در گزارش ذیل جلسه نظارتی مجلس درباره سوال از وزیر آموزشو و پرورش و وضعیت ترانزیتی کشور روایت شده است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی در حالی برگزار شد که نمایندگان پیش از آغاز رسمی نشست، جلسه‌ای غیرعلنی داشتند و در آن درباره مسائل روز کشور و موضوعات مرتبط با فعالیت مجلس گفت‌وگو کردند. پس از این نشست، جلسه علنی با حضور نمایندگان به‌صورت حضوری و وبیناری آغاز شد و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در سخنانی به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت.
در ادامه، دستورکار نظارتی مجلس با طرح سؤال از علیرضا کاظمی وزیر آموزش‌وپرورش دنبال شد؛ سؤالی که در نهایت به قانع نشدن نمایندگان و صدور کارت زرد برای علیرضا کاظمی انجامید.
پس از پایان این بخش، مجلس به بررسی گزارش کمیسیون عمران درباره عملکرد دستگاه‌های مسئول در گذرگاه‌های مرزی و ترانزیتی پرداخت؛ موضوعی که با توجه به شرایط تجاری کشور، محدودیت‌های ایجادشده در بنادر جنوبی و ضرورت تسهیل صادرات و واردات، اهمیت ویژه‌ای داشت. حضور وزیر راه و شهرسازی، قرائت گزارش کمیسیون عمران، اظهارات نمایندگان و جمع‌بندی نایب‌رئیس مجلس، بخش دیگری از دستورکار نظارتی جلسه امروز را تشکیل داد.
در پایان نیز نمایندگان در تذکرات شفاهی به بیان مشکلات حوزه‌های انتخابیه و مسائل ملی پرداختند.
سؤال از وزیر آموزش‌وپرورش و صدور کارت زرد
نخستین بخش مهم نظارتی جلسه علنی امروز به بررسی سؤال روح‌الله نجابت، نماینده مردم شیراز، از علیرضا کاظمی، وزیر آموزش‌وپرورش اختصاص داشت. محور این سؤال، موضوع نحوه گزینش و استخدام معلمان و ضرورت توجه به نظر کارشناسان گزینش در فرآیند جذب نیروی انسانی بود.
در این بخش، وزیر آموزش‌وپرورش با حضور در صحن مجلس به ارائه توضیحات خود درباره موضوع مطرح‌شده پرداخت و دیدگاه‌های وزارتخانه را تشریح کرد. پس از اظهارات وزیر، روح‌الله نجابت نیز به‌عنوان نماینده سؤال‌کننده پشت تریبون قرار گرفت و دلایل طرح سؤال و انتقادات خود را بیان کرد.
نجابت در توضیحات خود بر ضرورت رعایت ضوابط قانونی در فرآیند گزینش تأکید داشت و موضوع توجه به نظر کارشناسان و جلوگیری از نادیده گرفتن سازوکارهای قانونی را مورد توجه قرار داد. پس از طرح دیدگاه‌های دو طرف و بررسی پاسخ‌های ارائه‌شده، نمایندگان مجلس از توضیحات وزیر آموزش‌وپرورش قانع نشدند و در نهایت علیرضا کاظمی کارت زرد مجلس را دریافت کرد.
به این ترتیب، نخستین دستور نظارتی مهم جلسه امروز با ثبت یک کارت زرد برای یکی از اعضای کابینه دولت چهاردهم به پایان رسید و مجلس وارد دستور کار بعدی خود شد.
گزارش کمیسیون عمران؛ ترانزیت ایران زیر فشار گلوگاه‌های مرزی
در ادامه جلسه، بررسی گزارش کمیسیون عمران درباره ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول در خصوص گذرگاه‌های مرزی و ترانزیتی، با تمرکز بر روان‌سازی و تسهیل عبور و مرور ناوگان حمل‌ونقل بار، در دستور کار نمایندگان قرار گرفت.
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس، گزارش این کمیسیون را قرائت کرد و توضیح داد که در پی شکل‌گیری صف‌های طولانی ناوگان باری در برخی گذرگاه‌های مرزی، کمیسیون عمران به دستور رئیس مجلس از تعدادی از گذرگاه‌های مرزی بازدید میدانی انجام داده است. وی تأکید کرد گزارش ارائه‌شده حاصل بررسی‌های کارشناسی، بازدیدهای میدانی و جمع‌بندی مشکلات موجود در این حوزه است.
ایری در تشریح اهمیت موضوع، موقعیت جغرافیایی ایران را یکی از ظرفیت‌های مهم کشور برای ایفای نقش در ترانزیت بین‌المللی دانست، اما یادآور شد که صرف برخورداری از موقعیت جغرافیایی نمی‌تواند به‌تنهایی مزیت ترانزیتی ایجاد کند. به گفته وی، زمان عبور کالا، هزینه حمل‌ونقل، امنیت، کیفیت خدمات، قابلیت پیش‌بینی و ثبات مقررات از جمله عواملی هستند که صاحبان کالا و شرکت‌های حمل‌ونقل در انتخاب مسیر ترانزیتی به آن توجه می‌کنند.
سخنگوی کمیسیون عمران با اشاره به مشکلاتی مانند توقف ناوگان، محدودیت ظرفیت پایانه‌ها، تعدد مقررات، کنترل‌های موازی و ضعف هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، تأکید کرد که گلوگاه‌های مرزی را نمی‌توان صرفاً به عملکرد یک پایانه یا یک مرز محدود کرد. وی همچنین با اشاره به گزارش‌های میدانی گفت در برخی موارد توقف کامیون‌ها تا حدود 40 روز گزارش شده و هزینه روزانه هر کامیون نیز به 100 دلار می‌رسد؛ موضوعی که به‌ویژه برای ناوگان یخچالی و حمل کالاهای فسادپذیر خسارت بیشتری به همراه دارد.
ایری در جمع‌بندی گزارش کمیسیون عمران تأکید کرد که حل مشکلات ترانزیتی کشور نیازمند اصلاح فرآیندها، مدیریت هوشمند، توسعه زیرساخت‌ها، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، اصلاح ساختار ناوگان و هماهنگی میان دستگاه‌های داخلی و کشورهای طرف مسیر است. وی خاطرنشان کرد که راهکارها باید هم در کوتاه‌مدت برای کاهش توقف کامیون‌ها و هم در سطح ساختاری برای اصلاح حکمرانی ترانزیت دنبال شوند.
دفاع وزیر راه از عملکرد دولت در مدیریت مرزها
پس از قرائت گزارش کمیسیون عمران، فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی، در صحن مجلس حاضر شد و به تشریح اقدامات دولت برای مدیریت شرایط مرزی و تسهیل عبور و مرور کالا پرداخت.
وزیر راه با گرامیداشت 13 آبان و قدردانی از پیگیری‌های کمیسیون عمران مجلس گفت با توجه به تغییر موازنه تجاری کشور و اتفاقات رخ‌داده در بنادر جنوبی، شریان‌های تجاری کشور ناچار به تغییر مسیر شدند؛ با این حال، به گفته وی، با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، رفت‌وآمد کالا در سایر مرزهای کشور حتی برای یک ساعت نیز متوقف نشد.
صادق مالواجرد با اشاره به بازدیدهای میدانی از پایانه‌های مهمی مانند بازرگان، دوغارون، ریمدان، باشماق، سرخس، تمرچین و نوردوز و همچنین بنادر شمالی، تأکید کرد که مشکلات مرزی کشور موضوع تازه‌ای نیست و ریشه در چالش‌های چندین‌ساله دارد. وی اجرای بند الف ماده 57 قانون برنامه هفتم توسعه و تشکیل ستاد گذر را از اقدامات مهم برای حل این مشکلات دانست.
وزیر راه در ادامه به آمار تجارت کشور در نیمه نخست سال اشاره کرد و گفت با وجود بسته شدن بنادر جنوبی، واردات از مرزهای دریایی شمال کشور 76 درصد افزایش یافته است. همچنین واردات از مرزهای جاده‌ای 41 درصد رشد داشته و صادرات از بنادر شمالی و مرزهای جاده‌ای نیز به‌ترتیب 10 و 9 درصد افزایش یافته است.
به گفته وی، صادرات از مسیر ریلی نیز رشد 53 درصدی داشته است.
او در عین حال دو چالش اصلی در مدیریت مرزها را محدودیت پذیرش ناوگان از سوی کشورهای مقابل و ناهماهنگی فرآیندها در داخل کشور عنوان کرد. صادق مالواجرد همچنین از برگزاری پنج جلسه ستاد گذر با حضور معاون اول رئیس‌جمهور و 10 جلسه کمیته روان‌سازی مرز خبر داد و تصویب سند برنامه ملی ترانزیت، تسهیل فرآیندهای گمرکی، کاهش معطلی کامیون‌ها، ایجاد داشبورد مدیریتی و اجرای طرح نوبت‌دهی کامیون‌داران را از اقدامات در حال پیگیری برشمرد.
انتقاد نمایندگان از ناهماهنگی دستگاه‌ها و صف‌های طولانی کامیون‌ها
پس از توضیحات وزیر راه و شهرسازی، نمایندگان مجلس دیدگاه‌ها و انتقادات خود را درباره گزارش کمیسیون عمران مطرح کردند. نخستین نماینده‌ای که در این بخش به بیان نظرات خود پرداخت، شهین جهانگیری، نماینده مردم ارومیه بود.
جهانگیری با اشاره به اهمیت ترانزیت در شرایط فعلی کشور، رفع موانع صادرات و واردات و تسهیل عبور و مرور ناوگان باری را ضروری دانست. وی از عملکرد کند سازوکار قانونی کمیته ماده 2 قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار انتقاد کرد و خواستار چابک‌سازی فرآیند تصمیم‌گیری در این حوزه شد.
نماینده ارومیه همچنین کمبود زیرساخت‌ها و تجهیزات در گذرگاه‌های مرزی را از عوامل شکل‌گیری صف‌های طولانی کامیون‌ها دانست و پیشنهاد کرد با الگوبرداری از تجربه ترکیه، تأمین زیرساخت‌ها و انجام امور غیرحاکمیتی در مرز بازرگان به اتاق بازرگانی و بخش خصوصی واگذار شود تا دستگاه‌های حاکمیتی بتوانند با تمرکز بیشتری وظایف اصلی خود را انجام دهند.
در ادامه، حسین محمدزاده با تأکید بر ضرورت اجرای ماده 57 قانون برنامه هفتم توسعه، تشکیل و تقویت ستاد گذر را برای ایجاد مدیریت هماهنگ میان دستگاه‌های مستقر در مرزها ضروری دانست. وی با انتقاد از تداخل مسئولیت‌ها و مدیریت بخشی در گذرگاه‌های مرزی، تأکید کرد که تجربه مدیریت هماهنگ در دوران جنگ‌های 12 و 40 روزه نشان داد با هم‌افزایی دستگاه‌ها می‌توان دستاوردهای مثبتی در مدیریت تجارت و تخلیه بنادر جنوبی به دست آورد.
وی دیپلماسی اقتصادی و حمل‌ونقل را نیز از موضوعات راهبردی مدیریت مرزی برشمرد.
پس از او، عمر علیپور اقدم، نماینده مردم ماکو، با اشاره به افزایش تقریباً چهار برابری حجم ترانزیت در مرز بازرگان، از سرگردانی 9 هزار کامیون پشت این مرز به دلیل محدودیت پذیرش از سوی ترکیه انتقاد کرد. وی گفت ظرفیت پذیرش کامیون در طرف ترکیه در شرایط فعلی به حدود 200 دستگاه در روز رسیده، در حالی که این میزان در شرایط عادی حدود دو هزار کامیون در شبانه‌روز بوده است.
علیپور اقدم همچنین از عملی نشدن وعده افزایش پذیرش روزانه 500 کامیون انتقاد کرد و خواستار فراهم شدن شرایط مناسب برای فعالیت ناوگان و مرزنشینان شد. وی تأکید کرد مرز بازرگان نباید به تهدیدی برای مردم تبدیل شود، بلکه باید فرصتی برای خدمت‌رسانی و رونق اقتصادی باشد.
مجتبی یوسفی، نماینده اهواز نیز در ادامه سخنان خود ابتدا بر ضرورت دفاع از رهبری و مسئولان کشور در برابر تهدیدات دشمنان تأکید کرد و سپس به موضوع مشکلات ترانزیتی پرداخت. وی با اشاره به ارتباط مستقیم حمل‌ونقل و ترانزیت با معیشت مردم، این پرسش را مطرح کرد که چرا در دوران جنگ، با صدور دستورهای ویژه و حذف مقررات دست‌وپاگیر، ترخیص کالاها سریع‌تر انجام می‌شد و میزان حمل‌ونقل حتی تا 30 درصد افزایش پیدا می‌کرد، اما پس از جنگ دوباره شاهد تأخیر در فرآیندهای ترخیص هستیم؟
یوسفی با تأکید بر ضرورت توجه به معیشت رانندگان و نوسازی ناوگان، از دولت و به‌ویژه وزیر اقتصاد خواست درباره عملکرد کمیته حذف مقررات زائد و اصلاح آیین‌نامه‌های قدیمی تحویل سوخت پاسخگو باشند. وی نبود هماهنگی میان وزارتخانه‌های اقتصاد، راه و شهرسازی و امور خارجه را از مشکلات اصلی این حوزه دانست و خواستار تصمیم‌گیری قاطع دولت برای رفع موانع شد.
تأکید رئیس کمیسیون عمران بر فرماندهی واحد مرزی
در ادامه بررسی گزارش، محمدرضا رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس، به تشریح جمع‌بندی دیدگاه‌های کمیسیون پرداخت و بر ضرورت تسریع در فرآیند ترخیص و صادرات کالا تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت جغرافیایی ایران برای توسعه ترانزیت، یادآور شد که برخورداری از موقعیت مناسب به‌تنهایی کافی نیست و مؤلفه‌هایی مانند زمان، هزینه، امنیت و ثبات مقررات در حفظ جایگاه کشور در مسیرهای بین‌المللی اهمیت دارد.
رضایی کوچی با اشاره به ماده 57 برنامه هفتم توسعه، بر نقش ستاد ملی ترانزیت تحت ریاست رئیس‌جمهور و دبیری وزیر راه و شهرسازی در سیاست‌گذاری کلان این حوزه تأکید کرد. وی هشدار داد در صورت نبود سرمایه‌گذاری مناسب و حذف نشدن مقررات مازاد، مسیرهای رقیب منطقه‌ای می‌توانند جایگاه ترانزیتی ایران را تصاحب کنند.
رئیس کمیسیون عمران همچنین از وابستگی نوبت‌دهی کامیون‌ها به کارت‌های بازرگانی، به‌ویژه کارت‌های اجاره‌ای، انتقاد کرد و خواستار ساماندهی فوری این روند از سوی سازمان راهداری شد. وی با یادآوری تجربه دوران جنگ گفت در آن مقطع، با حذف مقررات اضافی، وزارت راه توانست با وجود شرایط دشوار و بمباران، حداقل دو برابر شرایط عادی کالاها را ترخیص کند، اما بازگشت مقررات زائد اکنون به مانعی برای عملکرد دستگاه‌های اجرایی تبدیل شده است.
رضایی کوچی در پایان بر ضرورت ایجاد فرماندهی واحد و حکمرانی یکپارچه در مرزها تأکید کرد تا تصمیمات ستاد ملی ترانزیت مبنای عمل تمامی دستگاه‌های اجرایی مستقر در پایانه‌های مرزی قرار گیرد.
جمع‌بندی حاجی‌بابایی و مهلت دوماهه برای پیگیری مشکلات
پس از اظهارات نمایندگان، حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی که ریاست جلسه را بر عهده داشت، جمع‌بندی بررسی گزارش کمیسیون عمران را ارائه کرد.
وی با بیان اینکه گزارش کمیسیون نشان‌دهنده وجود صف‌های طولانی در مرزهاست، تأکید کرد این وضعیت علاوه بر آسیب به اقتصاد کشور، اعتبار ترانزیتی ایران را نیز تهدید می‌کند. حاجی‌بابایی خاطرنشان کرد با وجود ظرفیت‌های قانونی موجود، پیشنهاد جدیدی برای اصلاح یا وضع قانون ارائه نشده است؛ چراکه محور اصلی مشکلات مطرح‌شده، بیشتر به هماهنگی دستگاه‌ها و نحوه اجرای وظایف مربوط می‌شود.
وی فعال‌سازی و مرکزیت‌بخشی به ستاد گذر و ترانزیت، چابک‌سازی هیئت مقررات‌زدایی و کمیته ماده 2، انتقال بازرسی‌های موازی، مقابله با قاچاق، توسعه مسیرهای جایگزین و ریلی به‌ویژه در چشمه ثریا، تأمین تجهیزات کنترلی و فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی را از مهم‌ترین تدابیر موردنظر کمیسیون عمران برشمرد.
نایب‌رئیس مجلس همچنین از کمیسیون عمران خواست با همکاری وزیران راه و شهرسازی، صنعت، معدن و تجارت، امور اقتصادی و دارایی و امور خارجه و رئیس کل بانک مرکزی، رفع مشکلات مطرح‌شده را پیگیری کند و نتیجه اقدامات را ظرف دو ماه به صحن مجلس ارائه دهد.
تذکرات شفاهی؛ از مشکلات مرزی تا معیشت مردم
در بخش پایانی جلسه علنی امروز، نمایندگان در تذکرات شفاهی به بیان مشکلات حوزه‌های انتخابیه و مسائل ملی پرداختند.
مصطفی نخعی راد، نماینده مردم نهبندان و سربیشه، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تسهیل عبور و مرور در مرزها پس از جنگ، از بهبود فرآیندهای مرزی قدردانی کرد و گفت یکی از نتایج محاصره دریایی، توجه مسئولان به ضرورت اصلاح فرآیندها بوده است. وی البته تأکید کرد که تأمین زیرساخت‌ها نباید صرفاً به نقاط صفر مرزی محدود شود.
نخعی با اشاره به وضعیت جاده منتهی به مرز ماهیرود در خراسان جنوبی، از نامناسب بودن مشخصات این مسیر در مقایسه با حجم بالای تردد کامیون‌ها انتقاد کرد و خواستار توجه به ایمنی و توسعه زیرساخت‌های جاده‌ای شد. وی همچنین نسبت به کاهش سهمیه آرد خانوارهای روستایی و عشایری از 10 به 8 کیلوگرم و قطع سهمیه برخی افراد انتقاد کرد و خواستار بازنگری در این تصمیم شد.
در ادامه، جعفر قادری، نماینده مردم شیراز و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، با اشاره به بازدیدهای نمایندگان از گذرگاه‌های بازرگان، سرخس، شلمچه و دوغارون، از ناهماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرزها انتقاد کرد. وی با اشاره به مشکلات مرزنشینان و نبود امکانات رفاهی برای آنان، بر ضرورت استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی تأکید کرد.
قادری همچنین با اشاره به معطلی کامیون‌ها در مرز سرخس و تأخیر در تعیین نرخ ارز، از بانک مرکزی به دلیل صادر نکردن توریست‌کارت انتقاد کرد و خواستار همکاری این بانک برای اجرای قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها شد. وی تداخل وظایف مناطق آزاد، سازمان بنادر، گمرک و سایر دستگاه‌ها را از دیگر مشکلات مرزی دانست.
رحمت‌الله نوروزی، نماینده مردم علی‌آباد کتول نیز در تذکری خطاب به معاون اول رئیس‌جمهور، نسبت به تفاوت نگاه مسئولان به افزایش حقوق کارگران و کارمندان در مقایسه با افزایش حقوق اعضای هیئت‌مدیره‌ها انتقاد کرد و خواستار تجدیدنظر در این رویکرد شد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت توسعه بنادر شمالی کشور در شرایط جدید تجاری، بر ضرورت توسعه اینچه‌برون، امیرآباد و ظرفیت‌های استان‌های شمالی تأکید کرد و خواستار نوسازی ناوگان شمال کشور شد.
در پاسخ به این تذکر، حاجی‌بابایی درباره وضعیت نیروهای شرکتی توضیح داد که موضوع از معاون اداری و استخدامی رئیس‌جمهور پیگیری شده و تاکنون حدود 250 هزار نفر در این زمینه بررسی شده‌اند. وی ابراز امیدواری کرد که پرداخت مستقیم حقوق این نیروها از ماه آینده انجام شود.
به این ترتیب، جلسه علنی روز سه‌شنبه 12 آبان مجلس شورای اسلامی پس از بررسی سؤال از وزیر آموزش‌وپرورش، دریافت پاسخ وزیر راه و شهرسازی درباره وضعیت گذرگاه‌های مرزی، شنیدن دیدگاه‌های نمایندگان و جمع‌بندی گزارش کمیسیون عمران، با طرح تذکرات شفاهی به پایان رسید.
