مشکلات عجیبی که گریبانگیر اولین جنگنده بومی هند شده است

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، دهه‌ها به عنوان نماد صنایع هوافضای این کشور شناخته می‌شد؛ با این حال، با گذشت بیش از چهار دهه از آغاز این پروژه ملی و ثبت رکوردی ۲۳ ساله در انجام پروازهای آزمایشی بدون سانحه، وقوع رویدادهای پروازی اخیر پرده از چالش‌های عمیق فنی، مهندسی و زیرسیستمی این جنگنده نسل ۴.۵ برداشته است. این چالش‌ها قابلیت اطمینان عملیاتی پرنده مذکور را زیر ذره‌بین کارشناسان بین‌المللی قرار داده و فرایند توسعه مدل‌های پیشرفته‌تر نظیر Mk 1A و Mk 2 را نیز با دست‌اندازهای جدی مواجه کرده است.

چالش آیرودینامیک بال دلتای مرکب و سیستم کنترل پرواز یکی از ویژگی‌های بنیادین تجاس در طراحی، بهره‌گیری از پیکربندی بال دلتای مرکب بدون دم است. اگرچه این معماری مقاومت پسا را در سرعت‌های بالا کاهش داده و نرخ چرخش لحظه‌ای مناسبی فراهم می‌آورد، اما هواپیما را ذاتا ناپایدار می‌سازد.

مهار چنین ناپایداری آیرودینامیکی مستلزم سامانه‌های کنترل پرواز تمام دیجیتال هدایت با سیم با دقت و فرکانس پردازش بسیار بالا است. در جریان مانورهای آکروباتیک سنگین، هماهنگی سطوح کنترلی الوان و نرم‌افزار مدیریت پرواز با محدودیت‌های مانورپذیری به نقطه بحرانی می‌رسد.

بررسی سانحه مرگبار این جنگنده در جریان نمایشگاه هوایی دبی ۲۰۲۵، نگاه متخصصان حوزه اویونیک را به سمت چگونگی پاسخ‌دهی الگوریتم‌های پروازی در سناریوهای افت ناگهانی برآ (Lift) و از دست رفتن کنترل هواپیما در ارتفاع پست جلب کرد؛ جایی که کوچک‌ترین تاخیر پردازشی در سامانه رایانه داده‌های هوا مانع از بازیابی وضعیت جنگنده پیش از برخورد با زمین شد. طراحی موتور و گره کور وابستگی به پیشرانه خارجی یکی از غریب‌ترین چالش‌های فنی یک پروژه با شعار بومی‌سازی، ناتوانی در یکپارچه‌سازی کامل پیشرانه است.

پس از شکست پروژه موتور بومی کاوری به دلیل عدم دستیابی به رانش مورد نیاز و مشکلات متالورژی پره‌های توربین، هند ناچار به استفاده از موتورهای آمریکایی GE F404-GE-IN20 شد. این موتور اگرچه روی کاغذ اعتمادپذیری خوبی دارد، اما سازگاری حرارتی و جریان هوای ورودی آن با مجراهای هوای تجاس نیازمند اصلاحات پیچیده‌ای بود.

همچنین تمامی مراحل تولید انبوه و توسعه جنگنده هم به واسطه نقش‌آفرینی مستقیم آمریکا در تامین موتور از زیر تیغ آمریکا می‌گذرد. در اقلیم‌های گرم و پر از گرد و غبار، این موتورها با چالش کاهش توان رانش در مانورهای پرفشار مواجه می‌شوند.

علاوه بر این، در سانحه مارس ۲۰۲۴ در منطقه جیسلمیر راجستان، نقص ناگهانی در سیستم سوخت‌رسانی یا پایداری شعله محفظه احتراق که به خاموشی پیشرانه در فاز تمرین عملیاتی منجر شد، آسیب‌پذیری سامانه نظارت بر سلامت موتور در همگام‌سازی با سامانه مدیریت داده‌های ماموریتی جنگنده را برجسته ساخت؛ رخدادی که خلبان را مجبور به خروج اضطراری با صندلی پرتاب‌شونده Martin-Baker IN16G (ساخت آمریکا) کرد. ضعف زیرسیستم‌های مکانیکی و هیدرولیک فرود پیچیدگی‌های تجاس تنها به ارتفاع پروازی محدود نمی‌شود؛ سانحه اوایل سال ۲۰۲۶ در پایگاه هوایی نالیا نشان داد که بخش مکانیکی و زیرسیستم‌های هیدرولیکی این جنگنده نیز با چالش‌های اساسی دست به گریبان هستند.

این پرنده سبک‌وزن در هنگام لمس باند نیازمند سیستم ترمز ضدقفل بسیار دقیقی است تا وزن سبک و بال‌های دلتای آن مانع از پایداری طولی روی زمین نشوند. نقص در سامانه محرک‌های هیدرولیکی ترمز یا ایجاد ناهماهنگی در زاویه چرخ دماغه در حین فرود، باعث انحراف شدید جنگنده و خروج از باند شد.