سرقت از خانه سفیر فیلیپین؛ چرا عدم سوءپیشینه برای اعتماد کافی نیست؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، سرقت از منزل سفیر فیلیپین در تهران که در پی حضور فردی با عنوان نیروی خدماتی و نظافتچی در این خانه رخ داد، بار دیگر موضوع نحوه انتخاب و به‌کارگیری نیروهای خدماتی در منازل را مورد توجه قرار داده است؛ به‌ویژه آنکه در چنین مواردی، فرد علاوه بر دسترسی به فضای خصوصی خانه، ممکن است با محل نگهداری اموال، برنامه رفت‌وآمد اعضای خانواده و سایر اطلاعات حساس نیز آشنا شود. در پی این پرونده، یکی از توصیه‌های مطرح‌شده برای پیشگیری از چنین جرایمی، دریافت گواهی عدم سوءپیشینه از افراد متقاضی کار در منازل است؛ اما آیا داشتن چنین گواهی‌ای به‌تنهایی می‌تواند امنیت یک خانه را تضمین کند؟

وحید سلطانی پاجی، جرم‌شناس و مدرس دانشگاه پلیس، در یادداشتی اختصاصی برای با تأکید بر اینکه پیشگیری از سرقت نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات است، توضیح داده است چرا نباید «عدم سوءپیشینه» را با «تضمین امنیت» یکی دانست. عدم سوءپیشینه کافی نیست؛ چگونه از سرقت در خانه پیشگیری کنیم؟

خبر فردی که به عنوان سرایدار و نظافتچی از خانه سفیر فیلیپین سرقت کرده بود بازتاب بسیاری داشته است. برای پیشگیری از چنین جرائمی بنا به تجارب توصیه‌هایی مطرح می‌کنم.

وقتی فردی برای نظافت، نگهداری از سالمند، مراقبت از کودک، تعمیرات یا انجام امور خدماتی وارد یک منزل می‌شود، در واقع فقط یک نیروی خدماتی وارد خانه نشده است؛ بلکه فردی به بخشی از حریم خصوصی، اطلاعات و دارایی‌های خانواده دسترسی پیدا می‌کند. به همین دلیل، انتخاب چنین افرادی باید با حساسیت بیشتری نسبت به یک استخدام معمولی انجام شود.

در این پرونده، صاحبخانه، وی را از طریق یک پلتفرم درج آگهی پیدا کرده بود. در همین رابطه توصیه شده است که شهروندان پیش از به‌کارگیری افراد، گواهی عدم سوءپیشینه آنان را مطالبه کنند.

این توصیه، اگرچه می‌تواند یکی از اقدامات احتیاطی باشد، اما به‌تنهایی برای پیشگیری از جرم کافی نیست. «عدم سوءپیشینه» را با «تضمین امنیت» اشتباه نگیریم یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم اگر فردی گواهی عدم سوءپیشینه ارائه کرد، بنابراین دیگر هیچ نگرانی امنیتی درباره او وجود ندارد.

در حالی که گواهی عدم سوءپیشینه را نباید معادل یک گواهی جامع اعتمادپذیری یا صلاحیت شغلی برای ورود به منزل تلقی کرد. این گواهی تنها یکی از اطلاعاتی است که می‌تواند در فرآیند بررسی مورد استفاده قرار گیرد و نمی‌تواند جایگزین احراز هویت، بررسی سابقه کاری و رعایت اصول پیشگیری از جرم شود.

بنابراین توصیه حرفه‌ای این است که به جای پرسش «آیا این فرد سوءپیشینه دارد؟»، سؤال کامل‌تری مطرح کنیم: «چه فرآیندی را برای اطمینان از هویت، سابقه و میزان دسترسی این فرد به منزل و اموال خود طی کرده‌ایم؟» آگهی اینترنتی، معرف و تضمین صلاحیت نیست امروزه بسیاری از افراد نیروی خدماتی مورد نیاز خود را از طریق سایت‌ها و پلتفرم‌های درج آگهی پیدا می‌کنند.

استفاده از این بسترها فی‌نفسه به معنای ناامن بودن آنها نیست؛ اما باید توجه داشت که وجود یک آگهی، عکس، شماره تلفن یا مشخصات درج‌شده در یک پروفایل، به‌تنهایی احراز هویت و صلاحیت فرد محسوب نمی‌شود. فردی که قرار است وارد منزل شود باید قبل از شروع همکاری، تا حد امکان از نظر هویتی و شغلی مورد بررسی قرار گیرد.

یک فرآیند ساده اما مؤثر برای پیشگیری خانواده‌ها می‌توانند برای کاهش ریسک، چند اقدام ساده را در کنار یکدیگر انجام دهند: اول؛ احراز هویت. مشخصات هویتی فرد را به‌صورت دقیق بررسی کنید و از به‌کارگیری فردی که هویت او برای شما روشن نیست خودداری کنید.

دوم؛ دریافت گواهی معتبر عدم سوءپیشینه. در صورت اقتضا و در چارچوب قانونی، گواهی معتبر و به‌روز دریافت شود؛ اما آن را تنها یکی از مراحل بررسی بدانید، نه تضمین نهایی امنیت.

سوم؛ بررسی سابقه کاری. اگر فرد قبلاً در منازل یا محل‌های دیگری کار کرده است، با رضایت او و رعایت حریم خصوصی، از معرف‌ها یا کارفرمایان قبلی درباره سابقه کاری، مدت همکاری و نحوه پایان کار پرس‌وجو کنید.

چهارم؛ شروع همکاری به‌صورت تدریجی. لازم نیست از همان روز نخست، فرد به تمام قسمت‌های منزل یا همه اموال دسترسی داشته باشد.

میزان دسترسی باید متناسب با وظایف و به‌تدریج تعیین شود. پنجم؛ حفاظت از اموال باارزش.

طلا، وجه نقد، اسناد مهم، اشیای گران‌قیمت و سایر اموال حساس باید در محل امن نگهداری شوند. این اقدام حتی در مورد افراد کاملاً مورد اعتماد نیز یک اصل منطقی پیشگیری از جرم است.

ششم؛ اطلاعات غیرضروری در اختیار افراد قرار نگیرد. لازم نیست نیروی خدماتی از محل نگهداری طلا، میزان دارایی، برنامه سفر خانواده، ساعات خالی بودن منزل یا سایر اطلاعات حساس مطلع باشد.

چرا شناخت تدریجی اهمیت دارد؟ در پیشگیری از جرم، یکی از اصول مهم، کاهش فرصت ارتکاب جرم است.

وقتی فردی برای نخستین بار وارد خانه می‌شود، ممکن است هنوز شناخت کافی از رفتار، سوابق و میزان مسئولیت‌پذیری او وجود نداشته باشد. بنابراین منطقی است که اعتماد و دسترسی او نیز به‌صورت تدریجی شکل بگیرد.

اعتماد واقعی با یک ملاقات یا حتی یک مدرک ایجاد نمی‌شود؛ بلکه در طول زمان و از طریق رفتار، سابقه، عملکرد و پایبندی فرد به مسئولیت‌هایش شکل می‌گیرد. اگر مالی مفقود شد، عجولانه اتهام نزنیم نکته بسیار مهم دیگر این است که اگر پس از حضور یک نیروی خدماتی، مالی مفقود شد، نباید بلافاصله و بدون بررسی، وی را سارق تلقی کرد.

باید مشخص شود مال چه زمانی آخرین بار دیده شده، چه افرادی در آن بازه به منزل دسترسی داشته‌اند، آیا دوربین یا شاهدی وجود دارد و آیا اساساً وقوع سرقت محرز است یا احتمال جابه‌جایی یا مفقودی وجود دارد. در صورت وجود ظن به وقوع جرم نیز بهتر است موضوع از مسیر قانونی پیگیری شود و افراد از مواجهه، تهدید، توهین یا اقدامات خودسرانه علیه فرد مظنون خودداری کنند.

امنیت خانه یک «مدرک» نیست؛ یک فرآیند است. واقعیت این است که هیچ روش واحدی نمی‌تواند وقوع جرم را به صفر برساند.

اما می‌توان با مجموعه‌ای از اقدامات، فرصت ارتکاب جرم و میزان آسیب‌پذیری منزل را کاهش داد. احراز هویت، بررسی سابقه کاری، دریافت گواهی عدم سوءپیشینه در موارد مقتضی، استفاده از معرف معتبر، مدیریت دسترسی، حفاظت از اموال و حفظ اطلاعات حساس، مجموعه اقداماتی هستند که در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

بنابراین بهتر است توصیه عمومی ما به شهروندان تنها این نباشد: «از نیروی خدماتی گواهی عدم سوءپیشینه بگیرید.» بلکه توصیه کامل‌تر این باشد: «پیش از ورود هر فرد ناشناس به حریم خصوصی منزل، هویت و سابقه کاری او را تا حد امکان و در چارچوب قانون بررسی کنید، گواهی عدم سوءپیشینه را در صورت اقتضا به‌عنوان یکی از ابزارهای بررسی در نظر بگیرید، دسترسی فرد به منزل و اموال را مدیریت کنید و اعتماد را به‌صورت تدریجی شکل دهید.»

در نهایت باید به یک اصل ساده اما مهم توجه کنیم: پیشگیری از سرقت، از لحظه‌ای آغاز می‌شود که هنوز سرقتی اتفاق نیفتاده است. هرچه فرآیند انتخاب و به‌کارگیری افراد دقیق‌تر باشد و فرصت، دسترسی و اطلاعات حساس کمتری بدون ضرورت در اختیار دیگران قرار گیرد، احتمال وقوع جرم نیز کاهش خواهد یافت.

امنیت منزل با یک برگ گواهی تأمین نمی‌شود؛ امنیت حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌های درست و اقدامات پیشگیرانه است.