کاهش 90 درصدی مصرف کود، زنگ خطر برای امنیت غذایی

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، تأمین به‌موقع و متناسب نهاده‌های کشاورزی، به‌ویژه کودهای شیمیایی، از الزامات حفظ تولید و افزایش عملکرد محصولات زراعی و باغی است؛ با این حال، حذف هم‌زمان حمایت‌های دولتی از تولید و واردات کود در ماه‌های پایانی سال گذشته، هزینه تأمین این نهاده را برای کشاورزان به‌شدت افزایش داده و نگرانی‌هایی درباره کاهش مصرف و پیامدهای آن بر تولید محصولات کشاورزی ایجاد کرده است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم آثار کاهش مصرف نهاده های کشاورزی، لزوماً در همان فصل زراعی نمایان نمی‌شود و می‌تواند با تأخیر، عملکرد مزارع، میزان تولید محصولات اساسی و حتی نیاز کشور به واردات را تحت تأثیر قرار دهد.

در همین راستا، در گفت‌وگوی تفصیلی با علیرضا مهاجر، معاون سابق امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، ابعاد حذف نهاده های کشاورزی، میزان کاهش مصرف نهاده‌های پایه، ظرفیت تولید داخلی، پیامدهای این روند بر تولید محصولات کشاورزی و ضرورت بازنگری در سیاست‌های حمایتی دولت را بررسی کرده‌ایم.

علیرضا مهاجر معاون سابق معاونت امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به حذف هم‌زمان حمایت‌های دولتی از تولید و واردات کودهای شیمیایی کشاورزی در ماه‌های پایانی سال گذشته اظهار کرد: پیش از این، شرکت خدمات حمایتی کشاورزی کود را متناسب با قیمت تمام‌شده و با تخفیف 10 تا 30 درصدی در اختیار کشاورزان قرار می‌داد و از سوی دیگر، واردات کود یا مواد اولیه تولید آن نیز از ارز ترجیحی برخوردار بود، اما هر دو نوع حمایت حذف شد.

مهاجر افزود: حذف این حمایت‌ها شوک قیمتی شدیدی به کشاورزان وارد کرد؛ به‌طوری که قیمت برخی کودها از حدود 700 هزار تومان به هفت میلیون تومان برای هر کیسه 50 کیلوگرمی رسیده است و حتی قیمت برخی کودها تا کیسه ای 12 میلیون تومان افزایش یافته است.

معاون سابق معاونت امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: در چنین شرایطی، حتی اختصاص یک میلیون تومان یارانه به هر کیسه نیز نمی‌تواند مشکل کشاورز را حل کند؛ زیرا بسیاری از تولیدکنندگان توان تأمین مابقی هزینه خرید کود را ندارند و بخش کشاورزی از جمله نیازمند حمایت است.

مصرف کودهای کشاورزی 90 درصد کاهش یافته است

وی با بیان اینکه پس از این تغییرات، مصرف کود حدود 90 درصد کاهش یافته است، تصریح کرد: کاهش خرید کود از سوی کشاورزان فقط تولید محصولات کشاورزی و اشتغال بالا در بخش زراعت را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه ختی می تواند منجر به تعطیلی صنایع کود شیمیایی و بیکاری هزاران کارگر منجر شود.

آثار فقیر شدن اراضی کشاورزی

مهاجر با هشدار نسبت به آثار بلندمدت کاهش مصرف نهاده‌های کشاورزی و فقیر شدن اراضی کشاورزی گفت: پیامدهای این وضعیت ممکن است به‌صورت تدریجی و در سال‌های آینده نمایان شود. کشاورز ممکن است در سال نخست بتواند با کاهش مصرف کود به فعالیت خود ادامه دهد، اما در ادامه ناچار به کاهش سطح زیر کشت یا کنار گذاشتن بخشی از نهاده‌های موردنیاز خواهد شد.

معاون سابق معاونت امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با هشدار نسبت به آثار کاهش مصرف کودهای پایه بر تولید محصولات زراعی و باغی گفت: پیامد این وضعیت تنها به گندم محدود نمی‌شود و محصولاتی مانند جو، برنج، دانه‌های روغنی، سیب‌زمینی، پیاز، خیار، گوجه‌فرنگی و سایر محصولات باغی و صیفی نیز از کاهش مصرف نهاده‌های ضروری آسیب خواهند دید.

به گفته وی، تداوم این روند می‌تواند به کاهش تولید داخلی، افزایش وابستگی به واردات و افت صادرات محصولات کشاورزی منجر شود.

ضرورت بازنگری در شیوه پرداخت یارانه نهاده‌های کشاورزی

وی تأکید کرد: در شرایطی که واردات محصولات کشاورزی نیز با محدودیت‌های ارزی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و مشکلات تأمین مواجه است، کاهش تولید داخلی می‌تواند امنیت غذایی کشور را با مخاطرات جدی روبه‌رو کند.

مهاجر با تشریح نقش کودهای پایه در عملکرد تولید محصولات کشاورزی اظهار کرد: کودهای ازته، فسفاته و پتاسه سه نهاده اصلی تغذیه گیاه هستند که هرکدام نقش متفاوتی در رشد و عملکرد محصول دارند.

وی افزود: کود ازته به رشد رویشی و افزایش سطح برگ کمک می‌کند، کود فسفاته در افزایش دانه‌بندی و تولید محصول مؤثر است و کود پتاسه نیز مقاومت گیاه را در برابر خشکسالی، شوری، سرما، آفات و بیماری‌ها افزایش می‌دهد. بنابراین، کاهش مصرف این سه نوع کود می‌تواند عملکرد محصولات را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد و استفاده از سایر کودهای ریزمغذی نیز بدون تأمین نیازهای پایه گیاه، اثربخشی مطلوبی نخواهد داشت.

وی با اشاره به نیاز سالانه کشور به حدود یک میلیون و 450 هزار تن کود فسفاته، 650 هزار تن کود پتاسه و 2 میلیون و 600 هزار تن کود ازته گفت: در حالی که بخش عمده نیاز کشور به کودهای ازته در داخل تأمین می‌شود، در تولید کودهای فسفاته و پتاسه همچنان با محدودیت‌هایی مواجه هستیم.

75 درصد کشاورزان بعد از آزاد سازی نرخ ارز نهاده‌ها توان خرید ندارند

معاون سابق امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه پرداخت یارانه نهاده‌های کشاورزی تصریح کرد: حدود 75 درصد اراضی کشاورزی کشور در اختیار بهره‌برداران خرد و معیشتی قرار دارد که توان مالی کافی برای خرید نهاده‌های گران‌قیمت را ندارند.

وی افزود: در چنین شرایطی، پرداخت یارانه به محصول نهایی یا اختصاص اعتبار نقدی به کشاورز لزوماً به خرید کود و سایر نهاده‌های موردنیاز منجر نمی‌شود؛ چراکه کشاورز ناچار است منابع مالی محدود خود را صرف هزینه‌های متعدد زندگی و فعالیت کشاورزی کند. از این رو، باید کود با قیمت مناسب و در زمان موردنیاز مستقیماً در اختیار تولیدکننده قرار گیرد.

تجربه سایر کشورها

مهاجر با اشاره به تجربه سایر کشورها در حمایت از بخش کشاورزی خاطرنشان کرد: در بسیاری از کشورها بخشی از هزینه تأمین نهاده‌های کشاورزی از طریق یارانه جبران می‌شود و این حمایت می‌تواند به شکل کاهش مستقیم قیمت محصول برای کشاورز اعمال شود.

به اعتقاد وی، ادامه حذف حمایت از نهاده‌ها در شرایطی که هزینه واردات محصولات نهایی نیز به دلیل محدودیت‌های ارزی و افزایش هزینه حمل‌ونقل رو به افزایش است، سیاستی پرهزینه خواهد بود؛ چراکه حمایت از تولید داخلی و تأمین نهاده‌های موردنیاز کشاورزان می‌تواند از افزایش وابستگی کشور به واردات محصولات اساسی جلوگیری کند.

گفتگو از ابراهیم نژادرفیعی