« راز شرق»؛ گاردهای سرخ، بازوهای خیابانی انقلاب فرهنگی چین

در سال ۱۹۶۶ گاردهای سرخ خیابان‌های چین را قرق کردند؛ از تخریب آثار تاریخی تا سرکوب مخالفان، هیچ‌عنصری از گذشته و نمادی‌ از سرمایه‌داری از موج خشمگین انقلاب فرهنگی گاردهای سرخ در امان نماند.

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، در قسمت قبل سلسله گزارشات «راز شرق» به زمانی رسیدیم که مائو پس از شکست طرح «جهش بزرگ به جلو» و قحطی گسترده‌ای که جان میلیون‌ها نفر را گرفت، با چالش تازه‌ای روبه‌رو شد؛ چالشی از جنس آن‌که، بخشی از قدرت اجرایی کشور به دست سیاستمدارانی افتاد که قصد داشتند اقتصاد چین را از بحران‌های پی‌درپی خارج کنند. اما مائو که نگران فاصله گرفتن چین از آرمان‌های انقلاب کمونیستی بود، تصمیم گرفت این بار نه فقط اقتصاد، بلکه افکار و باورهای مردم را هم دستخوش تغییر کند.

او ابتدا با طرح «بگذار یکصد گل بشکفد» از روشنفکران خواست آزادانه انتقاد کنند، اما خیلی زود همان منتقدان را سرکوب کرد، اقدامی که ماحصل آن این بود که به مردم نشان داد که انتقاد از حزب کمونیست می‌تواند چه هزینه سنگینی داشته باشد. اما با این حال، مائو هنوز به دنبال انقلابی گسترده‌تر بود؛ انقلابی که این بار قرار است جوانان را به میدان بیاورد و تمام جامعه چین را تحت تأثیر قرار دهد.

انقلاب می‌تواند فرهنگی باشد

برای ادامه سرگذشت تاریخ چین، به سال ۱۹۶۶ برمی‌گردیم؛ در این دوره، سیاستمدارانی مانند لیو شائوچی و دنگ شیائوپینگ در اداره کشور نقش پررنگ‌تری پیدا کرده بودند و تلاش می‌کردند با اصلاح سیاست‌های اقتصادی، چین را از پیامدهای فاجعه‌بار طرح‌های پنج ساله قبلی خارج کنند. اما مائو این تغییرات را فقط اصلاح اقتصادی نمی‌دید.

او نگران بود که با قدرت گرفتن این افراد به بهانه اصلاح اقتصاد، انقلاب کمونیستی به‌تدریج از مسیری که خودش تعیین کرده بود، فاصله بگیرد. پس مائو برای بازگشت به قدرت، به نیرویی نیاز داشت که بتواند در برابر مخالفان سیاسی او بایستد.

او این نیرو را در میان جوانانی پیدا کرد که سال‌ها تحت تأثیر تبلیغات حکومتی و آموزه‌های کمونیستی قرار گرفته بودند. همان جوانانی که مائو را رهبر بی‌چون‌وچرای انقلاب می‌دانستند و مخالفت با او را به معنای خیانت به آرمان‌های کمونیستی تلقی می‌کردند.

اما جدا از نیروی جوانانی که مجذوب آموزه‌های مائو بودند؛ کهولت سن مائو، مانعی بزرگ برای حضور او در عرصه قدرت و رقابت با دیگر سیاستمداران به شمار می‌رفت. به همین خاطر، در همان سال، مائوی ۷۲ ساله با حضوری پرسروصدا، تصمیم گرفت تنی به آب بزند و در رود یانگ تسه، برای اثبات جوان بودنش، شنا کند.

تصاویر شناکردن او که حرکتی نمادین برای رد شایعات ضعف و ناتوانی‌اش بود به سرعت توسط رسانه‌ها منتشر شد. پیام چنین تصویری برای اذهان عمومی کاملا روشن بود (مائو هنوز در میدان است و برای بازگشت به مرکز قدرت تصمیمش را گرفته.) اما این بازگشت قرار بود چه نتیجه‌ای به همراه داشته باشد؟

پاسخ در انقلابی نهفته که به نام «انقلاب فرهنگی» شناخته می‌شود. انقلابی که از سال ۱۹۶۶ آغاز شد و زندگی میلیون‌ها چینی را تغییر داد.

گاردهای سرخ؛ جوانانی به نام انقلاب

نوشتیم که مائو نیروی لازم خود را برای بازگشت به قدرت در جوانان کشور می‌دید. به همین دلیل بود که او از جوانان خواست برای دفاع از انقلاب چین وارد میدان شوند و با آنچه بقایای تفکر بورژوایی (سرمایه داری) و فرهنگ کهنه می‌نامید، مبارزه کنند، چرا که معتقد بود برای حفظ انقلاب، باید با افرادی که به تصور او مسیر کمونیسم را منحرف می‌کردند، مقابله کرد.

به این ترتیب، گروه‌هایی از دانش‌آموزان و دانشجویان با عنوان «گاردهای سرخ» شکل گرفتند و خود را نگهبانان واقعی انقلاب دانستند و با شور و تعصب از مائو حمایت می‌کردند. اما این حمایت به‌تدریج از یک وفاداری سیاسی فراتر رفت و به نوعی به پرستش لیدر تبدیل شد.