فدراسیون جهانی شطرنج به دنبال تغییر چهره شطرنج کلاسیک است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، فدراسیون جهانی شطرنج (فیده) تغییرات مهمی را در مقررات برگزاری مسابقات تصویب کرده است که می‌تواند شکل رقابت‌های کلاسیک را دگرگون کند. بر اساس این تصمیم، مسابقات با زمان‌های کوتاه‌تری برگزار خواهند شد و حتی امکان انجام دو بازی در یک روز وجود خواهد داشت.
هدف اصلی، کوتاه‌تر کردن تقویم رقابت‌ها، کاهش هزینه‌ها و جذاب‌تر کردن شطرنج برای مخاطبان تلویزیونی است؛ تغییری که ممکن است بر رقابت برای قهرمانی جهان نیز تأثیر بگذارد.
در شطرنج کلاسیک چه چیزی تغییر می‌کند؟
فیده در اواسط اکتبر تغییراتی را تأیید کرد که به برگزارکنندگان اجازه می‌دهد از کنترل زمانی 60 دقیقه به علاوه 30 ثانیه زمان اضافه به ازای هر حرکت استفاده کنند. حتی قالب کوتاه‌تری شامل 45 دقیقه به علاوه 30 ثانیه برای هر حرکت نیز در نظر گرفته شده است.
با این شیوه، امکان برگزاری دو بازی در یک روز فراهم می‌شود؛ اتفاقی که در قالب سنتی شطرنج کلاسیک معمول نیست.
در کنترل زمانی رایج گذشته، بازیکنان 90 دقیقه برای 40 حرکت نخست در اختیار داشتند، سپس 30 دقیقه دیگر تا پایان بازی دریافت می‌کردند و از ابتدا نیز به ازای هر حرکت 30 ثانیه به زمان‌شان اضافه می‌شد. چنین مسابقاتی معمولاً به یک بازی در روز محدود می‌شدند و گاهی تا شش ساعت ادامه پیدا می‌کردند.
این ساختار، تقویم شطرنج حرفه‌ای را با مشکلاتی روبرو کرده بود. تعداد مسابقات مهم افزایش یافته بود اما زمان کافی برای برگزاری آنها وجود نداشت.
در نتیجه، رقابت‌های بزرگ گاهی با یکدیگر تداخل پیدا می‌کردند و بازیکنان با دشواری بیشتری برای انتخاب مسابقات و برنامه‌ریزی فصل خود مواجه می‌شدند. هزینه‌های برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان نیز افزایش می‌یافت.
مشکل دیگر به پوشش رسانه‌ای مربوط می‌شد. پخش یک بازی شش‌ساعته در تلویزیون برای مخاطبان عمومی دشوار است و معمولاً تنها علاقمندان جدی شطرنج حاضرند چنین مدت طولانی را به تماشای یک مسابقه اختصاص دهند.
به همین دلیل، حتی مهم‌ترین رقابت‌ها نیز بیشتر از طریق شبکه‌ها و کانال‌های تخصصی شطرنج پوشش داده می‌شدند و کمتر به رسانه‌های عمومی راه پیدا می‌کردند.
ایده‌ای که اولگ اسکوروتسوف مطرح کرد
ایده کاهش زمان بازی‌های کلاسیک و ایجاد قالبی که به «کلاسیک سریع» معروف شده است، موضوع تازه‌ای نیست. اولگ اسکوروتسوف، برگزارکننده شناخته شده مسابقات شطرنج حدود یک دهه پیش از طرفداران جدی این شیوه بود.
او رقابت‌های سطح بالایی را در زوریخ برگزار می‌کرد.
با وجود تلاش‌های او، این پیشنهاد در آن زمان میان حرفه‌ای‌ها فراگیر نشد. از همین رو، برخی معتقدند نام اسکوروتسوف باید به نوعی با قالب تازه پیوند بخورد.
مگنوس کارلسن، قهرمان سابق جهان نیز پیشتر خواهان استفاده از کنترل زمانی کوتاه‌تر در مسابقات قهرمانی جهان شده بود. هدف او افزایش جذابیت پخش تلویزیونی و بهبود ظرفیت تجاری این رقابت‌ها بود.
با این حال، پیشنهاد کارلسن با مخالفت امیل سوتوفسکی، مدیر اجرایی وقت فیده روبرو شد. سوتوفسکی که خود استادبزرگ شطرنج است، بر حفظ کنترل زمانی طولانی‌تر و سنتی تأکید داشت.
کارلسن در نهایت از حضور در مسابقه قهرمانی جهان برابر یان نپومنیاشی انصراف داد. دینگ لی‌رن چینی جای او را گرفت و با شکست نپومنیاشی عنوان قهرمانی جهان را به دست آورد.
چه کسانی از قالب جدید سود می‌برند؟
با روی کار آمدن تیمور تورلوف در رأس فیده رویکرد این نهاد نسبت به تغییرات مدرن‌تر شد. تورلوف در برنامه انتخاباتی خود بر ضرورت حرکت شطرنج به سوی آینده و سازگار شدن با شرایط جدید تأکید کرده بود.
در همین مسیر، قالب زمانی کوتاه‌تر نیز سرانجام مورد پذیرش قرار گرفت.
بر اساس برنامه جدید، قالب «کلاسیک سریع» در جام جهانی شطرنج نیز به کار گرفته خواهد شد؛ رقابتی مهم در مسیر انتخابی قهرمانی جهان. در مسابقات سری FIDE Circuit که امتیازهای آن در راه‌یابی به تورنمنت کاندیداها اهمیت دارند، حتی کنترل 45 دقیقه به علاوه 30 ثانیه نیز قابل استفاده خواهد بود.
هنوز مشخص نیست که این تغییرات به رقابت‌های گرند سوئیس، تورنمنت کاندیداها و مسابقه نهایی قهرمانی جهان نیز گسترش پیدا کند یا خیر. با این حال، روشن است که کاهش زمان می‌تواند به سود نسل جوان تمام شود؛ بازیکنانی که معمولاً با شرایط متغیر سازگاری بیشتری دارند و در تصمیم‌گیری سریع توانمند هستند.
در مقابل، استادبزرگ‌های باتجربه‌ای مانند فابیانو کاروانا که از دانش گسترده، آمادگی عمیق گشایش‌ها و سال‌ها تجربه بهره می‌برند، ممکن است بخشی از برتری خود را از دست بدهند. در قالب کوتاه‌تر، فرصت کمتری برای تکیه بر محاسبات طولانی و یادآوری دقیق خطوط نظری وجود دارد.
کارلسن، از سوی دیگر، می‌تواند از این تغییر سود ببرد؛ او همچنان یکی از قدرتمندترین بازیکنان جهان در قالب‌های سریع است.
اشتباهات بیشتر اما بازی‌های تماشایی‌تر
تجربه مسابقات برگزار شده با کنترل جدید نشان می‌دهد که بازیکنان به دلیل فرصت کمتر برای محاسبه، اشتباهات بیشتری مرتکب می‌شوند. با این حال، همین موضوع می‌تواند بازی‌ها را غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر و تماشایی‌تر کند.
در این قالب، توانایی بداهه‌پردازی و تصمیم‌گیری پشت صفحه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و حفظ کردن حجم زیادی از خطوط گشایش، نقش کمتری خواهد داشت؛ به ویژه زمانی که بازیکنان در یک روز باید دو بازی انجام دهند و فرصت چندانی برای آماده‌سازی میان آنها ندارند.
آیا کارلسن دوباره برای قهرمانی جهان رقابت می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که آیا تغییرات جدید می‌تواند کارلسن را به بازگشت به رقابت قهرمانی جهان ترغیب کند. او پیشتر از تمایل خود برای کوتاه‌تر شدن مسابقات و جذاب‌تر شدن آنها برای تماشاگران گفته بود.
اکنون که فیده قالب‌های زمانی کوتاه‌تر را پذیرفته است، احتمال چنین بازگشتی را نمی‌توان کاملاً نادیده گرفت.
شاید مهم‌ترین نتیجه این تصمیم، افزایش فرصت دیده‌شدن شطرنج در رسانه‌های عمومی باشد. اگر قالب جدید بتواند بازی‌ها را کوتاه‌تر، پویاتر و برای مخاطبان گسترده‌تری قابل‌دنبال‌کردن کند، هم برگزارکنندگان و هم بازیکنان از آن سود خواهند برد.
در این میان، امید هواداران کارلسن نیز زنده می‌شود که شاید او حاضر شود در یک مسابقه پایانی، با کنترل 45 دقیقه به علاوه 30 ثانیه، بار دیگر برای عنوان قهرمانی جهان به میدان برود.
