نصف سال دور از خانواده؛ ۱۳ سال زندگی و تبلیغ در سکوهای نفتی

این حضور مستمر باعث شد ارتباط خوبی میان ما و مجموعه مدیریتی مناطق نفتی شکل بگیرد. حتی در دوران کرونا نیز تبلیغ تعطیل نشد.

مدیران منطقه تأکید داشتند که حضور مبلغ استمرار داشته باشد و با وجود شرایط خاص آن دوران، هماهنگی‌های لازم برای حضور ما انجام می‌شد. حتی پیشنهادهایی مطرح شد که بنده به عنوان نیروی رسمی مجموعه روابط عمومی فعالیت کنم، اما نپذیرفتم؛ چون معتقدم رسالت طلبگی و تبلیغی خود را باید حفظ کنم فارس: مخاطبان شما در این مناطق چه کسانی هستند؟

میرزایی: بخش عمده مخاطبان ما کارکنان اقماری هستند؛ افرادی که معمولاً ۱۴ روز کار و ۱۴ روز استراحت دارند و در مدت کار از خانواده دورند؛ در جزیره لاوان حدود چهار هزار نفر جمعیت بومی وجود دارد، اما بخش قابل‌توجهی از کارکنان صنعت نفت در این مناطق اقماری‌اند و به‌صورت دوره‌ای به منطقه می‌آیند، به‌گونه‌ای که فرد پس از ۱۴ روز کار برای استراحت به شهر و نزد خانواده بازمی‌گردد، اما همین رفت‌وآمد نیز بسیار زمان‌بر است و گاهی حدود ۲۸ ساعت طول می‌کشد تا از منطقه به منزل برسیم؛ ابتدا با کشتی یا اتوبوس حرکت می‌کنیم، سپس از فرودگاه عسلویه به اصفهان و از آنجا به تهران یا شهرهای دیگر می‌رویم و برخی نیز به مشهد، تبریز، اصفهان و شهرهای دیگر می‌روند و بنده نیز به قم می‌آیم؛ در نتیجه از آن ۱۴ روزی که فرد برای استراحت نزد خانواده است، چند روز صرف تطبیق شرایط، سفر و بازگشت به منطقه می‌شود.

فارس: مهم‌ترین مسئله‌ای که در ارتباط با این کارکنان مشاهده کرده‌اید چیست؟

میرزایی: خودِ زندگی اقماری یک جامعه‌شناسی خاص می‌طلبد؛ فردی که ۱۴ روز از خانواده دور است، طبیعتاً شرایط روحی و روانی متفاوتی را تجربه می‌کند و موارد متعددی دیده‌ایم که فرد در محل کار بوده و ناگهان خبر فوت فرزند، پدر یا مادرش یا بروز مشکلی برای همسرش را دریافت کرده است؛ حال تصور کنید این فرد روی سکو و وسط دریاست و امکان دسترسی سریع به خانواده را ندارد و حتی در شرایط نامساعد دریا، گاهی امکان انتقال کارکنان به خشکی وجود ندارد و ممکن است چند روز در همان سکو یا منطقه باقی بمانند؛ این شرایط فشار روحی زیادی را هم برای خود فرد و هم برای خانواده او ایجاد می‌کند، اما متأسفانه آسیب‌های خانواده‌های اقماری آن‌گونه که باید مورد آسیب‌شناسی قرار نگرفته است؛ ما حتی طرحی با عنوان «مصونیت‌بخشی خانواده اقماری» ارائه کردیم، اما این طرح در پیچ‌وخم‌های اداری باقی ماند و با تغییر مسئولان نیز پیگیری آن متوقف شد.

فارس: این دوری چه تأثیری بر خانواده کارکنان دارد؟ میرزایی: یکی از مسائلی که خود کارکنان مطرح می‌کنند، همین موضوع است؛ برخی معتقدند فرزندانشان از نظر علمی و اجتماعی در شرایط نابرابری رشد می‌کنند، زیرا از حضور فیزیکی و تربیتی پدر محروم هستند و در مقابل، مادر نیز فشار زیادی را تحمل می‌کند؛ مسائلی که صرفاً با مسائل مالی قابل جبران نیست.

ما مواردی داریم که فرد بیش از ۴۰ سال به‌صورت اقماری کار کرده و بخش عمده‌ای از زندگی خود را با این شرایط گذرانده است؛ گاهی پدر خانواده اقماری بوده، فرزندانش او را کمتر دیده‌اند و بعد همان فرزندان وارد همین شغل شده‌اند و نسل بعد نیز با همین شرایط روبه‌رو شده است؛ بنابراین با یک مسئله جدی اجتماعی و خانوادگی مواجهیم که نیازمند توجه و آسیب‌شناسی بیشتری است. فارس: در چنین شرایطی ارتباط کارکنان با شما چگونه شکل می‌گیرد؟

میرزایی: یکی از تجربه‌های قابل‌توجه برای بنده مربوط به فردی بود که اساساً ارتباطی با مسجد و روحانی نداشت، اما در شرایط جنگی دچار استرس و اضطراب شدیدی شده بود؛ یکی از دوستانش گفت که او بسیار مضطرب است و از بنده خواست با او صحبت کنم. وقتی با او صحبت کردم، گفت همسایگی خانه‌شان مورد اصابت قرار گرفته و همسر و دخترش در خانه تنها هستند و با خانواده‌اش تماس گرفته بود و به‌شدت نگران بود.

در چنین شرایطی، وقتی انسان احساس می‌کند دیگر از دست خودش کاری برنمی‌آید، به خداوند پناه می‌برد و در واقع فطرت درونی او بیدار می‌شود و به دنبال کسی می‌گردد که بتواند او را به خداوند متصل کند. بنده با او صحبت کردم و توصیه‌هایی از نظر دینی و روان‌شناختی به او ارائه دادم، دعا و توسل را مطرح کردم و خوشبختانه آرام‌تر شد.

پس از آن، ارتباط ما ادامه پیدا کرد و به یک رفاقت تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که حتی در شرایط عادی نیز اگر مشکلی برای خانواده‌اش پیش بیاید، با بنده تماس می‌گیرد. این تجربه برای من نشان داد که حضور روحانی در چنین محیط‌هایی فقط به برگزاری نماز جماعت یا بیان احکام محدود نمی‌شود، بلکه گاهی روحانی در شرایط خاص می‌تواند برای یک فرد، نقطه اتکای معنوی و واسطه‌ای برای ارتباط دوباره با خداوند باشد.

فارس: با وجود چنین نیازی، آیا اعزام مبلغ به سکوهای نفتی همچنان انجام می‌شود؟

میرزایی: متأسفانه از دوره دوم دولت آقای روحانی، اعزام روحانی به سکوهای نفتی متوقف شد و با وجود رایزنی‌ها و پیگیری‌های متعدد، حتی در دولت شهید رئیسی نیز تلاش‌هایی برای احیای این روند صورت گرفت، اما این موضوع به نتیجه نرسید؛ این در حالی است که به نظر بنده نیاز جدی به حضور روحانی در سکوها وجود دارد، برای نمونه، سکویی داریم که حدود ۷۰ نفر پرسنل دارد و حضور یک روحانی می‌تواند در زمینه‌های مختلف، از برگزاری نماز و مناسک دینی گرفته تا مسائل روحی و روانی، مؤثر باشد؛ حتی خود کارکنان نیز درخواست اعزام روحانی داشته‌اند و در برخی سکوها که با محدودیت فضا مواجه هستند، اعلام کرده‌اند حاضرند اتاق خود را در اختیار روحانی قرار دهند و خودشان جای دیگری مستقر شوند؛ این مسئله نشان می‌دهد که تقاضا از سوی کارکنان وجود دارد و مسئله اصلی، فراهم شدن سازوکار لازم برای اعزام روحانی به سکوهاست.

فارس: فعالیت تبلیغی شما در مناطق نفتی دقیقاً شامل چه برنامه‌هایی می‌شود؟ میرزایی: در جزیره لاوان، هر شب برای سه وعده نماز حضور داریم و برای اقامه نماز مغرب و عشا در دو کمپ برنامه‌ریزی می‌کنیم؛ برای نمونه، در یک دوره حدود ۲۰ جلسه با موضوع «غیبت» و با رویکردی فطری و فقهی برگزار کردیم که فایل صوتی این جلسات نیز در اختیار کارکنان قرار می‌گیرد و به‌منظور ایجاد انگیزه و پیگیری مباحث، ارزیابی‌هایی از محتوای جلسات انجام می‌شود.

در کنار این برنامه‌ها، مناسبت‌های مذهبی، جلسات قرآنی، دعا و برنامه‌های فرهنگی نیز برگزار می‌شود و در مناسبت‌هایی مانند شهادت‌ها و ولادت‌های اهل‌بیت علیهم‌السلام برنامه‌های مختلفی داریم. همچنین در برخی موارد به جزیره لاوان می‌رویم و با مردم بومی ارتباط و تعامل داریم.

فارس: آیا ارتباط شما با کارکنان صرفاً در برنامه‌های رسمی است؟ میرزایی: خیر، بخش مهمی از فعالیت تبلیغی، ارتباط چهره‌به‌چهره و تعامل مستقیم با کارکنان است.

گاهی با فردی مواجه می‌شویم که پیش از این ارتباطی با مسجد نداشته، اما در یک موقعیت خاص زمینه ارتباط با روحانی برای او فراهم می‌شود و همین ارتباط به‌تدریج ادامه پیدا می‌کند. موارد متعددی داشته‌ایم که فردی برای نماز صبح آمده و حتی پیش از حضور روحانی، خودش مشغول اقامه نماز بوده است.

برخی از کارکنان نیز اهل نماز شب هستند و از ارتباط معنوی خوبی برخوردارند. این ارتباطات معمولاً به‌صورت تدریجی و بر اساس اعتماد و صمیمیت شکل می‌گیرد و گاهی دامنه آن از خود فرد فراتر رفته و به ارتباط و تعامل با خانواده‌های آنان نیز منجر می‌شود.

فارس: آیا نمونه‌ای دارید که حضور مبلغ تأثیر مشخصی بر یک فرد گذاشته باشد؟ میرزایی: بله، موارد زیادی از این دست وجود داشته است.

گاهی فردی که پیش از آن هیچ ارتباطی با روحانی نداشته، به دلیل قرار گرفتن در یک شرایط خاص به روحانی مراجعه کرده و همین ارتباط اولیه، به‌تدریج ادامه پیدا کرده است. حتی در مواردی شاهد بوده‌ایم که برخی افراد به نماز شب روی آورده و ارتباط معنوی عمیق‌تری پیدا کرده‌اند.

در ماه‌های اخیر نیز چند نفر از کارکنان اقماری به همراه خانواده‌هایشان به قم آمدند و با بنده ارتباط داشتند؛ این افراد از شهرهایی مانند خمین، تهران، نجف‌آباد و اصفهان بودند. این موارد نشان می‌دهد که وقتی ارتباط میان مبلغ و مخاطب بر پایه اعتماد و ارتباط مستمر شکل بگیرد، می‌تواند از محیط کار فراتر رفته و دامنه آن به خانواده و حتی فضای اجتماعی زندگی افراد نیز منتقل شود.

فارس: آیا خود کارکنان نیز احساس می‌کنند حضور روحانی برایشان مفید است؟ میرزایی: بله، حتی آماری که خود مجموعه ارائه می‌کند، نشان می‌دهد میزان مراجعه کارکنان به روحانی قابل توجه است.

در برخی سکوها امکانات پزشکی و خدمات روان‌شناسی نیز وجود دارد، اما با این حال، کارکنان در بسیاری از موارد برای طرح مسائل روحی، معنوی و خانوادگی خود به روحانی مراجعه می‌کنند. به نظر من، این مسئله نشان می‌دهد که روحانی در کنار خدمات تخصصی پزشکی و روان‌شناختی، می‌تواند نقش مهمی در ایجاد آرامش روحی و معنوی کارکنان داشته باشد؛ به‌ویژه اینکه ارتباط با روحانی معمولاً بر پایه اعتماد، صمیمیت و همراهی شکل می‌گیرد و فرد می‌تواند مسائل و دغدغه‌های خود را با آرامش بیشتری مطرح کند.

فارس: چرا فکر می‌کنید این قشر بیش از دیگران به تبلیغ و معارف دینی نیاز دارد؟ میرزایی: بسیاری از این افراد از سنین ۱۷، ۱۸ یا ۱۹ سالگی وارد کار اقماری شده‌اند و از همان ابتدا با یک برنامه کاری بسیار فشرده مواجه بوده‌اند.

صبح زود، حتی در فصل زمستان و زمانی که هوا هنوز تاریک است، سر کار می‌روند؛ ظهر برای اقامه نماز و صرف غذا برمی‌گردند و دوباره تا شب به کار خود ادامه می‌دهند. حتی مناسبت‌ها و تعطیلات رسمی مانند تاسوعا و عاشورا نیز لزوماً به معنای تعطیلی کار برای آنها نیست و برنامه کاری‌شان همچنان ادامه دارد.

بنابراین، طبیعی است که فرصت و شرایطی که یک فرد عادی برای مطالعه، حضور در برنامه‌های فرهنگی و ارتباطات اجتماعی دارد، برای این کارکنان فراهم نباشد. در چنین شرایطی، حضور یک مبلغ در محیط کار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا مبلغ می‌تواند در همان محیط، با برگزاری نماز و جلسات، گفت‌وگوهای فردی و ارتباط چهره‌به‌چهره، بخشی از نیازهای معنوی و فرهنگی این افراد را پاسخ دهد.

فارس: ارتباط شما با مردم بومی جزیره لاوان چگونه است؟ میرزایی: در کنار ارتباط با کارکنان صنعت نفت، با مردم بومی جزیره لاوان نیز ارتباط و تعامل داریم.

جزیره لاوان جمعیت قابل توجهی دارد و بخش زیادی از مردم آن اهل سنت هستند. ما گاهی به مسجد اهل سنت سر می‌زنیم، به منزل امام جمعه می‌رویم و با خانواده‌های آنان نیز ارتباط داریم.

همچنین به گلزار شهدا و محل شهدای گمنام سر می‌زنیم. از سوی دیگر، عصرهای جمعه که کارکنان تعطیل هستند، گاهی همراه دوستان به ساحل می‌رویم و همین فرصت‌های غیررسمی نیز زمینه‌ای برای گفت‌وگو، آشنایی بیشتر و شکل‌گیری ارتباط چهره‌به‌چهره با افراد فراهم می‌کند.