخی مناطق، افزایش هزینه تأمین در مناطق دیگر و تشدید فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی منجر شود.