رئیس سازمان محیط زیست بر ضرورت استفاده از ظرفیت علمی کشور برای پاکسازی آلودگی‌های نفتی ناشی از جنگ تاکید کرد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در دوازدهمین سمینار ملی شیمی و محیط زیست ایران، با گرامیداشت یاد شهدای کشور، به‌ویژه رهبر شهید، زنان، مردان و کودکان بی‌گناه و همچنین شهدای محیط زیست و محیط‌بانانی که جان خود را برای حفاظت از طبیعت سرزمین فدا کردند، اظهار کرد: امیدواریم این همایش بتواند دستاوردها و نتایج مؤثری برای حل مسائل و مشکلات محیط زیستی کشور داشته باشد؛ مسائلی که بسیاری از آن‌ها به چالش‌های بزرگی تبدیل شده‌اند.
وی با قدردانی از انجمن علمی شیمی ایران، پژوهشگران محیط زیست پایدار و تمامی برگزارکنندگان این همایش افزود: امروز محیط زیست کشور با مسائل و تنگناهای متعددی مواجه است و بهره‌گیری از ظرفیت علمی و پژوهشی کشور می‌تواند در عبور از این مشکلات و ارتقای شیوه‌های مدیریت و پایش آلاینده‌ها نقش مؤثری داشته باشد.
آثار ماندگار مواد شیمیایی بر محیط زیست
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به گسترش استفاده از مواد مصنوعی و سنتزی پس از انقلاب صنعتی گفت: از آن زمان، ورود بسیاری از مواد شیمیایی به زندگی انسان افزایش یافت. این مواد در نگاه نخست، به‌دلیل مزایایی که برای رفاه و آسایش انسان داشتند، تولیداتی مطلوب محسوب می‌شدند؛ از جمله حلال‌ها، رنگ‌ها، شوینده‌ها، آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی که استفاده از آن‌ها در بخش‌های مختلف گسترش پیدا کرد.
انصاری ادامه داد: با گذشت زمان، آثار و عوارض زیان‌بار برخی از این مواد بر طبیعت آشکار شد. انتشار کتاب «بهار خاموش» نوشته راشل کارسون، به‌ویژه با تمرکز بر پیامدهای استفاده از آفت‌کش‌های کلره، نشان داد که بسیاری از محصولاتی که از یک منظر برای بشر مزیت دارند، می‌توانند آثار مخرب و پایداری بر طبیعت برجای بگذارند.
وی با بیان اینکه نمونه‌های متعددی از پیامدهای استفاده بی‌رویه از مواد سمی در تاریخ محیط زیست وجود دارد، تصریح کرد: ترکیبات حاوی فلزات سنگین و ترکیبات آلی پایدار می‌توانند مخاطرات متعددی برای سلامت انسان و محیط زیست ایجاد کنند و مقابله با این مخاطرات نیازمند شناخت علمی، پایش مستمر و اتخاذ راهکارهای مناسب است.
تصویب یکی از ضمائم کنوانسیون میناماتا در دولت چهاردهم
معاون رئیس‌جمهور با اشاره به آلودگی جیوه به‌عنوان یکی از مسائل تاریخی محیط زیست اظهار کرد: آلودگی جیوه از جمله موضوعاتی است که در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته و پیامدهای آن به شکل‌گیری کنوانسیون میناماتا انجامیده است. این توافق بین‌المللی در پی یک رخداد فاجعه‌بار زیست‌محیطی در ژاپن شکل گرفت و کشورها را برای مقابله با آلودگی جیوه در کنار یکدیگر قرار داد.
انصاری با اشاره به پیوستن ایران به کنوانسیون میناماتا در سال 2017 افزود: در حال حاضر، بیش از 600 شغل در جهان وجود دارد که به‌نوعی با جیوه به‌عنوان یک فلز سنگین و دارای قابلیت تجمع در محیط و موجودات زنده مرتبط هستند. ازاین‌رو، کاهش مواجهه با این ماده و استفاده از جایگزین‌های مناسب، از موضوعات مهم در حفاظت از سلامت انسان و طبیعت به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: در جلسه هیئت دولت در روز یکشنبه گذشته نیز یکی از ضمائم کنوانسیون میناماتا در دولت چهاردهم به تصویب رسید تا کشورمان بتواند در کنار سایر کشورها، از جمله حدود 160 کشوری که به این کنوانسیون پیوسته‌اند، گام‌های اجرایی بیشتری برای کاهش آلودگی جیوه و اجرای تعهدات مرتبط بردارد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت استفاده از جایگزین‌های کم‌خطر گفت: اقداماتی از این دست باید به استفاده و بهره‌گیری از جایگزین‌های مناسبی منجر شود که آثار سوء کمتری بر سلامت انسان، موجودات زنده و طبیعت داشته باشند.
مدیریت بخش عمده‌ای از پسماندهای آلوده به PCB
انصاری با اشاره به دیگر آلاینده‌های خطرناک محیط زیستی، از روغن‌های آلوده به پلی‌کلروبی‌فنیل‌ها (PCB) نام برد و بیان کرد: خوشبختانه با مصوباتی که در دو دهه گذشته به تصویب رسید و همکاری‌های بین‌بخشی میان وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه‌های مرتبط، بخش عمده‌ای از پسماندهای آلوده به PCB مدیریت و پاکسازی شده است.
وی با اشاره به اینکه مواد سمی و ترکیبات شیمیایی مختلف می‌توانند پیامدهای طولانی‌مدتی برای طبیعت داشته باشند، افزود: نمونه‌های متعددی از آثار استفاده بی‌رویه از مواد مسموم و آلاینده‌های حاوی فلزات سنگین و ترکیبات آلی پایدار وجود دارد. در حوزه تولید نیز باید فرایندهایی مورد توجه قرار گیرند که امکان کاهش مصرف مواد پرخطر و جایگزینی آن‌ها با مواد مناسب‌تر را فراهم می‌کنند.
لزوم تغییر رویکرد از کنترل آلودگی به پیشگیری از مبدأ
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد مدیریت آلاینده‌ها اظهار کرد: نقش پژوهشگران نباید صرفاً به پایش آلاینده‌ها پس از انتشار محدود شود، بلکه لازم است رویکرد پیشگیرانه در دستور کار قرار گیرد و کاهش خطر از مبدأ، در زنجیره تولید و فرایندهای صنعتی دنبال شود.
انصاری افزود: پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور می‌توانند در عبور از شیوه‌های فعلی مدیریت و پایش آلاینده‌ها و حرکت به سمت شیمی سبز مؤثر باشند. با توجه به شرایط کشور در دوره پساجنگ، هرچند همچنان سایه جنگ بر کشور وجود دارد، با انواع آلاینده‌ها، به‌ویژه آلودگی‌های نفتی در سواحل جنوبی، مواجه هستیم و لازم است پژوهش‌های علمی به حل این مسائل و عبور از تنگناهای موجود کمک کنند.
وی با بیان اینکه موضوع دوازدهمین سمینار ملی شیمی و محیط زیست با نیازهای اساسی کشور ارتباط مستقیم دارد، گفت: ارتقای ظرفیت‌های علمی و فناورانه برای حفاظت مؤثر از محیط زیست، یکی از ضرورت‌های اساسی کشور است و تحقق آن مستلزم پیوند میان دانش، فناوری و تصمیم‌گیری‌های اجرایی است.
سه محور اساسی برای تقویت نقش علم در حفاظت از محیط زیست
معاون رئیس‌جمهور سه محور اساسی را برای تقویت نقش جامعه علمی در حل مسائل محیط زیستی کشور برشمرد و اظهار کرد: نخستین محور، تقویت نقش علم در تصمیم‌گیری‌هاست. باید بر مبنای علم و شواهد، شناخت دقیق‌تری از مسائل محیط زیستی به دست آوریم و متناسب با ماهیت هر مسئله، تصمیم‌های درست و به‌موقع اتخاذ کنیم؛ به‌ویژه در مواجهه با چالش‌هایی که گاهی ماهیت اضطراری دارند.
وی افزود: محور دوم، اهمیت پژوهش‌های مسئله‌محور و توسعه فناوری‌های پاک است. پژوهش‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که علاوه بر توسعه دانش، بتوانند راهکارهای عملی برای حل مشکلات محیط زیستی کشور ارائه دهند.
انصاری محور سوم را مسئولیت مشترک دولت، دانشگاه‌ها و بخش‌های تولیدی و صنعتی دانست و تصریح کرد: اگر میان این سه بخش به‌عنوان ارکان مهم در کاهش معضلات محیط زیستی، هم‌افزایی مثبت و مؤثری شکل بگیرد، می‌توان گام‌های مهمی برای کاهش چالش‌های کشور برداشت.
داده‌های معتبر، مبنای تصمیم‌گیری‌های محیط زیستی
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های اجرایی گفت: داده‌های معتبر، روش‌های اندازه‌گیری قابل اتکا و استانداردهای علمی زمانی بیشترین ارزش را دارند که به بهبود کیفیت تصمیم‌ها، تدوین ضوابط، ارزیابی مخاطرات، کنترل منابع آلاینده و افزایش اثربخشی اقدامات محیط زیستی منجر شوند.
وی افزود: دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی از ارکان اصلی ارتقای حکمرانی محیط زیست محسوب می‌شوند و دستگاه‌های اجرایی نیز برای انجام وظایف خود به دانش و دستاوردهای علمی این مراکز نیاز دارند.
انصاری با تأکید بر ضرورت شناخت شرایط بومی کشور اظهار کرد: جهت‌گیری مدیریت محیط زیست باید از تمرکز صرف بر شناسایی و کنترل آلودگی پس از وقوع، به سمت پیشگیری و کاهش خطر از مبدأ حرکت کند. تحقق این رویکرد بدون پژوهش‌های هدفمند، توسعه فناوری‌های متناسب و شناخت اقتضائات کشور امکان‌پذیر نیست.
وی ادامه داد: توسعه فناوری‌هایی که با شرایط فعلی کشور تناسب داشته باشند و از تجربه‌های بومی بهره بگیرند، می‌تواند در حل مسائل محیط زیستی راهگشا باشد. در این مسیر باید شرایط خاص کشور، نیازهای موجود و محدودیت‌های پیش‌رو به‌طور دقیق مورد توجه قرار گیرند.
میکروپلاستیک‌ها و ترکیبات دارویی؛ آلاینده‌های نوظهور محیط زیست
معاون رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت توجه به آلاینده‌های نوظهور گفت: با انواع مختلفی از آلاینده‌های جدید مواجه هستیم که از جمله آن‌ها می‌توان به ترکیبات دارویی و هورمونی، مواد شیمیایی و میکروپلاستیک‌ها اشاره کرد. لازم است این آلاینده‌ها به‌طور علمی بررسی شوند و برای کاهش مخاطرات و پیامدهای احتمالی آن‌ها، راهکارهای مناسب ارائه شود.
انصاری تصریح کرد: پیوند دانش، فناوری و سند در این حوزه، ضرورتی مهم و اجتناب‌ناپذیر برای توسعه پایدار کشور است. حفاظت از محیط زیست و توسعه اقتصادی لزوماً با یکدیگر تعارض ندارند، بلکه این تعارض زمانی شکل می‌گیرد که الگوهای تولید و مصرف، هزینه‌های محیط زیستی را نادیده بگیرند و منابع به‌صورت ناکارآمد مصرف شوند.
وی با تأکید بر اینکه توسعه پایدار نیازمند توجه به ملاحظات محیط زیستی از ابتدای طراحی فعالیت‌های اقتصادی است، گفت: نباید اجازه دهیم ابتدا آلودگی و خسارت ایجاد شود و سپس برای بازسازی، پاکسازی، احیا و ترمیم اکوسیستم‌ها اقدام کنیم. ملاحظات محیط زیستی باید از مراحل اولیه طراحی و اجرای فعالیت‌های اقتصادی مورد توجه قرار گیرند.
ضرورت همکاری دانشگاه‌ها، صنایع و دستگاه‌های اجرایی
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ضرورت همکاری میان دانشگاه‌ها، پژوهشگران، صنایع، نهادهای تنظیم‌گر و سیاست‌گذاران اقتصادی اظهار کرد: دانشگاه‌ها و مراکز علمی می‌توانند فناوری‌های نوین و راهکارهای علمی را توسعه دهند و به صنایع در تعریف مسائل و به‌کارگیری راهکارهای مناسب کمک کنند. دستگاه‌های اجرایی نیز باید از این ظرفیت علمی و ضوابط مبتنی بر شواهد بهره بگیرند.
وی با تشریح وظایف سازمان حفاظت محیط زیست افزود: این سازمان در چارچوب وظایف قانونی خود، ماهیتی حاکمیتی و نظارتی دارد و علاوه بر نظارت بر پیامدهای محیط زیستی فعالیت‌ها، پیشگیری از انتشار آلاینده‌ها، ارتقای تصمیم‌گیری‌های علمی و بهبود عملکرد محیط زیستی فعالیت‌های اقتصادی را دنبال می‌کند.
انصاری تأکید کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و توسعه فناوری‌های پاک به معنای تضعیف الزامات قانونی یا چشم‌پوشی از تخلفات و مشکلات محیط زیستی نیست، بلکه نوآوری و توسعه فناوری‌های پاک باید همواره در کنار رعایت ضوابط و الزامات قانونی قرار گیرد.
وی ادامه داد: دستگاه اجرایی بدون بهره‌گیری از دانش نمی‌تواند تصمیم‌گیری دقیق و ارزیابی درستی داشته باشد. از سوی دیگر، صنعت نیز بدون نوآوری، فناوری مناسب و مدیریت مسئولانه آثار و مخاطرات محیط زیستی نمی‌تواند به الگویی پایدار و کارآمد در تولید دست پیدا کند.
بنابراین، همکاری میان بخش‌های علمی، اجرایی و صنعتی برای دستیابی به اهداف محیط زیستی ضروری است.
فراخوان انصاری از پژوهشگران برای مقابله با آلودگی‌های جنگ
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به آلودگی‌های ایجادشده در پی دو جنگ تحمیلی علیه کشور اظهار کرد: یکی از مسائل مهمی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، آلودگی‌های متعددی است که در پی این جنگ‌ها ایجاد شده‌اند. انتظار داریم دانشمندان و پژوهشگران کشور در زمینه شناسایی، پاکسازی، بازسازی، احیا و ترمیم این آلودگی‌ها، به‌ویژه آلودگی‌های نفتی ایجادشده در استان‌های جنوبی، به ما کمک کنند.
وی افزود: ضروری است راهکارهایی ارائه شود که ضمن پاکسازی و رفع آلودگی‌ها، کمترین آثار و عوارض را بر طبیعت برجای بگذارند. همچنین شناسایی مخاطرات نوظهور و ارائه راهکارهای علمی برای مقابله با آن‌ها باید در دستور کار جامعه علمی قرار گیرد.
انصاری با اشاره به شرایط اقلیمی کشور و پیامدهای تغییر اقلیم گفت: ایران در منطقه‌ای قرار دارد که به‌شدت از عوارض تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرد. ازاین‌رو، لازم است پژوهشگران با توجه به شرایط اقلیمی و ویژگی‌های بومی کشور، در ارزیابی علمی سیاست‌ها و اقدامات محیط زیستی مشارکت فعال داشته باشند.
وی با تأکید بر آمادگی سازمان حفاظت محیط زیست برای تقویت ارتباط با مراکز علمی و پژوهشی تصریح کرد: تلاش خواهیم کرد ظرفیت‌های علمی کشور بیش از گذشته در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های محیط زیستی مشارکت داده شوند و مورد استفاده قرار گیرند. امیدواریم ارتباط میان نهادهای اجرایی، دستگاه‌های سیاست‌گذار و بدنه علمی و پژوهشی کشور بیش از پیش تقویت شود.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در پایان خاطرنشان کرد: مسئولیت ما صرفاً مدیریت مسائل موجود نیست، بلکه پیشگیری از مخاطرات قابل اجتناب و جلوگیری از انتقال هزینه‌های محیط زیستی به نسل‌های آینده نیز بخشی از مسئولیت ما در این مسیر است.
انصاری همچنین از برگزارکنندگان، پژوهشگران و شرکت‌کنندگان در این همایش و همکاران خود در پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، از جمله دکتر بادام‌فیروز، دبیرخانه همایش و دکتر هاله عظیمی، قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که نتایج و دستاوردهای این همایش به ارائه راهکارهای اثرگذار برای حل مسائل متعدد محیط زیست کشور منجر شود.
