مشکل از جایی شروع میشود که اسیر برداشتهای ذهنی خودمان از رفتار دیگران میشویم؛ برداشتهایی که میتوانند یک اتفاق ساده را به جرقهای برای پرخاشگری تبدیل کنند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، وقتی خشم به سراغمان میآید، انگار افسار زندگی از دستمان خارج میشود. خیلیهایمان فکر میکنیم خشم یک هیولای درونی است که باید هرطور شده سرکوبش کنیم تا آبرویمان نرود!
اما دکتر «معصومه حاتمی»، روانشناس سلامت، نگاه متفاوتی به این هیجان دارد. او معتقد است ما نباید به جنگ خشم برویم، بلکه باید زبان آن را یاد بگیریم.
خشم را با بد بودن اشتباه نگیرید بزرگترین اشتباه ما این است که خشم را با «بدی» مترادف میدانیم. این روانشناس نگاهی متفاوت به این موضوع دارد: «اول اینکه خود خشم، به نوبه خودش چیز بدی نیست؛ خشم یک هیجان است.
میتوانیم بگوییم غم بد است؟ شادی بد است؟
امید بد است؟ نمیتوانیم بگوییم خشم بد است.
آنچه به ما میگوید خشم بد است یا نه، مدل بروز خشم است.» او این بحث را اینطور ادامه میدهد: «در اصل، ما امروز نیامدهایم خشم را حذف کنیم؛ آمدهایم مدیریت خشم را یاد بگیریم.
وقتی بدن من دارد خشم را تجربه میکند، باید چه کار کنم که آن خشم برای من دردسر ایجاد نکند؟ خشم به خودی خودش نه بد است و نه بیماری.
اگر مدل بروز خشم اشتباه باشد، آن وقت هم میتواند بد شود و هم تبدیل به مشکل و بیماری شود.» به گفته دکتر حاتمی، خشم درست مثل یک سیستم امنیتی عمل میکند: «خشم در واقع یکی از احساسات طبیعی بدن است؛ مثل حزن و شادی.
حتی میتوانم بگویم یکی از عدالتهای خداوند متعال است. وقتی بدن من دارد خشم را تجربه میکند، میخواهد بگوید: «یک مسئله من را ناراحت کرده، یک چیزی دارد من را آزار میدهد، یک چیزی دارد من را به هم میریزد.»
پس خشم خودش یک آلارم، هشدار و چراغ است و چیز بدی نیست.» او یک نکته کلیدی را یادآوری میکند: «مگر میتوانیم بگوییم چرا اینقدر شاد میشوی؟
چرا اینقدر زود غمگین میشوی؟ چرا اینقدر امیدوار میشوی؟
هیجانها کاملاً طبیعیاند. اتفاقاً پژوهشهای روانشناسی میگویند فردی که هیجانها را طبیعی دریافت میکند و در برابر هیجانها به شکل طبیعی پاسخ میدهد، نشانه سلامت روان دارد.
هرچقدر سلامت روان من درست و اصولی پیش برود، من در برابر هیجانها هم درست آنها را دریافت میکنم، درست درکشان میکنم و درست به آنها پاسخ میدهم.»
بیخودی جوش میآوریم؟ چرا گاهی برای یک اتفاق ساده، از کوره در میرویم؟
دکتر حاتمی جواب را در دنیای ذهن ما پیدا کرده است: «ببینید، یک فرمول در روانشناسی وجود دارد که میگوید هیچوقت خود موقعیت یا خود رفتار، مستقیماً من را به هم نمیریزد. مثال میزنم؛ در محیط کار متوجه میشوم همکارم رفتاری انجام داده که من عصبانی شدم.
آیا واقعاً هدف او این بوده که من عصبانی شوم؟ نه.»
او سناریوی ذهن ما را اینطور بازخوانی میکند: «بعضی از مواقع پژوهشها میگویند موقعیت ما را عصبانی نمیکند؛ برداشت ما از موقعیت، ما را عصبانی میکند. خود موقعیت پیام خاصی ندارد.
برداشت من این است که: «قصدش بیاحترامی بود»، «میخواهد من را له کند»، «میخواهد من را تحقیر کند»، «میخواهد بگوید از من مهمتر است»، «میخواهد بگوید از من ارزشمندتر است»، «میخواهد عزت نفس من را زیر سؤال ببرد»، «این آدم با من دشمنی دارد»، «از پارسال که من یک پست گرفتم با من لج کرده.» این متخصص روانشناسی سلامت میگوید ریشه واکنشهای فیزیکی ما، همین افکار است: «در اصل، مغز من میآید یک موقعیت واحد را با یک عالمه برداشت، که گاهی اشتباه و گاهی ناآگاهانه است، دریافت میکند.
بعد از آن، در بدن من تغییراتی ایجاد میشود. ضربان قلبم بالا میرود، صدا بالا میرود، احساس میکنم بدنم سفت شده و بعد رفتاری انجام میدهم؛ ممکن است داد بزنم، بیاحترامی کنم یا حتی برگهها را پرت کنم و بعد پیامدهای آن ایجاد شود.
به همین دلیل است که ما در اتاق درمان به مراجع میگوییم: اول باید بنشینیم و موقعیت را بررسی کنیم.»
در ترافیک، چه چیزی واقعاً ما را عصبانی میکند؟ دکتر حاتمی برای اینکه این «فرمول ذهن» را بهتر درک کنیم، یک مثال ملموس میزند: «خیلی از مواقع، مثلاً فردی میگوید: «من اصلاً ناخودآگاه در ترافیک عصبانی میشوم.
یک راننده جلوی من میپیچد و من قاطی میکنم.» آیا واقعاً هدف آن راننده این بوده که جلوی شما بپیچد و شما را عصبانی کند؟
دست من نیست. اما برداشت من این است که: «میخواهد زرنگی کند»، «میخواهد بگوید رانندگیاش از من بهتر است»، «میخواهد من را ضایع کند»، «عمداً این کار را کرده تا من عصبانی شوم.»
در روانشناسی میگویند موقعیتها ما را عصبانی نمیکنند؛ برداشت و تحلیل ما از موقعیت است که باعث خشم میشود. اگر بتوانیم صبر کنیم و آن موقعیت را ارزیابی کنیم، دیگر آن خشم ناخواسته و ناخودآگاه، فروکش میکند.»
داستان ما با خشم تازه شروع شده است! این گزارش، تنها بخشی از پروندهی مهارتی ماست.
در قسمتهای بعدی، منتظر روایتهای جذابتر و نگاههای متفاوتتری به خشم باشید؛ ابعادی که شاید تا امروز فکر نمیکردید تا این حد در زندگی روزمرهتان نقش داشته باشند. بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای « کافه بازار » و « مایکت » دانلود و نصب کنید.