قلعه تاریخی جهان‌آباد سرخه با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، با فرسودگی و تخریب بخش‌هایی از بنا و چالش‌های مالکیتی و اعتباری روبه‌روست و مسئولان بر تعیین تکلیف و برنامه ریزی برای احیای آن تأکید دارند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، قلعه تاریخی جهان‌آباد در جنوب‌شرقی شهر سرخه، یکی از بناهای قدیمی و ارزشمند این منطقه است؛ بنایی که در گذر سال‌ها بخشی از روایت تاریخی، هویت و معماری بومی سرخه را در خود حفظ کرده است. با این حال، گذشت زمان و فرسودگی موجب شده بخش‌هایی از این بنا تخریب شود و قسمت‌هایی از آن امروز در وضعیت نامناسبی قرار داشته باشد.
قلعه‌ای که می‌توانست به‌عنوان بخشی از ظرفیت تاریخی و گردشگری سرخه مورد استفاده قرار گیرد، اکنون برای ادامه حیات و احیا نیازمند تصمیم‌گیری، تأمین اعتبار و برنامه‌ریزی مشخص است؛ موضوعی که مسئولان شهرستان نیز بر ضرورت آن تأکید دارند. کریم علائی،سرپرست فرمانداری شهرستان سرخه، با اشاره به بازدید خود از قلعه جهان‌آباد اظهار کرد: پس از طرح موضوع از سوی شهروندان و علاقه‌مندان، همان روز موضوع برای بررسی به اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان ارجاع شد.
وی افزود: در مرحله نخست، لازم است وضعیت بناهای دارای ارزش تاریخی و میراثی در شهرستان و همچنین ظرفیت انجمن‌های فعال و افراد مؤثر و دغدغه‌مند در این حوزه بررسی و شناسایی شود تا بتوان از ظرفیت آنان در مسیر احیای قلعه جهان‌آباد استفاده کرد.
سرپرست فرمانداری سرخه با تأکید بر ضرورت انجام مطالعات درباره این بنا گفت: باید سابقه تاریخی قلعه، دوره ساخت، کارکرد آن، اقداماتی که در گذشته برای آن انجام شده، میزان توجه به بنا در سال‌های گذشته، وضعیت دسترسی، نحوه بهره‌برداری و جایگاه آن از نظر ارزش‌های تاریخی و میراثی به‌صورت دقیق بررسی شود. علائی ادامه داد: باید مشخص شود که قلعه جهان‌آباد صرفاً یک بنای قدیمی، یک بنای تاریخی، یک اثر دارای ارزش یا یک بنای ثبت‌شده میراثی است و این اطلاعات می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های بعدی برای مرمت و احیای آن قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت تعیین مسیر آینده قلعه جهان‌آباد گفت: یکی از گزینه‌ها می‌تواند ورود بخش خصوصی و احیای بنا در قالب یک مجموعه گردشگری باشد؛ البته به شکلی که به اصل بنا آسیب وارد نشود و چارچوب‌های میراثی رعایت شود. سرپرست فرمانداری سرخه اضافه کرد: در صورت ورود سرمایه‌گذار، می‌توان متناسب با میزان هزینه و سرمایه‌گذاری، سازوکاری برای بهره‌برداری بلندمدت از بنا تعریف کرد.
از سوی دیگر، اگر قرار باشد احیای قلعه به‌صورت مستقیم و دولتی انجام شود، با توجه به محدودیت اعتبارات شهرستان و استان، احتمالاً نیازمند پیگیری اعتبارات ملی خواهد بود تا امکان مرمت و احیای بنا در یک بازه زمانی مناسب فراهم شود. علائی با بیان اینکه اجرای پروژه با اعتبارات محدود شهرستانی ممکن است سال‌های زیادی به طول بینجامد، گفت: اگر بنا باشد مرمت قلعه از محل اعتبارات دولتی دنبال شود، لازم است موضوع در سطح ملی و از محل اعتبارات ملی پیگیری شود.
وی تأکید کرد: برای جذب اعتبار در سطح استانی و ملی، مطالعات و مستندات دقیق درباره بنا اهمیت زیادی دارد و باید اطلاعات تاریخی، وضعیت موجود و برنامه احیای قلعه در قالب یک طرح مشخص تهیه شود. سرپرست فرمانداری سرخه همچنین بر استفاده از ظرفیت مردم و افراد دغدغه‌مند تأکید کرد و گفت: این موضوع باید در قالب یک کار مشترک میان مردم و دستگاه‌های اجرایی دنبال شود و محوریت کار نیز با دستگاه تخصصی مرتبط، یعنی اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان سرخه باشد.
وی افزود: فرمانداری نیز در هر سطحی که نیاز باشد از این روند حمایت خواهد کرد و در صورت ضرورت، ظرفیت مسئولان استانی نیز برای پیگیری موضوع مورد استفاده قرار خواهد گرفت. علائی درباره نصب تابلو معرفی قلعه جهان‌آباد نیز گفت: نصب تابلو در اولویت اداره میراث فرهنگی قرار دارد، اما این اقدام منوط به تأمین اعتبار است و اداره میراث فرهنگی با توجه به محدودیت اعتبارات خود، باید همزمان برای معرفی سایر بناهای تاریخی و توسعه زیرساخت‌های گردشگری شهرستان نیز هزینه کند.
وی با بیان اینکه نصب یک تابلو بهتنهایی مشکل قلعه را حل نمیکند، تصریح کرد: مطالبه اصلی شهروندان تعیین تکلیف این بنا و مشخص شدن مسیر آینده آن است و باید پاسخ روشنی از سوی دستگاه متولی درباره نحوه پیگیری و احیای قلعه ارائه شود. در ادامه، حسن عربی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان سرخه نیز با اشاره به وضعیت مالکیت قلعه جهان‌آباد اظهار کرد: این قلعه یکی از بناهای ثبتی شهرستان است که با شماره ۳۲۶۰ به ثبت رسیده و مالکیت آن در اختیار بخش خصوصی است و تعداد مالکان و وراث آن نیز زیاد است.
وی افزود: تعدد مالکان، روند هزینهکرد و اجرای اقدامات مرمتی در این مجموعه را با دشواری مواجه کرده است و در مرحله نخست، تمامی مالکان و وراث باید رضایت خود را برای اختصاص اعتبار و میزان مشارکت ریالی در مرمت و ساماندهی بنا به‌صورت قانونی اعلام کنند. رئیس میراث فرهنگی سرخه با اشاره به وسعت و گستردگی قلعه گفت: حفاظت و نگهداری از این بنا کار سادهای نیست و بخش قابل توجهی از آن در سال‌های گذشته تخریب شده است.
همچنین با توجه به محدودیت اعتبارات، امکان تأمین هزینههای کامل مرمت و نگهداری بنا از محل اعتبارات اداره میراث فرهنگی وجود ندارد. عربی ادامه داد: یکی از راهکارهای قابل بررسی، واگذاری مجموعه به سرمایه‌گذار بخش خصوصی با هدف تبدیل آن به یک مجموعه اقامتی، پذیرایی و گردشگری است؛ البته این موضوع نیازمند طی مراحل قانونی و بررسیهای کارشناسی است.
وی تصریح کرد: با توجه به اعتبارات اندک شهرستان در حوزه مرمت آثار تاریخی و وجود ۵۷ اثر ثبت‌شده تاریخی و طبیعی در فهرست آثار ملی کشور، لازم است مالکان پس از طی مراحل قانونی، نماینده خود را مشخص کرده و فرم مشارکت در مرمت بنا را تکمیل کنند تا امکان تدوین یک برنامه مرمت پنجساله فراهم شود. رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان سرخه افزود: در صورت تخصیص اعتبارات استانی و مشخص شدن قدرالسهم لازم برای استفاده از اعتبارات ملی، می‌توان روند مرمت و ساماندهی قلعه جهان‌آباد را دنبال کرد.
عربی درباره نصب تابلو معرفی قلعه نیز گفت: در صورت تخصیص اعتبار استانی از محل زیرساخت‌های گردشگری و موافقت ادارهکل میراث فرهنگی، این اداره نسبت به نصب تابلو پیشآگاهی و معرفی قلعه جهان‌آباد اقدام خواهد کرد.
وی همچنین درباره انتشار پوستر با عنوان «روستای توریستی گردشگری جهان‌آباد» توضیح داد: مناطقی که به‌عنوان روستا یا منطقه هدف گردشگری معرفی میشوند باید مراحل قانونی را طی کرده و شرایط لازم را برای قرار گرفتن در این عنوان داشته باشند. عربی با انتقاد از انتشار چنین عنوانی پیش از طی مراحل قانونی گفت: طراحی و انتشار پوستر با عنوان «روستای هدف گردشگری» پیش از طی مراحل قانونی، با ضوابط موجود مطابقت ندارد و ممکن است موجب شود گردشگران بر اساس این تبلیغات به منطقه مراجعه کنند، در حالی که در حال حاضر زیرساخت‌های لازم از جمله واحدهای پذیرایی، اقامتی و سرویسهای بهداشتی در آنجا فراهم نیست.
قلعه جهان‌آباد امروز بیش از هر چیز نیازمند تعیین تکلیف مالکیت، تکمیل مطالعات تاریخی و کارشناسی، مشخص شدن شیوه تأمین اعتبار و تدوین یک برنامه روشن برای مرمت و بهره‌برداری است؛ مسیری که در صورت همراهی مالکان، دستگاه‌های اجرایی، مردم و سرمایهگذاران می‌تواند زمینه حفظ و احیای این بخش از میراث تاریخی سرخه را فراهم کند.
