مرندی: آموزش سلامت معنوی باید از دوران کودکی آغاز شود

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، دهمین همایش ملی سلامت معنوی با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهوری اسلامی ایران، حسن ابوالقاسمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله، سید علیرضا مرندی رئیس فرهنگستان علوم پزشکی، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و سیدرضا رئیس‌کرمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران امروز ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد.

در ابتدای مراسم حسن ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله، با اشاره به تعریف سلامت گفت: سلامت در ابتدا به‌عنوان رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی تعریف شد و بعدها بُعد معنوی نیز به این تعریف اضافه شد. با این حال، اگر به ادبیات و میراث فرهنگی خودمان مراجعه کنیم، می‌بینیم که مفهوم سلامت معنوی سابقه‌ای بسیار طولانی دارد.

وی افزود: حکیم نظامی در قرن ششم هجری، سلامت را به معنای آسودگی دانسته و می‌گوید: سلامت در اقلیم آسودگی است. بنابراین، مفهوم رفاه و آسودگی در ادبیات ما سابقه‌ای دیرینه دارد و سلامت هیچ‌گاه صرفاً به سلامت جسم محدود نبوده است.

سلامت معنوی؛ بُعدی اثرگذار بر سایر ابعاد سلامت رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با بیان اینکه یکی از دلایل توجه جامعه پزشکی به سلامت معنوی، تأثیر آن بر سایر ابعاد سلامت است، بیان کرد: ما در حوزه پزشکی به ابعاد مختلف سلامت، از جمله سلامت جسم، روان و مسائل اجتماعی، توجه و مطالعات گسترده‌ای انجام می‌دهیم؛ اما سلامت معنوی بر همه این ابعاد اثرگذار است و در عین حال از آنها نیز تأثیر می‌پذیرد. ابوالقاسمی ادامه داد: برای مثال، اگر فرد از سلامت جسمانی برخوردار نباشد، دستیابی به سلامت معنوی نیز دشوار خواهد بود.

از سوی دیگر، مطالعات متعددی در جهان انجام شده که نشان می‌دهد تقویت سلامت معنوی می‌تواند آثار قابل توجهی بر سلامت جسم و روان افراد داشته با شد.

ارتباط سلامت معنوی با کاهش بیماری‌ها و افزایش طول عمر وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این زمینه گفت: پژوهش‌های متعددی نشان داده‌اند افرادی که از زندگی معنوی قوی‌تری برخوردارند، توجه بیشتری به سلامت جسم خود دارند، رفتارهای سالم‌تری را دنبال می‌کنند و از طول عمر بیشتری برخوردارند. همچنین میزان انجام فعالیت‌های ورزشی در میان این افراد بیشتر گزارش شده است.

ابوالقاسمی افزود: بر اساس مطالعاتی که در کشورهای غربی انجام شده، در افرادی که از سلامت معنوی بیشتری برخوردارند، میزان ابتلا به فشار خون بالا، اختلالات روانی، بیماری‌های قلبی و گوارشی، خودکشی، بیماری‌های عصبی و افسردگی کمتر است. همچنین مصرف مواد مخدر در این افراد کاهش قابل توجهی دارد.

سلامت معنوی در ادبیات و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با تأکید بر اینکه سلامت معنوی مفهومی وارداتی نیست، اظهار کرد: اگر به تعاریف و ادبیات خودمان مراجعه کنیم، از دوران فردوسی تا شاعران متأخر مانند شهریار و پروین اعتصامی، بارها با مفاهیم مرتبط با سلامت معنوی مواجه می‌شویم. وی ادامه داد: حتی اگر واژه‌هایی مانند طبیب و سلامت را در ادبیات فارسی جست‌وجو کنیم، نمونه‌های فراوانی از توجه به ابعاد معنوی سلامت مشاهده می‌کنیم.

در اشعار حافظ نیز مفهوم سلامت صرفاً به معنای سلامت جسمانی نیست و در بسیاری از موارد به سلامت معنوی، تقوا و رهایی از آلودگی‌های اخلاقی اشاره دارد. ابوالقاسمی با اشاره به نمونه‌هایی از اشعار شاعران کلاسیک گفت: در اشعار نظامی، خاقانی و سعدی نیز می‌توان تعاریفی از سلامت یافت که بسیار فراتر از سلامت جسمانی است.

این مسئله نشان می‌دهد که در فرهنگ ایرانی، سلامت همواره مفهومی چندبعدی داشته است.

توجه به سلامت معنوی در متون دینی وی همچنین به متون دینی اشاره کرد و گفت: در متون دینی نیز سلامت دین و سلامت بدن در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گرفته‌اند. در برخی متون آمده است که سلامت دین و صحت بدن از بهترین دارایی‌ها هستند.

این موضوع نشان می‌دهد که سلامت معنوی از گذشته در کنار سلامت جسمانی مورد توجه بوده است. ابوالقاسمی افزود: در سخنان امیرالمؤمنین(ع) نیز به ارتباط میان سلامت جسم، فقر، بیماری بدن و بیماری قلب اشاره شده است.

در این نگاه، تقوای قلب یکی از عوامل سلامت تن محسوب می‌شود و این مسئله به‌خوبی ارتباط میان ابعاد مختلف سلامت را نشان می‌دهد. وی با اشاره به برخی دیدگاه‌های مطرح‌شده در غرب درباره معنویت گفت: اگرچه مفهوم سلامت معنوی در غرب با آنچه در فرهنگ و اعتقادات اسلامی داریم تفاوت‌های جدی دارد، اما گاهی دیدگاه‌های قابل توجهی نیز مطرح شده است.

پیوند تاریخی دین و مراقبت‌های بهداشتی ابوالقاسمی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این حوزه گفت: در گذشته، مذهب و مراقبت‌های بهداشتی در بسیاری از جوامع در کنار یکدیگر قرار داشتند و بعدها در برخی کشورهای توسعه‌یافته این دو حوزه تا حدودی از یکدیگر جدا شدند. حتی امروز نیز در برخی کشورهای کمتر توسعه‌یافته، این پیوند همچنان بیشتر دیده می‌شود.

انسان معنوی؛ موجودی فراتر از حیات جسمانی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با اشاره به دیدگاه یکی از اندیشمندان غربی اظهار کرد: در یکی از تعاریف مطرح‌شده، انسان به‌عنوان موجودی معنوی که تجربه حیات جسمانی دارد معرفی شده است. این تعبیر، برای من بسیار جالب بود؛ زیرا با مفهومی که در شعر حافظ نیز دیده می‌شود، قرابت دارد؛ جایی که حافظ می‌گوید: مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک.

وی افزود: در واقع، اگر بخواهیم این مفهوم را ترجمه کنیم، به جای اینکه انسان را صرفاً موجودی جسمانی با تجربه‌ای معنوی بدانیم، می‌توانیم او را موجودی معنوی و جاودانه بدانیم که تجربه‌ای از حیات جسمانی دارد. این تفاوت در نگاه، اهمیت زیادی دارد.

آغاز فعالیت‌های علمی در حوزه سلامت معنوی ابوالقاسمی در ادامه به تاریخچه فعالیت‌های علمی در زمینه سلامت معنوی در کشور اشاره کرد و گفت: فعالیت‌های رسمی در این حوزه از حدود سال ۱۳۸۹ جدی‌تر شد. در آن سال، همایشی با موضوع سلامت معنوی برگزار شد و پس از آن نیز فعالیت‌های علمی و پژوهشی در این زمینه توسعه پیدا کرد.

وی افزود: در سال ۱۳۹۰ نیز تشکیل گروه علمی سلامت معنوی در فرهنگستان علوم پزشکی به تصویب رسید. در این گروه، افرادی از حوزه علمیه و دانشگاه حضور پیدا کردند و این همکاری را می‌توان یکی از نمونه‌های مهم همکاری حوزه و دانشگاه دانست.

شکل‌گیری رویکرد سلامت معنوی اسلامی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله ادامه داد: با توجه به اینکه بخشی از مقالات و مطالعات اولیه در این حوزه عمدتاً بر مباحثی خارج از چارچوب‌های دینی و فرهنگی ما متمرکز بود، موضوع سلامت معنوی اسلامی نیز به‌صورت جدی مطرح و تصویب شد و ظرفیت‌های حوزه‌های علمیه برای توسعه این حوزه مورد استفاده قرار گرفت.

وی خاطرنشان کرد: در سال‌های گذشته همایش‌های متعددی در این زمینه برگزار شده است که همایش جاری، دهمین همایش محسوب می‌شود. نخستین و دومین همایش در قم و در دانشگاه برگزار شد و امسال نیز این توفیق حاصل شد که دهمین همایش در تهران برگزار شود.

گسترش همکاری حوزه و دانشگاه ابوالقاسمی با اشاره به استقبال از این همایش‌ها گفت: در برخی دوره‌ها استقبال از این برنامه‌ها به اندازه‌ای بود که مجبور شدیم دو سالن را به برگزاری جلسات اختصاص دهیم. استادان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در این نشست‌ها حضور پیدا می‌کردند و مسئولان مختلف نیز از این برنامه‌ها استقبال می‌کردند.

وی افزود: در طول این سال‌ها، همکاری‌های علمی با مراکز حوزوی و دانشگاهی گسترش پیدا کرد. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از جمله مراکزی بودند که همکاری و حمایت علمی ارزشمندی در این زمینه داشتند.

همچنین جلسات و دیدارهایی با مسئولان حوزه و شخصیت‌های علمی و دینی برگزار شد و از راهنمایی‌های آنان در مسیر توسعه این حوزه استفاده کردیم. تجلیل از الگوهای سلامت معنوی رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله یکی از ویژگی‌های همایش سلامت معنوی را تجلیل از الگوهای عملی این حوزه عنوان کرد و گفت: یکی از ویژگی‌های این همایش آن است که هر سال از یکی از افرادی که در زندگی خود به سلامت معنوی توجه ویژه‌ای داشته است، تجلیل می‌کنیم.

وی ادامه داد: در دوره‌های مختلف، شخصیت‌های برجسته علمی و فرهنگی به‌عنوان الگوهای سلامت معنوی معرفی شده‌اند. از جمله این افراد می‌توان به مرحوم دکتر اصفهانی، مرحوم دکتر رانی، مرحوم دکتر عباس شیبانی، دکتر محققی، آیت‌الله عزیزی و آیت‌الله طباطبایی اشاره کرد که هر یک از آنان خدمات ارزشمندی به کشور و جامعه علمی ارائه کرده‌اند.

توجه ویژه به حضور دانشجویان ابوالقاسمی در پایان با تأکید بر اهمیت حضور دانشجویان در این برنامه‌ها گفت: دانشجویان برای ما اهمیت بسیار زیادی دارند و همواره بخشی از برنامه همایش را به آنان اختصاص داده‌ایم. معمولاً یک نیم‌روز از برنامه‌های همایش در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرد تا خودشان برنامه‌ریزی و نشست‌های تخصصی خود را برگزار کنند.

وی خاطرنشان کرد: در دهمین همایش نیز این برنامه ادامه خواهد داشت و دانشجویان در همین سالن نشست اختصاصی خود را برگزار خواهند کرد. استقبال دانشجویان از این برنامه‌ها در سال‌های گذشته همواره قابل توجه بوده و امیدواریم این روند در آینده نیز ادامه پیدا کند.

آموزش سلامت معنوی باید از دوران کودکی آغاز شود در ادامه سیدعلیرضا مرندی، رئیس فرهنگستان علوم پزشکی، با اشاره به اهمیت آموزش سلامت معنوی از دوران کودکی گفت: سلامت معنوی با کمک رهبر شهید در کشور شکل گرفت و در این مسیر، حوزه و دانشگاه همکاری نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند. وی افزود: وزارت آموزش و پرورش نیز علاقه‌مند است دانش‌آموزان با مفاهیم سلامت معنوی آشنا شوند و لازم است این آموزش‌ها از سال‌های ابتدایی زندگی و از دوران کودکی آغاز شود.

مرندی با تأکید بر اهمیت نوجوانان به‌عنوان یکی از گروه‌های هدف در حوزه سلامت معنوی گفت: نسل آینده باید به‌گونه‌ای تربیت شود که از اعتقادات دینی برخوردار باشد. از همان دوران شکل‌گیری سلول‌های مغزی جنین، اتصالات عصبی با سرعت زیادی شکل می‌گیرند و آمادگی دریافت احساسات و مفاهیم مختلف را دارند؛ بنابراین آموزش مفاهیم معنوی و دینی از سنین پایین می‌تواند در تربیت نسل آینده مؤثر باشد.

تربیت فرزندان از دوران جنینی آغاز می‌شود رئیس فرهنگستان علوم پزشکی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین خدماتی که می‌توان به کودکان ارائه کرد، آغاز تربیت آنان از دوران جنینی است. در این زمینه لازم است زن و شوهر نیز با اصول و رفتارهای اسلامی آشنا شوند تا زمینه برای تربیت نسلی سالم‌تر و متدین‌تر فراهم شود.