بنیاد ملی نخبگان از طراحی الگوی 13محوری برای تحقق پیام رهبر انقلاب و جهش علمی خبر داد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، سعید خدایگان قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در نشست خبری که به صورت برخط برگزار شد درباره پیام مقام معظم رهبری در روز دیدار نخبگان و مدال‌آوران علمی و ورزشی اظهار کرد: این یک پیام ساده نبود؛ خیلی مفصل، با جزئیات و با ابعاد مختلف بود و ما برای هر کدام از بخش‌هایی که در فرمایشات مقام معظم رهبری مطرح شد، در حال برنامه‌ریزی هستیم.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان افزود: در واقع، ما کارگروهی هم تشکیل داده‌ایم که متناسب با بخش‌های مختلف این پیام فعالیت کند. از قبل هم خاطرتان هست که ما تغییر پارادایم را داشتیم و این پیام، تأییدی بر روی آن تغییر رویکردی بود که ما از قبل شروع کرده بودیم؛ این موضوع خودش باعث شد که در ادامه این فرآیند تغییر پارادایم، دلگرمی بیشتری داشته باشیم.
این تغییر پارادایم به‌صورت کلی در اکوسیستم علم و فناوری ما از فضای دانش‌بنیانی به فضای قدرت‌بنیانی در حال انجام است.
وی خاطرنشان کرد: در علوم پایه و علوم انسانی به‌صورت کلی، اگر فونداسیون، پایه‌ها و زیربنای علم در نظر گرفته شوند، ما به دانش می‌رسیم و پایه‌های اصلی دانش نیز علوم پایه و اتفاقاً علوم انسانی است. اهمیت این موضوع از قبل به هر حال مسجل بوده و ما برنامه‌ریزی متعددی در خود بنیاد ملی نخبگان داشتیم؛ از جمله حمایت از رشته‌های اولویت‌دار یا در موضوع حلقه‌های حل مسئله گفتیم که هر استانی اگر حلقه حل مسئله در حوزه علوم انسانی داشته باشد، این مورد مازاد حساب می‌شود و یکسری تبعیض‌های مثبتی روی این قضیه اعمال کرده‌ایم.
خدایگان ادامه داد: تمام طرح‌هایمان و کارگروه‌های علوم انسانی را متناسب با فضای علوم انسانی مجزا کرده‌ایم و برای علوم پایه نیز به همین ترتیب عمل شده است؛ اما این کافی نیست. چرا که هر چقدر ما علوم پایه و علوم انسانی را فراموش کنیم، در انتهای زنجیره و در بخشی که فناوری قرار دارد، آسیب‌های آن را خواهیم دید.
به عبارتی، مادر تمام دانش و فناوری همین علوم پایه و علوم انسانی است که باید به‌صورت ویژه دیده شود.
وی در تبیین برنامه‌های این حوزه بیان کرد: اگر مثلث معاونت علمی، بنیاد ملی نخبگان و بنیاد ملی علم ایران را در نظر بگیریم، در هر کدام از این بخش‌ها متناسباً روی بخش علوم پایه کار می‌شود. به عنوان مثال، در بنیاد علم بحث برنامه‌ای با نام «رویای علمی ایران» تنظیم شده است که این برنامه به علوم پیشرو می‌پردازد.
پژوهش‌های پیشرو همان پژوهش‌هایی است که مقام معظم رهبری فرمودند به واسطه پرداختن به مسائل حل‌نشده و کشف‌نشده، خصوصاً در ریاضیات، انجام می‌شود.
خدایگان در ادامه این نشست خبری با اشاره به برنامه‌های حمایتی بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: برنامه «رویای علمی ایران» در حال دنبال شدن است؛ اما می‌خواهم بگویم که ما برای هر قسمت از قبل برنامه‌ریزی داشتیم و ان‌شاءالله در ادامه نیز این مسیر را هم وسیع‌تر و هم عمیق‌تر دنبال خواهیم کرد.
وی در خصوص ارتباطات بین‌المللی و بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان خارج از کشور افزود: ما در بنیاد ملی نخبگان، همان‌طور که مستحضر هستید، برنامه‌های متعددی برای جذب و به‌کارگیری نخبگان خارج از کشور داشته‌ایم. مثلاً اگر کارنامه 10، 11 ساله طرح «جهت» را ملاحظه بفرمایید، حدود 32 درصد از جذب‌شدگان از دانش‌آموختگان خارج از کشور هستند که این افراد شناسایی و بررسی شده و به دانشگاه‌ها معرفی و جذب شده‌اند؛ این برنامه‌ای است که از قبل داشته‌ایم.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان خاطرنشان کرد: اما در واقع، طی همین یکی دو هفته اخیر، دو آیین‌نامه مصوب هیئت وزیران ابلاغ شده است؛ یکی آیین‌نامه اجرایی ماده 16 قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور و دیگری آیین‌نامه اجرایی ماده 2 این قانون است. طی این دو آیین‌نامه، نخبگان و متخصصان خارج از کشور توسط بنیاد ملی نخبگان شناسایی می‌شوند و تسهیلات و برنامه‌های متعدد و متنوعی نیز برای این دوستان دیده شده است که شامل هم نخبگان و هم متخصصین می‌شود.
وی با تأکید بر اینکه گنجاندن «متخصصان» برای نخستین بار در حال رخ دادن است، ادامه داد: این موضوع متخصصان، نکته بسیار مهمی است که برای اولین بار در حال اتفاق افتادن است. در کنار بحث «گسترش دایره نخبگی»، ما بحث شناسایی افراد اثرگذار در جامعه را تحت عنوان «متخصصان» متناسب با همین آیین‌نامه ماده 16 در بنیاد ملی نخبگان داریم.
خدایگان افزود: بنیاد در حال تنظیم آیین‌نامه‌ها و شیوه‌نامه‌های مربوطه است تا شناسایی متخصصان خارج از کشور را هم در دستور کار قرار دهد. در کنار نخبگان ایرانی خارج از کشور که از قبل داشتیم، با اجرایی‌سازی ماده 2، تکالیف بنیاد بیشتر شده است و دستگاه‌های مختلف مکلف به انجام یکسری مأموریت‌ها شده‌اند تا ان‌شاءالله بتوانیم این موضوع را به جلو ببریم و فرمایش مقام معظم رهبری نیز از طریق این دو آیین‌نامه اجرایی محقق شود و با موفقیت پیش برود.
خدایگان در ادامه اظهار کرد: من این موضوع را به دو بخش تقسیم می‌کنم؛ بخش اول به «خیزش علمی عمیق و پرشتاب» مربوط می‌شود و بخش دوم به اقداماتی که در گذشته انجام شده است، اختصاص دارد.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: برای تحقق خیزش علمی عمیق و پرشتاب، بالاخره یکسری الزامات وجود دارد. عرض کردم که ما از قبل از فرمایشات مقام معظم رهبری، برنامه «تغییر پارادایم» را داشتیم که هدف آن حرکت از فضای «دانش‌بنیانی» به فضای «قدرت‌بنیانی» بود.
اگر بخواهیم این موضوع را به زبان ساده بیان کنیم، این رویکرد در کل اکوسیستم علم، فناوری و نخبگانی جریان دارد.
وی خاطرنشان کرد: پیش از این، معیار ما این‌گونه بود که چند شرکت دانش‌بنیان یا چند محصول داریم، یا یک فرد نخبه چند مقاله نوشته است و معمولاً معیارهای کمی، ساده‌ترین روش برای ارزیابی به شمار می‌رفتند؛ اما وقتی در تغییر پارادایم می‌خواهیم نگاه‌مان بر روی «اثرگذاری» این آیتم‌ها باشد، می‌سنجیم که این شرکت دانش‌بنیان، این محصول، این مقاله و این فرد نخبه چقدر در جامعه توانسته‌اند اثرگذار باشند و مسائل اولویت‌دار کشور را در حوزه تخصصی خود حل کنند. تمام این‌ها باعث می‌شود که ما به «اثر» یک آیتم توجه کنیم و اگر معیار و حمایت ما مبتنی بر اثرگذاری باشد، این تغییر اتفاق می‌افتد و ما عملاً آیتم‌هایی که کیفیت و اثر دارند را حمایت می‌کنیم که این امر در بحث اقتدار ملی و رفع وابستگی‌های راهبردی بسیار مؤثر است.
خدایگان درباره لوازم خیزش علمی بیان کرد: خیزش علمی بالاخره یکسری قواعد و پایه‌ها دارد. یکی از بازیگران اصلی فضای خیزش علمی، «نخبگان» هستند که باید با پژوهش‌ها و فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود موجب این خیزش شوند؛ اما وقتی می‌گوییم خیزش «عمیق و پرشتاب»، خودِ عمق آن به معنای همان اثرگذاری است؛ یعنی شما باید از مواردی حمایت کنید که آن‌قدر عمق راهبردی و اصالت داشته باشند که قابلیت اجرایی‌سازی برای حل مسائل را دارا باشند.
پرشتاب بودن آن نیز یکسری الزامات اجرایی دارد.
وی با تأکید بر اینکه بازیگران این فضا فقط بنیاد ملی نخبگان یا معاونت علمی نیستند، افزود: بازیگران مختلفی از جمله دستگاه‌های گوناگون در دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، وزارتخانه‌های علوم و بهداشت، دانشگاه آزاد، سازمان اداری و استخدامی، سازمان برنامه و بودجه و بخش‌های مختلف در این زمینه تکلیف دارند. یک موضوع خیلی حیاتی که در خیزش علمی وجود دارد، این است که تقریباً همه ما اعتقاد داریم علم، فناوری و دانش مهم است و این یک اولویت اعتقادی برای ماست؛ اما این کافی نیست.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان خاطرنشان کرد: اگر ما بتوانیم از «اولویت اعتقادی» به «اولویت عملیاتی» برسیم، کار قابلیت اجرایی پیدا می‌کند. ما اکنون برنامه‌های مختلفی را برای خیزش علمی در ابعاد مختلف و در بخش‌های مختلف بنیاد و معاونت علمی تدوین کرده‌ایم؛ اما اجرای درست آن مستلزم این است که در حاکمیت نیز به آن اولویت عملیاتی داده شود.
یعنی چه؟ یعنی در تصمیم‌گیری‌های بودجه‌ای، وقتی برنامه‌ای ملی می‌خواهد اجرا شود، حتماً باید بودجه مدنظر را داشته باشیم تا بتوانیم آن را با موفقیت اجرا کنیم.
وی گفت: ما برنامه‌ریزی‌ها را در سطح سیاست‌گذاری انجام می‌دهیم و ان‌شاءالله با حمایت نمایندگان محترم مجلس، دستگاه‌های ذی‌ربط و سازمان برنامه و بودجه، تلاش می‌کنیم این جهش علمی از اولویت اعتقادی به اولویت عملیاتی تبدیل شود تا بتوانیم آن را به بهترین نحو اجرا کنیم و ان‌شاءالله به هدف «قدرت‌بنیانی» که خروجی آن تحقق «ایران قوی» خواهد بود، برسیم.
خدایگان در ادامه درباره میزان اعتبار مورد نیاز برای اجرای این برنامه‌ها تصریح کرد: ما برنامه‌های متعددی را بعد از بحث «تغییر پارادایم» تدوین کرده‌ایم که در مرحله نهایی‌سازی است. به محض اینکه این برنامه‌ها جمع‌بندی شود، ان‌شاءالله هم در اختیار مجلس و هم در اختیار شما عزیزان قرار خواهد گرفت.
اجازه بدهید من رقم دقیق آن را الان اعلام نکنم؛ چون اگر الان عددی بگویم و بعد برنامه‌ای دیگر اضافه شود و ارقام تغییر کند، خیلی جالب نیست؛ اما حتماً برآورد دقیق خود را در این زمینه به اطلاع شما خواهیم رساند.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان پیرامون اقدامات انجام‌شده در حوزه‌های مسکن و بیمه نخبگان اظهار کرد: ما برای بحث‌های نگهداشت و حمایت‌های منتهی به نگهداشت نخبگان، در طرح‌های مختلف تلاش کرده‌ایم از جامعه نخبگانی حمایت کنیم. در حوزه مسکن نیز، همان‌طور که اطلاع دارید، این برنامه را از سال 1403 آغاز کردیم و امروز که در خدمت شما هستیم، سه‌هزار و 200 واحد یا قطعه زمین در سراسر کشور به نخبگان اعطا شده است.
وی با اشاره به طرح‌های در دست اقدام افزود: طبق فرآیندی که هم‌اکنون در حال اجراست و نه صرفاً در آینده سه‌هزار و 800 واحد یا زمین دیگر نیز در حال تخصیص است؛ بر این اساس، پیش‌بینی می‌شود در نهایت حدود 7 هزار واحد مسکونی یا قطعه زمین به نخبگان اعطا شود.
خدایگان درباره حمایت‌های بیمه‌ای از نخبگان خاطرنشان کرد: ما در برخی از برنامه‌ها و طرح‌های خود از جمله برگزیدگان طرح «جهت»، جذب هیئت علمی، حمایت از اساتید جوان، طرح «کاظمی آشتیانی»، طرح پسادکتری و طرح «شهید چمران»، برگزیدگان را بیمه تکمیلی می‌کنیم. فرض کنید در طرح‌های دانشجویی نیز همین رویکرد را داریم؛ این‌ها طرح‌های حمایتی هستند که طی آن، افراد برگزیده تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار می‌گیرند.
وی در خصوص نقش‌آفرینی نخبگان در حوزه سیاست‌گذاری بیان کرد: در بحث سیاست‌گذاری، یکی از آیتم‌های مهم حکمرانی نخبگانی این است که نخبگان در سیاست‌گذاری نقش داشته باشند. وقتی می‌گوییم نخبگان باید بازیگر اصلی میدان اثرگذاری باشند، یکی از این فضاها، فضاهای حکمرانی و محل تصمیم‌گیری‌هاست.
ما این مهم را به‌صورت خاص از طریق طرح «هیئت‌های اندیشه‌ورز» دنبال می‌کنیم.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان ادامه داد: این اتاق‌های فکر تحت عنوان طرح «هیئت‌های اندیشه‌ورز نخبگانی» در تمام استان‌ها در حال اجراست. در این هیئت‌ها، نخبگان هر استان با همکاری حکمرانان استانی — از جمله استانداری، دانشگاه‌ها، آموزش و پرورش و خود نخبگان استان — گرد هم می‌آیند.
این هیئت‌ها متناسب با مسائل اولویت‌دار و تأییدشده در هر استان تشکیل می‌شوند و روی این موضوعات از جنبه‌های مختلف کار می‌کنند.
وی تصریح کرد: ایده‌های این هیئت‌های اندیشه‌ورز به استانداری ارائه می‌شود و سپس یا در سطح استان در مرحله تصمیم‌گیری و پیاده‌سازی اجرا می‌شود و یا اگر موضوع در سطح ملی باشد، به دو شاخه تقسیم شده و به مجلس شورای اسلامی یا دولت پیشنهاد می‌گردد.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان ادامه داد: نخبگان از این مسیر می‌توانند در حکمرانی کشور نقش‌آفرینی کنند و با تقویت این هیئت‌های اندیشه‌ورز نخبگانی، حکمرانی کشور نیز تقویت خواهد شد؛ البته این تنها یکی از مسیرهای ماست و مثلاً مسیر طرح «شتاب» را که همان حلقه حل مسئله اساتید است نیز در دستور کار داریم.
خدایگان در ادامه درباره موضوع حمایت از علوم انسانی و حل مسائل اجتماعی تصریح کرد: طرح‌های دیگری همچون طرح «همیار صنعت» یا طرح‌های دیگر را نیز داریم که در آن‌ها نخبگان ماهیت مسائل صنعتی یا اجتماعی را حل می‌کنند؛ اما اینکه ذاتاً و به‌صورت ویژه به سیاست‌گذاری مربوط شود، همان «هیئت‌های اندیشه‌ورز نخبگانی» است.
وی درباره لزوم بهره‌گیری از تحقیقات و یافته‌های ناب دانشگاهی در حوزه علوم اجتماعی و حل مشکلات کشور خاطرنشان کرد: ما در تمام طرح‌های خود، یک کار اساسی انجام داده‌ایم؛ ماهیت علوم انسانی از نظر ماهیتی و برون‌دادهایش کمی با سایر علوم متفاوت است. در بحث خروجی‌های علوم انسانی، ممکن است زمان بیشتری نیاز باشد تا خروجی‌ها دیده شود، یا اینکه چون علوم انسانی بعضاً ماهیت محلی و بومی دارد، ارزیابی آن با معیارهای علوم پایه مانند شیمی، ریاضی و فیزیک تفاوت بنیادی دارد.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان افزود: به همین خاطر، اولین کاری که ما انجام دادیم این بود که در شناسایی فردی که واقعاً در حوزه علوم انسانی صاحب‌نظر است، معیارهای خاصِ این حوزه را پیاده‌سازی کنیم. به نظرم این کار لازم بود؛ یعنی ابتدا معیارهای متناسب با شناسایی نخبگان علوم انسانی را در نظر گرفتیم و از ارزیابی این افراد با معیارهای فارغ‌التحصیلان رشته‌هایی مثل شیمی محض، ریاضی محض یا مهندسی برق پرهیز کردیم.
اولاً معیارهای ویژه خودِ این حوزه را در شیوه‌نامه‌ها اعمال کردیم و تقریباً در همه طرح‌هایمان، پرونده‌های علوم انسانی مجزا بررسی می‌شوند. به نظر من این نخستین گام در شناسایی و تقویت این حوزه است.
خدایگان با تأکید بر اینکه ریشه بسیاری از مشکلات کشور در حوزه علوم انسانی قرار دارد و راه‌حل آن‌ها نیز در همین فضا یافت می‌شود، بیان کرد: مثلث معاونت علمی رئیس‌جمهور، بنیاد ملی علم ایران و بنیاد ملی نخبگان، هر کدام رسالت خاص خود را دارند. مثلاً در بنیاد علم از خودِ پژوهش و تحقیق حمایت می‌شود، در حالی که در بنیاد ملی نخبگان، فرد نخبه شناسایی شده و باید میدان اثرگذاری برای او ایجاد شود.
وی اضافه کرد: اتفاقاً این موضوع، یکی از ابعاد مهمِ «تغییر پارادایم» در برنامه‌های ما بود و فرمایشات مقام معظم رهبری نیز در این حوزه بسیار دقیق و راهبردی است. ما قطعاً در دو حوزه علوم انسانی و علوم پایه، برنامه‌های ویژه و جدیدی خواهیم داشت تا در زمینه شناسایی و ایجاد میدان اثرگذاری برای نخبگان — که وظیفه اصلی بنیاد ملی نخبگان است — به بهترین شکل عمل کنیم.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان خاطرنشان کرد: بحث تکریم نیز در همین راستا پیگیری می‌شود؛ ما باید از بزرگان علوم انسانی تکریم کنیم و آن‌ها را به عنوان الگو به جامعه معرفی نماییم. چه بسا در آخرین دوره برگزیدگان «جایزه علامه طباطبایی» که بالاترین جایزه بنیاد ملی نخبگان است و هر دانشمند تنها یک بار در طول عمر خود می‌تواند آن را دریافت کند 25 درصد از برگزیدگان ما از حوزه علوم انسانی و هنر بودند؛ این امر نشان می‌دهد که ما بالاخره داریم به این فضا توجه می‌کنیم و ان‌شاءالله این توجه بیشتر هم خواهد شد.
خدایگان درباره نحوه اتصال دانشگاه و صنعت تصریح کرد: ما در بحث اتصال نخبگان ورود کرده‌ایم؛ نگاه کنید، خروجی دانشگاه‌ها، دانشجویان و دانش‌آموختگان خوبی را پرورش می‌دهند و نخبگان نیز جدا از آن‌ها نیستند، بلکه ما لایه بالای هر یک از این اقشار شامل دانشجویان، دانش‌آموختگان و اعضای هیئت علمی را شناسایی می‌کنیم.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان افزود: در ارتباط بین صنعت، علم و فناوری، بنیاد ملی نخبگان برنامه‌های مختلفی دارد. نخستین کار این است که میدان اثرگذاری را فراهم کنیم؛ یکسری مسائل در صنعت و جامعه وجود دارد و از آن طرف، متخصصان و نخبگانی داریم که می‌توانند این مسائل را حل کنند، اما بنا به دلایل مختلف که موضوعی عمیق و بعضاً پیچیده است، این دو از هم دور افتاده‌اند.
با این حال، بنیاد نخبگان برنامه‌های مشخصی برای این قضیه دارد که یکی‌یکی عرض می‌کنم.
وی با اشاره به طرح‌های اشتغال و جذب نخبگان خاطرنشان کرد: اولین برنامه ما این است که دانش‌آموختگان برتر دانشگاهی را به صنعت معرفی کنیم. ما هم‌اکنون «جذب خصوصی نخبگان در مراکز خصوصی» را داریم که فراخوان سوم آن در حال برگزاری است؛ شرکت‌های بزرگ، هلدینگ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع مختلف (که لزوماً دولتی هم نیستند) از طریق این طرح به نخبگان معرفی می‌شوند.
این یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که بنیاد هم در حوزه اشتغال نخبگان و هم برای رفع نیاز صنایع انجام می‌دهد و دانش‌آموختگان را برای حل مسائل به صنعت متصل می‌کند.
خدایگان ادامه داد: همچنین طرح «جذب در دستگاه‌های اجرایی» را داریم که فراخوان چهارم آن ان‌شاءالله در آذرماه برگزار خواهد شد. این موضوع دو ابعاد دارد؛ یکی اینکه نخبگان را به دستگاه‌های اجرایی می‌فرستیم تا مسائل این حوزه را حل کنند و دیگر اینکه، همان بحث قبلی یعنی «حکمرانی نخبگانی» محقق شود.
بله، وقتی نخبگان به دستگاه‌های اجرایی جذب می‌شوند، می‌توانند در آنجا محل اثر باشند و در تصمیمات و حکمرانی کشور نقش‌آفرینی کنند.
وی در ادامه به تشریح دیگر برنامه‌های ارتباط با دانشگاه و صنعت پرداخت و گفت: بحث بعدی، مسیر جذب اعضای هیئت علمی از طریق بنیاد نخبگان است که از طریق «طرح جهت» انجام می‌شود؛ بر این اساس، نخبگان در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و پژوهشی کشور جذب می‌شوند و هم در تحقیق و پژوهش برای حل مسائل کمک می‌کنند و هم نیروهای جدیدی را تربیت می‌نمایند.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان افزود: مسئله دیگر این است که ما طرحی به نام «همیار صنعت استانی» با محوریت استان‌ها طراحی کرده‌ایم. هر شرکت و صنعتی می‌تواند مسائل خاص خود را با بنیاد نخبگان استانی مطرح کند و بنیاد نیز با کمک معاونت علمی، مسیرهایی را پیش‌بینی کرده است؛ صنعت مسائل خود را مطرح می‌کند، فراخوانی زده می‌شود، نخبگان پروپوزال می‌دهند و پس از بررسی و تأیید پروپوزال‌های برتر، نخبگان مسائل صنعت را حل می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: هزینه‌هایی که در این حوزه انجام می‌شود، از طریق «اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانش‌بنیان» پرداخت می‌گردد و این یک فرصت بسیار خوب برای شرکت‌ها و مراکز مختلف صنعتی است تا بتوانند مسائل خود را حل کنند و از آن طرف، هزینه‌های انجام‌شده از اعتبار مالیاتی آن‌ها کسر شود.
خدایگان درباره نحوه تحقق واقعی تغییر معیار نخبگی در عمل اظهار کرد: تا پیش از این، ارزیابی‌های ما به این شکل بود که یک فرد رزومه، سوابق آموزشی، پژوهشی، فناورانه و اثرگذاری اجتماعی داشت و بر اساس کارنامه علمی، فناوری و شخصی خودش شناسایی می‌شد و می‌گفتیم این فرد استعداد برتر یا نخبه است.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: در نگاه جدید، این موارد همچنان وجود دارد؛ اما در کنار آن، ما «نظام مسائل کشور» را احصا می‌کنیم. یعنی تمام مسائل و مشکلاتی که در داخل کشور وجود دارد و باید توسط نخبگان حل شود، دسته‌بندی و به مسائل کوچک‌تر ریز می‌شود.
هر فردی که شناسایی می‌شود، متناسب با حل یک شاخه از این مسائل شناسایی می‌گردد؛ بنابراین، اینجا صرف داشتنِ رزومه خوب توسط فرد کافی نیست، بلکه این فرد باید توانایی حل آن مسئله را نیز داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه توانمندسازی فرد در راستای حل آن مسئله در دستور کار بنیاد قرار می‌گیرد، افزود: وقتی این دو مؤلفه در کنار هم قرار گیرند، شناسایی معنا پیدا می‌کند و فرمایش مقام معظم رهبری نیز از همین طریق محقق خواهد شد. البته کار ساده‌ای نیست، اما حرکت و برنامه‌ریزی ما به این سمت است و ان‌شاءالله تمام الزامات مورد نیاز فراهم شود؛ البته نیاز است که دستگاه‌های مختلف نیز ما را در این مسیر همراهی کنند.
خدایگان گفت: نظام مسائل در حال احصا است. البته که همه دستگاه‌ها باید کمک کنند؛ تا جایی که به ما کمک شده، توانسته‌ایم مسائل را احصا کنیم، اما این کار همچنان در حال تکمیل است.
ما نظام مسائل را هم در سطح کلان کشور و هم در سطح مسائل جزئی استان‌ها داریم. برای طرح‌های مختلف خود مثل طرح «شتاب»، طرح «احمدی روشن» و طرح «هیئت‌های اندیشه‌ورز نخبگانی»، این مسائل را از قبل داشتیم و اکنون در حال تدوین آن به عنوان «بانک نظام مسائل» هستیم.
وی ادامه داد: وقتی بانک نظام مسائل با حالت سلسله‌مراتب و شاخه‌بندی‌اش به وجود بیاید، ما عملاً می‌توانیم این قضیه را تکمیل کنیم. یک سامانه یکپارچه هم برای این قضیه در حال طراحی است که 70 تا 80 درصد پیشرفت داشته و ان‌شاءالله بتوانیم آن را متصل کنیم تا اثرگذاری نخبگانی در عمل پیاده‌سازی شود.
باز هم تأکید می‌کنم که برای چنین چیزی، باید از اولویت‌های اعتقادی به اولویت‌های عملیاتی برسیم؛ یعنی واقعاً باید بودجه مدنظر برای انجام بهینه و واقعی این کار توسط دوستان تأمین و همکاری شود تا هم نظام مسائل را به خوبی و دقیقی احصا کنیم و هم بتوانیم آن‌ها را به هم متصل نماییم.
خدایگان در ادامه این نشست خبری، در تکمیل توضیحات پیشین درباره اتصال دانشجویان به حل مسائل صنعت تصریح کرد: با مکانیزمی که وجود دارد، فرض کنید یک دانشجو در رشته آب در حال تحصیل است؛ ما می‌گوییم نظام مسائل ما این است و باید این فرد را برای انجام چنین فعالیت‌هایی توانمند کنیم و تمام برنامه‌های توانمندسازیمون در آن راستا باشد تا این فرد مثلاً 4 یا 5 سال دیگر که فارغ‌التحصیل شد و وارد صنعت شد، توانایی حل آن مسئله را داشته باشد. این همان اتصال واقعی است که خدمتتون عرض کردم.
خدایگان گفت: بحث علوم پایه و علوم انسانی، پایه‌های اصلی دانش و در ادامه فناوری هستند و غفلت از این قسمت چون بعضاً ما فقط به خروجی کار نگاه می‌کنیم و به آن بها می‌دهیم و آن پایه‌ها و اصل را فراموش می‌کنیم — باعث شده که در برخی شاخه‌ها نسبت به گذشته مغفول بماند.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان افزود: برنامه‌های مختلفی از قبل در بنیاد ملی نخبگان بوده و در ادامه نیز برنامه‌های مختلفی داریم تا به این ماجرا شتاب و عمق بدهیم و به علوم انسانی و علوم پایه اهمیت دهیم. مثلاً در مثلث معاونت علمی، بنیاد ملی نخبگان و بنیاد ملی علم، برنامه‌ای با نام «رویای علمی ایران» در راستای حمایت از پژوهش‌ها و خودِ علم طراحی شده است.
بنیاد علم وظیفه حمایت از پژوهش‌های پیشرو را بر عهده دارد؛ همان پژوهش‌هایی که مقام معظم رهبری فرمودند شامل پرداختن به مسائل حل‌نشده و کشف راهروها و راه‌حل‌ها برای مسائل حل‌نشده، به‌ویژه در علوم ریاضی است. بنیاد ملی نخبگان نیز که وظیفه شناسایی استعدادها، پرورش، توانمندسازی و حمایت از نخبگان را دارد، از افرادی که در این حوزه‌ها توانایی، استعداد و تبحر دارند، حمایت ویژه خواهد کرد؛ البته این برنامه‌ها در حال حاضر در مرحله برنامه‌ریزی نهایی است.
خدایگان پیرامون نحوه حمایت بنیاد ملی نخبگان از ایده‌های جدید و جسورانه و برنامه «رؤیای علمی ایران» در پی نامه دکتر افشین و بیانیه رهبر معظم انقلاب اظهار کرد: نامه دکتر افشین ابعاد و نکات مختلفی داشت و در پاسخ به پیام مقام معظم رهبری تنظیم شده بود. یکی از بخش‌های مهم آن، بحث حمایت از علوم پیشرو و برنامه «رؤیای علمی ایران» بود که محوریت آن با «بنیاد ملی علم ایران» است؛ چرا که مأموریت این بنیاد، حمایت از علم، دانش و پژوهش‌هاست، در حالی که راهبری این حوزه بر عهده نخبگان است.
قائم‌مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: در آنجا از علم و پژوهشی که در این حوزه‌ها در حال انجام است حمایت می‌شود و بنیاد ملی نخبگان نیز مأموریت دارد استعدادهایی را که در این زمینه توانمندی دارند، شناسایی و توانمندسازی کند. برای مثال، اگر فردی ریاضیات بسیار خوبی دارد و نشان داده که در المپیاد ریاضی مدال آورده و دارای استعداد ویژه‌ای است، بنیاد ملی نخبگان مأموریت دارد این افراد را در این مسیر حفظ کند.
ما مواردی داریم که فرد برنده مدال المپیاد جهانی ریاضی است، اما هنگام انتخاب رشته، رشته دیگری را انتخاب می‌کند؛ به همین دلیل، ما طرحی به نام «طرح حمایت از رشته‌های اولویت‌دار کشور» داریم که هدف آن این است که فردِ دارای مدال طلای جهانی ریاضی، در رشته ریاضی تحصیل کند.
وی افزود: برنامه ما به این شکل است که از زمان ورود این برگزیده به دانشگاه تا مقطع دکترا و جذب به عنوان هیئت علمی، بنیاد مستمراً از او حمایت می‌کند. این همان حمایت واقعی از نخبه است؛ یعنی ما طبق این شیوه‌نامه، فردی را که می‌تواند در آینده مسائل ریاضی را حل کند شناسایی می‌کنیم و در تمام مراحل تحصیلی از کارشناسی تا دکترا، بدون نیاز به آزمون و کنکور، مسیر او را هموار می‌سازیم.
این حمایتی است که بنیاد ملی نخبگان انجام می‌دهد و می‌خواهیم آن را تقویت و پررنگ‌تر کنیم.
خدایگان درباره بودجه مشخص در نظر گرفته‌شده برای این افراد، بیان کرد: همان‌طور که همکارم اشاره کرد، ما در حال حاضر در مرحله برنامه‌ریزی هستیم و برای هر یک از این برنامه‌ها بودجه پیش‌بینی می‌کنیم. اجازه بفرمایید این برنامه‌ها نهایی شود؛ چون این مسائل پس از بیان رسمی باید در دولت و مجلس مطرح و مشخص شود.
ما در حال حاضر به صورت غیررسمی این کار را انجام می‌دهیم، اما پس از نهایی شدن، مبالغ دقیق را خدمت شما عرض خواهم کرد. باز هم تأکید می‌کنم که برای رسیدن به جهش علمی عمیق و پرشتاب و شناسایی دقیق استعدادها، نیازمند این هستیم که اولویت واقعی به این برنامه‌ها بدهیم و در مرحله بودجه‌ریزی از آن‌ها حمایت کنیم تا برنامه‌ها به دقت اجرایی شوند.
وی گفت: ما یک الگوی 13 ماده‌ای (13 محور) از پیام مقام معظم رهبری را احصا کرده‌ایم و برای هر یک از این بندها در حال برنامه‌ریزی هستیم. البته بعضی از موارد را از قبل برنامه داشتیم و اجرا می‌کردیم، برخی موارد نیازمند تأکید و پررنگ‌تر شدن هستند و برای برخی دیگر برنامه‌های جدیدتری در راستای همان «تغییر پارادایم» تدوین شده است.
در حال حاضر روی این 13 محور اصلی در حال برنامه‌ریزی با تعیین بودجه و هدف هستیم و ان‌شاءالله در جلسه بعد که برنامه‌ها نهایی شد، در خدمت شما خواهم بود.
