پروتکل مونترال؛ الگویی موفق در حفاظت از محیط زیست و مبارزه با تغییرات اقلیمی

معاون سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر موفقیت چشمگیر ایران در اجرای تعهدات پروتکل مونترال، این توافق بین‌المللی را در مقایسه با برخی معاهدات دیگر، الگویی عملی‌تر و موفق‌تر در حل چالش‌های زیست‌محیطی و اقلیمی دانست.

در مراسم گرامیداشت سی‌وهشتمین سالگرد پروتکل مونترال و روز جهانی ازن، سعید محمودی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، پروتکل مونترال را یکی از موفق‌ترین توافق‌های زیست‌محیطی جهان معرفی کرد. وی با اشاره به نقش مؤثر این پروتکل در کاهش استفاده از مواد مخرب لایه ازن، تصریح کرد: شناسایی آثار مخرب ترکیبات هالوژنه بر لایه ازن از دهه 1970 آغاز شد و تلاش‌های بین‌المللی در نهایت به شکل‌گیری کنوانسیون وین و تصویب پروتکل مونترال در سال 1987 منجر گردید.

محمودی افزود: جلوگیری از تولید و مصرف کلروفلوئوروکربن‌ها (CFCs) که تأثیر مستقیمی بر تخریب لایه ازن داشتند، یکی از مهم‌ترین اقدامات این پروتکل بود. همکاری کشورها در این زمینه موجب کاهش قابل‌توجه آسیب‌های ناشی از این ترکیبات در سطح زمین و تحولی مهم در سیاست‌گذاری محیط زیستی جهان شد.

وی در ادامه به عملکرد موفقیت‌آمیز ایران در اجرای تعهدات پروتکل مونترال اشاره کرد و گفت: کشور ما در این زمینه عملکرد بسیار موفقی داشته و از کشورهای پیشرو محسوب می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در برخی برنامه‌ها جلوتر از الزامات جهانی حرکت کرده‌ایم. این مسیر باید ادامه یابد تا همچنان در اجرای برنامه‌های مرتبط با حفاظت از لایه ازن پیشرو باشیم.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست همچنین به لزوم توجه به ازن سطح زمین به عنوان یک آلاینده خطرناک اشاره کرد و بیان داشت: ازن در لایه‌های بالایی جو نقش حفاظتی دارد، اما در سطح زمین به‌ویژه در تابستان می‌تواند سلامت انسان‌ها، جانوران و پوشش گیاهی را تهدید کند و غلظت آن در اطراف پمپ‌بنزین‌ها و مناطق پرتردد شهری افزایش می‌یابد.

محمودی در بخش دیگری از سخنان خود به اصلاحیه کیگالی پروتکل مونترال اشاره کرد و آن را نقطه عطفی در پیوند دادن حفاظت از لایه ازن با تغییرات اقلیمی دانست. وی توضیح داد: طراحان این اصلاحیه با هوشمندی، کاهش مصرف مواد مخرب لایه ازن را به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای پیوند زدند و این اصلاحیه در برخی ابعاد حتی موفق‌تر از توافق پاریس عمل کرده است.

وی در تبیین این ادعا گفت: در توافق پاریس، بسیاری از کشورها تعهدات سیاسی برای مقابله با تغییرات اقلیمی پذیرفته‌اند، اما اجرای این تعهدات با چالش‌های جدی روبه‌رو است. در مقابل، پروتکل مونترال و اصلاحیه کیگالی با اهداف مشخص‌تر و سازوکارهای اجرایی و نظارتی روشن‌تر، دستاوردهای عملی‌تری داشته‌اند. محمودی در پایان تأکید کرد: توافق پاریس برای دستیابی به اهداف خود نیازمند تغییرات گسترده و پیچیده در ساختار انرژی و اقتصاد جهان است؛ به همین دلیل، شاید لازم باشد در کنار توافق‌های بزرگ بین‌المللی، به سمت پروتکل‌های کوچک‌تر با اهداف مشخص‌تر حرکت کنیم تا سیاست‌گذاری محیط زیستی در سطح جهانی با اثربخشی بیشتری دنبال شود.