نبرد با محرومیت در قلب روستاها

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، روستاها فقط نقطه‌هایی پراکنده بر نقشه کشور نیستند؛ قلب تولید، امنیت غذایی، فرهنگ و هویت این سرزمین‌اند و ماندگاری جمعیت در آنها، بیش از هر چیز به ایجاد اشتغال، رونق تولید و فراهم شدن زمینه زندگی پایدار وابسته است. در همین مسیر، بنیاد علوی طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با تمرکز بر توانمندسازی اقتصادی، بخشی از ظرفیت‌های مغفول روستاها و مناطق عشایری را فعال کند؛ از حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و توسعه کشاورزی گرفته تا احیای قنوات، آموزش مهارت، توسعه بازار و ایجاد صندوق‌های قرض‌الحسنه محلی.

حالا آمارها از گستردگی این حضور حکایت دارد؛ بنیاد علوی در حال حاضر در ۵۸۰۱ نقطه روستایی حضور فعال دارد و طی نزدیک به سه سال گذشته، ۱۰۲ هزار و ۲۳۹ طرح اشتغال‌زایی را در مناطق روستایی و عشایری اجرا کرده است. احیای ۲۱۲ رشته قنات در ۲۰ استان، آموزش بیش از ۹۱ هزار نفر و تشکیل ۲ هزار و ۵۶ صندوق قرض‌الحسنه محلی بخش دیگری از این اقدامات است؛ اقداماتی که با هدف تقویت اقتصاد محلی و افزایش ماندگاری جمعیت در روستاها دنبال شده است.

همزمان با روز ملی روستا و عشایر، «عبدالله عابدی پریجایی، معاون توانمندسازی اقتصادی بنیاد علوی»، در گفت‌وگویی به تشریح مهم‌ترین اقدامات و برنامه‌های این بنیاد در مناطق روستایی و عشایری پرداخته است؛ از هدف‌گذاری برای افزایش روستاهای تحت پوشش به ۱۵ هزار روستا تا اقدامات انجام‌شده در حوزه اشتغال، کشاورزی، احیای قنوات، انرژی خورشیدی، صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره‌های ارزش. در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید:

فارس: با توجه به روز ملی روستا و عشایر، درباره اهمیت این روز و جایگاه روستاییان و عشایر توضیح دهید. عبداله عابدی پریجایی، معاون توانمندسازی اقتصادی بنیاد علوی: از سال ۱۳۹۳، شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اینکه به موضوع روستا، روستاییان و عشایر بیشتر پرداخته شود، روز 15 مهر را به نام «روز ملی روستا و عشایر» نام‌گذاری کرد.

روستاییان و عشایر نقش آفرینی بسیار جدی در حوزه تولید، امنیت غذایی، حفظ هویت و فرهنگ و امنیت کشور دارند. به همین واسطه، این روز را ویژه به همه روستاییان و عشایر تبریک عرض می‌کنم.

بیش از ۸۰ درصد خدمات بنیاد علوی در مناطق روستایی و عشایری است فارس: بنیاد علوی چه مأموریت‌هایی دارد و چه میزان از فعالیت‌های آن به مناطق روستایی اختصاص دارد؟ عابدی پریجایی: بنیاد علوی چهار مأموریت را دنبال می کند؛ توانمندسازی اقتصادی، ارتقای سلامت، بهبود عدالت آموزشی، فرهنگی و ورزشی وپیشرفت مناطق الگویی و اجرای زیرساخت های ضروری.

تمامی این خدمات در مناطق محروم و کم‌برخوردار کشور ارائه شده و بیش از ۸۰ درصد خدمات در مناطق روستایی و عشایری می باشد. در حوزه توانمندسازی اقتصادی، در حال حاضر در ۵۸۰۱ نقطه روستایی بنیاد علوی حضور فعال دارد.

در حال حاضر حدود ۱۵ درصد روستاهای بالای ۲۰ خانوار کشور تحت پوشش خدمات بنیاد علوی هستند. عمده این خدمات در حوزه توانمندسازی اقتصادی است و در کنار توانمندسازی اقتصادی، موضوعات مرتبط با سلامت، آموزش و زیرساخت نیز متناسب با برنامه های بنیاد علوی و نیاز آن مناطق، دنبال می شود.

رویکرد ما در این حوزه این است که سطح زیر کشت آبی افزایش پیدا نکند و با حفظ یا بعضا کاهش سطح زیر کشت آبی، از طریق اصلاح الگوی کشت، توسعه مکانیزاسیون و اجرای سامانه های نوین آبیاری، بهره وری افزایش یابد. احداث گلخانه، جایگزینی باغات درجه سه، پرورش دام سبک، دام سنگین و زنبورداری نیز طرح های دیگری است که بنیاد علوی در زمینه توسعه کشاورزی و دامپروری در سطح روستاها اجرایی کرده است.

در حوزه فعالیت های غیر کشاورزی نیز توسعه صنایع دستی، ایجاد اقامتگاه های بومگردی، اجرای طرح های خدماتی و صنعتی مورد نیاز روستاها، در دستور کار بنیاد علوی بوده است. ف ارس: بیشترین حجم حمایت‌های اشتغال‌زایی در کدام استان‌ها بوده است؟

ع ابدی پریجایی: بیشترین حجم حمایت بنیاد علوی مربوط به استان‌های مرزی جنوب، شرق و غرب کشور می باشد. استان های خوزستان، هرمزگان، فارس، خراسان رضوی، خوزستان، هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان، ایلام و خراسان جنوبی، بیشترین حجم حمایت را به خودشان اختصاص دادند.

هدف‌گذاری پوشش 15 هزار روستا فارس: برنامه بنیاد علوی این است که تعداد روستاهای تحت پوشش را تا چه میزان افزایش دهد؟ عابدی پریجایی: طبق برنامه راهبردی میان مدت بنیاد علوی، حضور در 15 هزار روستا هدفگذاری شده است.

با توجه به تقسیم کاری که در بین نهادهای فعال در حوزه اشتغال زایی و محرومیت زدایی صورت گرفته است، در حال حاضر همپوشانی‌شان فعالیت ها در یک نقطه، تقریبا نزدیک به صفر است. اجرای ۱۰۲ هزار و ۲۳۹ طرح در مناطق روستایی و عشایری فارس: مهم‌ترین عملکرد بنیاد علوی در حوزه اشتغالزایی در مناطق روستایی طی سال‌های اخیر چه بوده است؟

عابدی پریجایی: بنیاد علوی طی نزدیک به سه سال گذشته، ۱۰۲ هزار و ۲۳۹ طرح اشتغال زایی با اعتباری بالغ بر 154 هزار میلیار ریال در مناطق روستایی اجرا کرده است. از مجموع فعالیت‌های حوزه توانمندسازی اقتصادی، ۷۴ درصد در مناطق روستایی و عشایری بوده است.

ت مرکز بر کشاورزی، دامپروری، صنایع دستی و صنایع تبدیلی ف ارس: این طرح‌ها بیشتر در چه حوزه‌هایی اجرا شده‌اند؟ ع ابدی پریجایی: ظرفیت های هر روستا با همکاری تسهیلگر بنیاد علوی و کارگروهی که با حضور مردم تشکیل می دهیم، در قالب سند توسعه اشتغال روستا تدوین شده و اقدامات متناسب با آن انجام انجام می شود.

با توجه به چالش های که در حوزه بهره وری آب داریم، توسعه سامانه های نوین آبیاری، ایجاد استخر و لوله گذاری مسیر انتقال آب، از ضرورت های اساسی حوزه کشاورزی به شمار می رود. در حال حاضر ۱۹ درصد طرح‌های ما در حوزه اصلاح سیستم‌های آبیاری اراضی کشاورزی می باشد.

با اقدامات انجام شده در حوزه اصلاح سیستم آبیاری اراضی کشاورزی، ضمن جلوگیری از هدر رفت آب، بهره‌وری مزارع و باغات افزایش پیدا کرده است و کشاورزان هم به آینده امیدوار شدند. این گونه فعالیت ها باعث ماندگاری جمعیت در روستاها و بعضا مهاجرت معکوس شده است.

احیا و مرمت ۲۱۲ رشته قنات در ۲۰ استان فارس: یکی از اقدامات بنیاد در حوزه روستا احیا و مرمت قنوات بوده است؛ در این زمینه چه اقداماتی انجام شده است؟ عابدی پریجایی: طی سه سال گذشته ۲۱۲ رشته قنات را با همکاری، همیاری و مشارکت واقعی مردم، مرمت، لایروبی و احیا کردیم.

حدود ۱۵ هزار هکتار از اراضی پایین دست این قنوات بوده و بیش از 12 هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی از این قنوات برای کشاورزی استفاده می کنند. کشاورزی در برخی از این مناطق دچار چالش شده بود.

حجم آبی که دریافت می‌کردند به‌شدت کم شده و مجبور بودند فاصله‌های آبیاری را طولانی تر کنند. با اجرای این برنامه و مطابق با رویکردی که در خصوص عدم توسعه سطح زیر کشت آبی اشاره کردم، مشکلات کشاورزان مرتفع شد.

طرح احیا و مرمت قنوات در ۲۰ استان انجام شده و بیشترین فراوانی مربوط به استان‌های فارس، خراسان رضوی، مرکزی، اصفهان و کرمان و یزد می باشد.

مشارکت مردم در احیای قنوات فارس: مشارکت مردم در این طرح‌ها چگونه بوده است؟ عابدی پریجایی: تمام منابعی که در این حوزه هزینه شده، در قالب تسهیلات ارزان‌قیمت بوده است.

بخشی از منابع را ما در قالب تسهیلات و بخشی را خود بهره‌برداران تأمین کردند. بهره‌برداران علاوه بر اینکه در حوزه مالی مشارکت داشتند، در حوزه فعالیت یدی نیز بسیار فعال بودند.

بخشی از عملیات لایرویی که کار تخصصی جدی لازم نداشت، با کمک خود روستاییان انجام می‌شد. تفاوت این اجرای این طرح توسط بنیاد علوی و سایر نهادها و دستگاه ها این است که مردم در مدل های دیگر عمدتاً مشارکتی در برنامه ریزی و اجرا نداشته و صرفا نظاره گر اقدامات هستند؛ اما در مدل بنیاد علوی، مردم خودشان طرح و برنامه می‌دهند، مشارکت می‌کنند و خودشان در اجرا نقش مستقیم دارند.

به خاطر همین مشارکت، در نگهداری و حفظ آن نیز حساسیت بیشتری خواهند داشت.

فارس: در کنار ایجاد و توسعه کسب‌وکار، در حوزه مهارت‌آموزی و مشاوره شغلی کارآفرینان چه اقدامی انجام شده است؟ عابدی پریجایی: در کنار ایجاد و توسعه کسب‌وکار و احیای قنات، بحث مهارت‌آموزی و مشاوره شغلی کارآفرینان را داشتیم.

تاکنون بیش از ۹۱ هزار نفر در دوره های حضوری مهارت آموزی بنیاد علوی شرکت کردند. این دوره ها به صورت تخصصی و رسته محور و با همکاری دستگاه های اجرایی و موسسات آموزشی اجرایی شد.

برگزاری ۶۶۱ برنامه در زمینه توسعه بازار کسب و کارها فارس: برای حل مسئله بازار کسب‌وکارهای روستایی چه اقدامی انجام شده است؟ عابدی پریجایی: یکی از اقدامات دیگری که در حوزه توسعه کسب‌وکار مناطق روستایی انجام دادیم، توجه به مسئله بازار بود.

یک کسب‌وکار وقتی حمایت می‌شود، اگر مسئله بازارش حل نشود، با احتمال بالا با شکست رویبرو می شود. ما برای اینکه کارآفرینان بتوانند دسترسی مناسب‌تری به بازار داشته باشند و محصولاتشان را به بازار عرضه کنند، تا امروز ۶۶۱ نمایشگاه، جشنواره و رویداد برگزار کرده‌ایم.

غیر از برگزاری نمایشگاه‌های فیزیکی و جشنواره‌ها، همکاری با پلتفرم‌های حوزه بازار را نیز در دستور کار قرار داده‌ایم تا روستاییان بتوانند با استفاده از ظرفیت پلتفرم‌ها برای عرضه و فروش محصولاتشان استفاده کنند.

ت شکیل 20،56 صندوق قرض‌الحسنه محلی ف ارس: در حوزه صندوق‌های قرض‌الحسنه محلی چه اقدامی انجام شده است؟ ع ابدی پریجایی: یکی از کارهای دیگری که در حوزه روستا طی سه سال گذشته انجام داده‌ایم، تشکیل صندوق‌های قرض‌الحسنه محلی بوده است.

هدف اصلی این برنامه ترویج فرهنگ قرض الحسنه در بین مردم می باشد. تا امروز 2،056 صندوق قرض‌الحسنه محلی در روستاها تشکیل شده است.

در روستاهای با جمعیت بیش از ۱۰۰ خانوار، یک صندوق با مشارکت خود مردم تشکیل می‌شود. هیئت امنای آن را خود مردم انتخاب می‌کنند.

ما صرفاً تسهیلگری کرده و نقش در مدیریت این صندوق ها نداریم.

وام بدون کارمزد برای مشکلات معیشتی و توسعه کسب‌وکار فارس: این صندوق‌ها در عمل چگونه می‌توانند به حفظ کسب‌وکار خانوارها کمک کنند؟ عابدی پریجایی: با یک مثال سعی می‌کنم فضا شفافی ترسیم کنم: ما در روستا از یک متقاضی برای طرح پرورش دام سبک حمایت میکنیم؛ این طرح مثلاً با ۲۰ رأس دام توجیه اقتصادی دارد.

این فرد که از قشر کم‌درآمد آن روستا است اگر یک مسئله شخصی در زندگی‌اش پیش بیاید و در معیشت دچار مشکل شود، مجبور است یک رأس دام را زود تر از موعد بفروشد. با فروش یک رأس دام، پنج درصد از طرحش کم شده و طرح از توجیه خارج شود.

این فرد وقتی عضو صندوق روستا شد دیگر نیازی به فروش دام زودتر از پایان دوره تولید نداشته و می تواند از صندوق روستا برای توسعه کسب و کار یا رفع مشکل معیشتی تسهیلات دریافت کنند. بنابراین، غیر از ترویج فرهنگ قرض الحسنه، پرداخت وام‌های برای توسعه کسب و کار و کارگشایی نیز از اهداف تشکیل صندوق است.