طبیعتگردان در تالاب قرهقشلاق بناب با خطر گم شدن و غرق شدن در باتلاقها و کانالهای عمیق روبهرو هستند؛ همراهی راهنمایان محلی، ضرورتی حیاتی برای حفظ جان بازدیدکنندگان.
تالاب قرهقشلاق بناب، نگین درخشان شمالغرب ایران که پس از گذراندن دورهای خشکسالی، اکنون به لطف احیای منابع آبی، بار دیگر چشماندازی دلفریب برای طبیعتگردان و علاقهمندان به اکوتوریسم یافته است. اما در پس این زیبایی خیرهکننده، باتلاقهایی فریبنده و کانالهایی که عمقشان میتواند مرگبار باشد، نهفته است. ناآشنایی با ظرافتهای این پهنه وسیع آبی و باتلاقی، زنگ خطری جدی برای بازدیدکنندگان ناآگاه محسوب میشود.
میکائیل نقوی، یکی از مسئولان دلسوز محیطزیست این منطقه، با اشاره به افزایش چشمگیر حضور گردشگران پس از آبگیری مجدد تالاب، بر تفاوت بنیادین زیستبوم قرهقشلاق تأکید کرد: «قرهقشلاق صرفاً یک دریاچه نیست، بلکه مجموعهای گسترده از اراضی باتلاقی است.» این ویژگی زمینشناختی و هیدرولوژیکی، قدم گذاشتن بدون دانش تخصصی را به یک ریسک مرگبار تبدیل کرده است.
**سراب دریاچه و واقعیت باتلاقی**
بسیاری از گردشگران با تصور قدم زدن در حاشیه دریاچهای آرام، پا به قرهقشلاق میگذارند، غافل از اینکه مسیرهای منتهی به قلب تالاب برای عابران پیاده عملاً غیرقابل عبور است. تنها راه دسترسی به عمق تالاب، «کانال نئور» است؛ آبراههای که با میانگین عمق ۴ متر و در برخی نقاط تا ۶ متر، هر سقوطی در آن میتواند عواقبی جبرانناپذیر، بهویژه در محیط باتلاقی، به همراه داشته باشد.
**هزارتوی ۱۱ کیلومتری؛ دام گمشدگی در میان نیزارها**
پوشش گیاهی متراکم و خاص تالاب، خود چالشی دیگر است. مسیر ۱۱ کیلومتری کانال نئور تا بخش مرکزی تالاب، به دلیل یکنواختی مناظر و انبوه گیاهان، به یک هزارتوی طبیعی شباهت دارد. نقوی در این باره با قاطعیت هشدار میدهد: «احتمال گم شدن و سرگردانی افراد ناآشنا با جغرافیای منطقه در این مسیر، بسیار بالا است.»
تالاب قرهقشلاق، که در ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی بناب واقع شده و از سال ۱۳۶۳ منطقه شکارممنوع اعلام شده است، فراتر از زیباییهای بصری، یک ذخیرهگاه ژنتیکی بیبدیل است. ثبت ۱۹۳ گونه پرنده، ۲۷ گونه پستاندار، ۱۶ گونه ماهی، ۷ گونه خزنده و بیش از ۲۵۰۰ گونه گیاهی (عمدتاً شورپسند)، این تالاب را به یک آزمایشگاه زنده زیستمحیطی تبدیل کرده است. بقا و حیات این اکوسیستم غنی، به شدت به حقآبههای رودخانههایی که به حوضه آبریز دریاچه ارومیه میریزند، وابسته است.
**راهکار؛ مسئولیتپذیری در اکوتوریسم**
با توجه به تعهدات بینالمللی ایران در چارچوب کنوانسیون رامسر برای حفظ و بهرهبرداری پایدار از تالابها، توسعه اکوتوریسم در قرهقشلاق نیازمند رویکردی کاملاً مسئولانه است. مدیریت حفاظت محیطزیست شهرستان بناب، اعلام کرده است که شرط اصلی و غیرقابلمذاکره برای ورود به این منطقه، «همراهی بلدهای محلی و راهنمایان رسمی گردشگری» است. طبیعتگردان موظفاند پیش از هرگونه برنامهریزی سفر، با کارشناسان این اداره هماهنگیهای لازم را انجام داده و از اطلاعات و مسیرهای ایمن بهرهمند شوند.
امروز، تالاب قرهقشلاق زنده و باشکوه است، اما لذت بردن از این زیبایی، مستلزم احترام به قوانین طبیعت و بهرهگیری از دانش بومیان منطقه است؛ امری که از یک انتخاب، به یک الزام حیاتی بدل شده است. تماشای “عروس تالابهای شمالغرب” نباید پایانی تراژیک داشته باشد.
