پویش «جانفدا» با ثبت مشارکت چشمگیر 31.5 میلیون نفری، اثبات کرد که جامعه ایران، فارغ از اختلافات سیاسی، دارای یک هسته هویتی مشترک و قدرتمند است.
در سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (ره) با صدور فرمانی، ایده «ارتش 20 میلیونی» را مطرح کردند. در آن زمان، که جمعیت کشور حدود 36 میلیون نفر بود و جمعیت بالای 15 سال نزدیک به 18 میلیون نفر برآورد میشد، این فرمان نمادی از مشارکت فراگیر و حضور حداکثری ملت در دفاع از انقلاب و کشور بود.
امروز، پس از گذشت نزدیک به نیم قرن از آن فرمان تاریخی، پویش «جانفدا» با جلب مشارکت 31.5 میلیون نفری، بار دیگر این مفهوم خودجوش و مردمی را به عرصه اجتماعی بازگردانده است. این رقم، که فراتر از کل جمعیت کشور در سال 1357 و معادل حدود 175 درصد جمعیت بالای 15 سال آن دوره است، نشاندهنده ظرفیت گسترده بسیج اجتماعی و همبستگی ملی در جامعه امروز ایران است.
این دستاورد زمانی اهمیت بیشتری مییابد که با آمار مشارکت انتخاباتی مقایسه شود. در آخرین انتخابات ریاست جمهوری، تنها حدود 49.8 درصد واجدان شرایط در پای صندوقهای رأی حاضر شدند. هرچند این مشارکت، طیفی از گرایشهای سیاسی کشور را شامل میشد، اما تحلیلهایی طی سالهای اخیر، برخی از بخشهای جامعه و منتقدان سیاسی را نسبت به ارزشهای انقلابی، مسائل کلان کشور و نمادهای هویتی نظام بیتفاوت نشان میداد.
پویش «جانفدا» و حضور پرشور مردم در تجمعات میدانی، تصویری متفاوت و روشنگرانه از واقعیت جامعه ارائه میدهد. این حضور گسترده ثابت کرد که مرزبندیهای سیاسی، لزوماً به معنای گسست هویتی نیست. بسیاری از شهروندان که در انتخابات انتخابهای متفاوتی دارند، در موضوعاتی چون استقلال کشور، امنیت ملی، عزت ایران و دفاع از ارزشهای بنیادین جامعه، دست در دست یکدیگر قرار میگیرند. به عبارتی، رقابتهای سیاسی امری واقع است، اما همبستگی ملی، واقعیتی عمیقتر و فراگیرتر محسوب میشود.
از این منظر، «جانفدا» را نمیتوان صرفاً یک پویش سیاسی یا جناحی تلقی کرد. این حرکت عظیم مردمی نشان داد که جامعه ایران اسلامی، با وجود همه اختلافنظرها، همچنان از یک هسته هویتی مشترک و مستحکم برخوردار است. همانطور که در دوران دفاع مقدس، سلایق مختلف سیاسی برای دفاع از میهن در کنار هم قرار گرفتند، امروز نیز در بزنگاههای حساس، بخشهای گوناگون جامعه میتوانند بر محدودیتهای اختلافات سیاسی غلبه کرده و از منافع و آرمانهای مشترک دفاع نمایند.
شاید مهمترین پیام «جانفدا» این باشد که سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی تنها از طریق صندوق رأی قابل سنجش نیست. انتخابات تنها یکی از عرصههای بروز اراده عمومی است، نه تمام آن. گاه یک پویش ملی، یک حرکت خودجوش مردمی یا یک حضور فراگیر خیابانی، لایههایی از همبستگی اجتماعی را آشکار میسازد که در تحلیلهای صرفاً انتخاباتی مغفول میماند. «جانفدا» در این راستا، یادآور همان حقیقتی است که سالها پیش امام خمینی (ره) در قالب «ارتش 20 میلیونی» ترسیم کرده بودند؛ حقیقتی که نشان میدهد در زیر لایههای جامعه، ظرفیتی عظیم برای وحدت، همدلی و دفاع از هویت ملی و انقلابی نهفته است.
