قیمت لحظهایهمه قیمتها
پایان زندگی مردی که فرهنگ ایران را ثبت کرد
محمد میرشکرایی، مردم‌شناس و چهره ماندگار میراث فرهنگی، پس از چند دهه پژوهش میدانی درباره آیین‌ها، سنت‌ها و فرهنگ ایرانی، امروز در قطعه نام‌آوران بهشت زهرا آرام گرفت.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، محمد میرشکرایی، مردم‌شناس و پژوهشگر برجسته فرهنگ ایران، روز شنبه چهارم مهرماه ۱۴۰۵ در ۸۴ سالگی درگذشت و امروز سه‌شنبه هفتم مهرماه، پیکر وی در قطعه نام‌آوران بهشت زهرا آرام گرفت. مراسم تشییع این پژوهشگر با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و میراث فرهنگی از مقابل پژوهشگاه میراث فرهنگی و موزه ملی ایران برگزار شد.
میرشکرایی از پژوهشگرانی بود که بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به شناخت فرهنگ زنده جامعه ایرانی و ثبت آیین‌ها و سنت‌هایی اختصاص داد که در زندگی روزمره مردم جریان دارند. از تفرش تا پژوهش‌های مردم‌شناسی محمد میرشکرایی در سال ۱۳۲۱ در شهر تفرش متولد شد.
میرشکرایی پس از عزیمت به تهران، تحصیلات متوسطه خود را در مدرسه شرف ادامه داد و از همان دوران نوجوانی به فعالیت‌های فرهنگی و ادبی علاقه‌مند شد. میرشکرایی در سال‌های دبیرستان، انجمن ادبی را با راهنمایی ابوالقاسم جنتی عطایی و همراهی تعدادی از همکلاسی‌های خود بنیان گذاشت.
وی چند سال بعد، در سال ۱۳۴۱، کانون جوانان تفرش را راه‌اندازی کرد و نوشته‌های اولیه خود را با موضوعات فرهنگی و اجتماعی در نشریه این کانون به چاپ رساند. وی تحصیلات دانشگاهی خود را در حوزه فرهنگ و زبان‌های باستانی ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد این رشته را دریافت کرد.
میرشکرایی سپس تحصیلات دکتری خود را در تاجیکستان دنبال کرد و پس از بازگشت به ایران، فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزه مردم‌شناسی گسترش داد. این پژوهشگر در سال ۱۳۵۲ به استخدام مرکز مردم‌شناسی ایران در وزارت فرهنگ و هنر درآمد و مسئولیت حوزه مرکزی را برعهده گرفت.
محدوده فعالیت این حوزه، استان‌های امروزی تهران، قم، قزوین و البرز را دربرمی‌گرفت و مطالعات میدانی درباره فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم این مناطق از جمله فعالیت‌های او در این دوره بود. دو دهه فعالیت در پژوهشکده مردم‌شناسی یکی از دوره‌های مهم فعالیت علمی میرشکرایی به سال‌های مسئولیت او در پژوهشکده مردم‌شناسی بازمی‌گردد.
او از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۶ هدایت و سامان‌دهی مجموعه‌ای گسترده از مطالعات و پژوهش‌های میدانی را برعهده داشت. در این دوره، صدها پژوهش میدانی انجام شد و آثار متعددی در زمینه فرهنگ و مردم‌شناسی به انتشار رسید.
بخشی از تلاش‌ها برای مستندسازی علمی فرهنگ‌های محلی ایران نیز در همین سال‌ها دنبال شد. رویکرد میرشکرایی بر این اساس بود که فرهنگ مردم را نمی‌توان تنها در روایت‌های تاریخی یا آثار مکتوب جست‌وجو کرد.
آیین‌ها، باورها، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی جوامع مختلف، بخش زنده‌ای از فرهنگ ایران هستند که شناخت آنها به مشاهده مستقیم، پژوهش میدانی و ثبت دقیق نیاز دارد. از همین رو، مطالعه تجربه زیسته مردم و بررسی تفاوت‌های فرهنگی مناطق مختلف کشور در فعالیت‌های علمی او جایگاه ویژه‌ای داشت.
این رویکرد به شناخت بهتر سنت‌های محلی و ثبت شیوه‌هایی از زندگی اجتماعی کمک می‌کرد که بخشی از هویت فرهنگی جوامع ایرانی را شکل می‌دهند. از آیین‌های سوگواری تا میراث ناملموس بخش مهمی از پژوهش‌های محمد میرشکرایی به آیین‌های سوگواری اختصاص داشت.
او در کنار این موضوع، اسطوره‌ها، سنت‌های فرهنگی، باورهای مردمی و ارتباط انسان با محیط زندگی را نیز مطالعه می‌کرد. فعالیت‌های او در حوزه میراث ناملموس، از دیگر بخش‌های کارنامه این مردم‌شناس بود.
میراث ناملموس به آیین‌ها، دانش‌ها، مهارت‌ها و سنت‌هایی گفته می‌شود که در جوامع مختلف از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و بخشی از هویت فرهنگی مردم را می‌سازند. توجه به دانش‌های بومی و ظرفیت‌های فرهنگی مشترک میان جوامع مختلف نیز در مسیر پژوهشی میرشکرایی قرار داشت.
ثبت و مطالعه این عناصر، امکان شناخت دقیق‌تر تنوع فرهنگی ایران و مستندسازی سنت‌هایی را فراهم می‌کند که در بستر زندگی روزمره مردم شکل گرفته‌اند و تداوم یافته‌اند. ثبت فرهنگ زنده ایران میراث علمی میرشکرایی تنها به کتاب‌ها و نوشته‌های منتشرشده محدود نمی‌شود.
بخش مهمی از فعالیت او به گردآوری و ثبت اطلاعات میدانی درباره فرهنگ‌ها و سنت‌های محلی بازمی‌گردد. این مطالعات، فرهنگ عامه را به‌عنوان موضوعی جدی برای پژوهش علمی دنبال می‌کردند.
در این نگاه، آیین‌ها و باورهای مردم صرفاً یادگارهایی از گذشته نبودند، بلکه پدیده‌هایی زنده به شمار می‌رفتند که در زندگی اجتماعی حضور داشتند و با تغییرات جامعه دگرگون می‌شدند. میرشکرایی با فعالیت در حوزه مردم‌شناسی و میراث ناملموس، چند دهه از عمر خود را صرف شناخت این بخش از فرهنگ ایران کرد.
درگذشت او، پایان زندگی پژوهشگری است که مسیر حرفه‌ای خود را با مطالعه میدانی، ثبت سنت‌های بومی و مستندسازی فرهنگ جامعه ایرانی پیوند داده بود. سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سخنانی بر جایگاه ممتاز محمد میرشکرایی در مردم‌شناسی و پاسداشت میراث ناملموس ایران تاکید کرد، و گفت: آثار و اندیشه‌های میرشکرایی بخشی از حافظه فرهنگی این سرزمین باقی خواهد ماند.
وی بیان کرد: امروز نام و یاد مردی را گرامی می‌داریم که نماینده سرمایه ماندگار ما، باورها و اتحاد ما و مبانی فرهنگی این سرزمین بود، مردی که حیات علمی و تلاش‌های پژوهشی او در خدمت شناخت و پاسداشت هویت تاریخی و فرهنگی ملت ایران قرار داشت. وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با تبیین نسبت میان حیات انسانی، مرگ و ماندگاری اندیشه در منظومه باورهای دینی و فرهنگی جامعه گفت: بر اساس باورهای دینی و اعتقادی ما، انسان با مرگ دنیوی از این جهان فانی به دیار باقی سفر می‌کند.
از این منظر، آنچه می‌تواند در این لحظات دشوار، تسلی‌بخش خانواده و بازماندگان این استاد فقید باشد، این حقیقت است که او از میان ما نرفته، بلکه سفر کرده است. اگرچه جسم او در میان ما حضور ندارد، روح، اندیشه و میراث معنوی‌اش همچنان در جامعه زنده خواهد ماند.
وی با تاکید بر اینکه فقدان یک شخصیت علمی و فرهنگی را نمی‌توان در چارچوب پایان حیات فردی ارزیابی کرد، افزود: ما از انواع سرمایه‌ها، از جمله سرمایه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سخن می‌گوییم و هر یک از این سرمایه‌ها در جایگاه خود واجد ارزش و کارکرد هستند، اما سرمایه فرهنگی از ماهیتی متفاوت برخوردار است. بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های « کافه بازار » و « مایکت » دانلود و نصب کنید.
