قیمت لحظهایهمه قیمتها
اوکراین چگونه آزمایشگاه ارتش انگلستان شد؟
دولت انگلیس برای ساخت پهپادهای هوش مصنوعی ارتش خود به داده‌های واقعی جنگ اوکراین دسترسی پیدا می‌کند؛ اطلاعاتی که حاوی میلیون‌ها تصویر ویدئویی از جنگ اوکراین است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، خبر در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد: وزارت دفاع بریتانیا رقابتی را آغاز کرد که به حداکثر ۱۲ شرکت بریتانیایی اجازه می‌دهد از داده‌های واقعی میدان نبرد اوکراین در پلتفرم «اَوِنجِرز لبز» استفاده کنند و مدل‌های هوش مصنوعی نسل بعدی پهپادها را توسعه دهند. این خبر در ابتدا با عبارت «بیش از ۶ میلیون نمونه شناسایی اشیا» بازتاب پیدا کرد، اما رقم دقیق‌تر در اسناد رسمی نشان می‌دهد که پایگاه شامل بیش از ۵ میلیون فریم واقعی میدان نبرد و میلیون‌ها شیء برچسب‌گذاری‌شده است و اطلاعات حسگری مربوط به بیش از ۶ میلیون تشخیص شیء را در خود دارد.
این داده‌ها مستقیماً از جنگ آمده‌اند اَوِنجِرز لبز یک آرشیو معمولی از تصاویر ماهواره‌ای نیست. سند رسمی وزارت دفاع بریتانیا آن را یک محیط عملیاتی برای کشف داده، ساخت مجموعه‌داده، آموزش، آزمون و ارزیابی مدل توصیف می‌کند.
هسته آن بیش از ۵ میلیون فریم واقعی است که عمدتاً از سامانه رزمی «دلتا» و سامانه‌های بدون‌سرنشین اوکراین جمع‌آوری شده‌اند. داده‌ها در سطح مجموعه، نمونه و حتی شیء برچسبگذاری شده‌اند؛ یعنی مدل فقط یک تصویر را نمی‌بیند، بلکه می‌تواند اطلاعاتی درباره شرایط مشاهده، کیفیت رسانه، محیط، وضعیت دیده‌شدن هدف و در مواردی رفتار یک شیء در دنباله‌ای از تصاویر دریافت کند.
این تفاوت، ارزش واقعی بانک اطلاعاتی را روشن می‌کند. یک شرکت می‌تواند هزاران تصویر اینترنتی از تانک یا پهپاد پیدا کند، اما تصویر میدان جنگ چیزی متفاوت است: نور نامناسب، گردوغبار، استتار، زاویه‌های غیرمعمول، فاصله‌های مختلف، حرارت، حرکت، خرابی تجهیزات و شرایط ارتباطی متغیر.
اوکراین می‌گوید داده‌ها به‌طور مستمر با اطلاعات جدید به‌روزرسانی می‌شوند و همین ویژگی باعث می‌شود مجموعه‌داده فقط یک آرشیو تاریخی نباشد، بلکه یک منبع در حال رشد برای آموزش و ارزیابی مدل‌ها باقی بماند.
اوکراین پیش‌تر این داده را وارد چرخه عملیاتی کرده بود این خبر در واقع مرحله دوم داستانی است که از چند ماه قبل آغاز شده بود. وزارت دفاع اوکراین در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد شرکت‌های دفاعی داخلی خود را به اَوِنجِرز لبز متصل کرده است.
به گفته این وزارتخانه، بیش از ۳۰ شرکت اوکراینی از این محیط برای آموزش مدل‌های خود استفاده می‌کنند و سه محصول ساخته‌شده با کمک آن در میدان نبرد به کار گرفته شده‌اند. همین وزارتخانه اعلام کرده سامانه هوش مصنوعی متصل به ماژول «وِژا»ی دلتا، بیش از ۱۰۰ هزار جریان ویدئویی در ماه را تحلیل می‌کند و حدود ۷۰ درصد تجهیزات دشمن را در زمان واقعی شناسایی می‌کند.
این ارقام ادعاهای رسمی اوکراین‌اند و ارزیابی مستقلی از همه آنها منتشر نشده است. وزارت دفاع اوکراین همچنین گفته است استفاده گسترده از هوش مصنوعی زمان تحلیلگران را برای جست‌وجوی اهداف در تصاویر و ویدئوها تا ۹۰ درصد کاهش داده است.
این عدد را نیز باید یک شاخص اعلام‌شده از سوی خود وزارت دفاع این کشور دانست، نه اندازه‌گیری مستقل. با این حال، حتی بدون پذیرفتن همه ادعاها، یک تحول مشخص دیده می‌شود: داده جنگی برای ثبت آنچه اتفاق افتاده ذخیره نمی‌شود و به چرخه‌ای تبدیل شده که تصویر ابتدائاً برچسبگذاری شده، سپس مدل‌ها توسط داده‌های برچسبگذاری شده آموزش داده می‌شوند.
پس از آموزش مدل برای تست‌های موثر به محیط آزمایشگاهی برده شده و در نهایت با اعلام مثبت بودن صحت فرآیند و کارا بودن محصول نهایی برای استفاده عملیاتی آماده می‌شود. چرخه بودن این فرآیند نیز بدین معنی است که پس از استفاده عملیاتی بار دیگر داده‌های جدید به ابتدای این چرخه می‌رسند.
بریتانیا برای نخستین بار وارد این محیط می‌شود توافق ۲۴ اوت میان اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، زمینه این مرحله را فراهم کرد و بریتانیا به نخستین شریک بین‌المللی تبدیل شد که به اَوِنجِرز لبز دسترسی پیدا می‌کند. دولت بریتانیا در آن زمان اعلام کرد این همکاری قرار است تجربه عملیاتی اوکراین را با دانشگاه‌ها، شرکت‌های فناوری و ظرفیت صنعتی بریتانیا ترکیب کند.
سه شرکت بریتانیایی سینتلا، مایند فاندری و اسکیرال نیز پیش‌تر در پروژه‌های آزمایشی مرتبط با این شراکت وارد شده بودند. اما خبر ۲۵ سپتامبر مهم‌تر است، زیرا همکاری را از پروژه‌های محدود به یک رقابت صنعتی چندشرکتی تبدیل می‌کند.
شرکت‌های متقاضی باید نشان دهند راه‌حل آنها هم برای نیازهای دفاعی اوکراین و هم بریتانیا کاربرد دارد. چهار حوزه رسمی اعلام‌شده نیز عبارت‌اند از شناسایی خودکار هدف، تصمیم‌گیری توزیع‌شده میان چند سامانه، اجرای تطبیقی مأموریت و ترکیب اطلاعات چند حسگر.
هدف فقط دیدن هدف، بلکه هماهنگ‌شدن سامانه‌هاست در اینجا تفاوت نسل جدید هوش مصنوعی نظامی با سامانه‌های ساده تشخیص تصویر آشکار می‌شود. در مدل سنتی، یک دوربین تصویری می‌فرستد و نرم‌افزار می‌گوید «این شیء چیست».
در معماری موردنظر بریتانیا، مدل باید به مرحله بعد هم کمک کند: چند سامانه بدون‌سرنشین بتوانند بر اساس اطلاعات مشترک، مسیرها و اولویت‌های خود را با شرایط جدید تطبیق دهند و هنگامی که ارتباط با مرکز فرماندهی ضعیف شد، کاملاً به یک نقطه کنترل وابسته نباشند. وزارت دفاع بریتانیا صراحتاً از عملکرد در شرایطی سخن گفته که ارتباطات مختل یا سامانه‌های ماهواره‌ای موقعیت‌یابی در دسترس نباشند.
با این حال، دولت بریتانیا در همان بیانیه تصریح کرده که این سامانه‌ها همچنان با مشارکت انسان عمل خواهند کرد. بنابراین اعلام رسمی فعلی درباره «پهپادهایی که کاملاً مستقل تصمیم می‌گیرند» نیست؛ موضوع، افزایش استقلال و هماهنگی سامانه‌ها در چارچوبی است که هنوز مسئولیت انسانی برای آن تعریف شده است.
داده حتی از خود مدل ارزشمندتر شده است شاید مهم‌ترین بخش این پروژه جایی باشد که کمتر در تیترها دیده شده است. شرکت‌های بریتانیایی قرار نیست یک نسخه از چند میلیون تصویر را روی رایانه خود دانلود کنند.
وزارت دفاع اوکراین می‌گوید شرکت‌ها دسترسی مستقیم به مجموعه‌داده نخواهند داشت و امکان بارگیری آن را هم ندارند؛ آموزش و آزمون مدل‌ها داخل محیط امن اَوِنجِرز لبز انجام می‌شود. سند رقابت بریتانیا نیز این محیط را یک بستر تولیدی متعلق به اوکراین معرفی می‌کند که کنترل دسترسی و نظارت امنیتی روی آن ادامه خواهد داشت.
این تصمیم یک پیام مهم دارد: اوکراین حاضر نیست سرمایه اصلی این همکاری، یعنی داده خام میدان جنگ، را از کنترل خود خارج کند. حتی سند بریتانیا می‌گوید اوکراین مالک وزن‌های مدل‌های هوش مصنوعی آموزش‌دیده در این پروژه خواهد بود و برای وزارت دفاع بریتانیا و شرکت توسعه‌دهنده، مجوزهای مربوط تعریف می‌شود؛ در مقابل، مالکیت فناوری‌ها و نرم‌افزارهای اختصاصی موجود شرکت‌ها منتقل نمی‌شود.
یعنی معامله بر سر «فروش داده» نیست؛ بیشتر شبیه اجاره دسترسی به یک محیط یادگیری است.
رقابت بریتانیا در واقع سرعت خرید فناوری است این پروژه یک ویژگی دیگر هم دارد که از نظر صنعتی مهم است. وزارت دفاع بریتانیا برای انتخاب شرکت‌ها زمان بسیار فشرده‌ای تعیین کرده است: رقابت در ۲۵ سپتامبر باز شده، نشست توجیهی صنعت در ۷ اکتبر برگزار می‌شود، مهلت پیشنهادها ۲۲ اکتبر است، بررسی تا ۳۰ اکتبر ادامه دارد و شرکت‌های منتخب باید حداکثر تا ۶ نوامبر معرفی شوند.
در مرحله اول حداکثر ۱۲ شرکت حدود سه ماه به پلتفرم دسترسی خواهند داشت؛ سپس از ابتدای ۲۰۲۷ حداکثر پنج شرکت می‌توانند وارد قراردادهای تأمین مالی‌شده وزارت دفاع شوند. این زمان‌بندی نشان می‌دهد بریتانیا فقط به دنبال یک پروژه تحقیقاتی بلندمدت نیست.
«تسک‌فورس رِید» وزارت دفاع مأموریت خود را صراحتاً رساندن قابلیت‌های مجهز به هوش مصنوعی به نیروهای مسلح نه در پنج سال آینده، بلکه همین حالا تعریف کرده است.
جنگ اوکراین به مزیت داده‌ای تبدیل شده است چرا این داده‌ها تا این اندازه باارزش شده‌اند؟ چون ساخت چنین مجموعه‌ای در یک محیط آزمایشگاهی تقریباً غیرممکن است.
وزارت دفاع اوکراین می‌گوید بخش عمده داده از سامانه‌های بدون‌سرنشین و سامانه دلتا آمده و به‌طور مستمر با داده‌های عملیاتی جدید تکمیل می‌شود. فایننشال تایمز نیز گزارش کرده که اَوِنجِرز لبز از بیش از ۱۰۰ هزار جریان ویدئویی پهپاد در ماه برای توسعه و ارزیابی مدل‌ها استفاده می‌کند.
این یعنی مدل نه با یک تصویر استاندارد آزمایشگاهی، بلکه با تنوع واقعی میدان نبرد تغذیه می‌شود. در چنین شرایطی، آنچه در ظاهر «شش میلیون تشخیص شیء» است، در واقع یک سرمایه انباشته از تجربه مشاهده‌شده جنگ است.
ارزش آن فقط در تعداد فریم‌ها نیست؛ در برچسب‌ها، شرایط ثبت، ترکیب حسگرها، تنوع محیطی و ارتباط میان تصاویر متوالی است. به همین دلیل، نمی‌توان گفت پنج میلیون فریم الزاماً پنج میلیون تجربه مستقل یا پنج میلیون هدف منحصربه‌فرد است.
خود سند بریتانیا نیز از داده در قالب مجموعه‌ای با سطوح مختلف برچسبگذاری و فراداده سخن می‌گوید.
نسل بعدی جنگ، داده را به سلاح تبدیل می‌کند اهمیت اصلی خبر ۲۵ سپتامبر در همین تغییر نهفته است. در جنگ‌های گذشته، ارتش‌ها برای خرید تانک، موشک، رادار یا هواپیما رقابت می‌کردند؛ اکنون یکی از دارایی‌هایی که می‌تواند مزیت ایجاد کند، داده‌ای است که از هزاران ساعت عملیات واقعی به دست آمده است.
بریتانیا با ورود به اَوِنجِرز لبز می‌خواهد این داده را به الگوریتم تبدیل کند؛ اوکراین نیز هم‌زمان تلاش می‌کند تجربه چند سال جنگ را به سرمایه فناورانه‌ای تبدیل کند که در اختیار انحصاری یک کشور باقی نماند. این روند به معنای ظهور ناگهانی «ارتش کاملاً خودمختار» نیست.
هیچ‌کدام از اسناد فعلی چنین نتیجه‌ای نمی‌دهند و حتی پروژه بریتانیا بر وجود دخالت انسانی تأکید دارد. اما یک تغییر مهم در حال وقوع است: داده میدان نبرد از محصول جانبی جنگ به ماده اولیه توسعه سامانه‌های جنگی آینده تبدیل شده است.
اگر روند فعلی ادامه یابد، ممکن است در جنگ‌های بعدی ارزش یک ویدئوی واقعی از چند ثانیه میدان نبرد، برای توسعه نسل جدید سامانه‌های هوشمند، کمتر از ارزش خود هدفی که در آن ویدئو دیده می‌شود نباشد.
مسئله واقعی این است که اوکراین اکنون تجربه میدانی خود را به یک زیرساخت یادگیری تبدیل کرده و بریتانیا نخستین کشور خارجی است که اجازه می‌گیرد روی این تجربه، مدل‌های هوش مصنوعی نظامی بسازد؛ مدلی که قرار است هم برای آینده دفاعی اوکراین و هم برای توان نظامی بریتانیا ارزش داشته باشد. هنوز هیچ‌یک از ۱۲ شرکت انتخاب نشده‌اند و هیچ نتیجه‌ای از مدل‌های آینده آنها منتشر نشده است، اما مسیر تا حدودی واضح است: جنگ فقط میدان آزمایش سلاح نیست؛ به میدان تولید داده برای جنگ بعدی نیز تبدیل شده است.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های « کافه بازار » و « مایکت » دانلود و نصب کنید.
منابع https://www.gov.uk/government/news/british-companies-to-access-prized-ukraine-data-to-develop-ai-drone-swarms https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6ab54a5b734e2435f202f06d/TFRAID_Avengers_AI_Swarming_Competition_Overview.pdf https://mod.gov.ua/en/news/uk-becomes-the-first-international-partner-to-join-avengers-labs https://mod.gov.ua/en/explainers/what-is-the-kill-chain-and-how-does-ai-help-destroy-enemy-targets-faster https://mod.gov.ua/en/news/ukrainian-defense-companies-to-train-their-own-ai-models-on-the-avengers-labs-platform https://www.gov.uk/government/news/new-partnership-set-to-see-the-uk-and-ukraine-develop-battle-winning-technology-as-britain-secures-access-to-ukraines-avengers-ai-labs https://www.gov.uk/government/publications/tf-raid-avengers-ai-swarming-competition https://www.ft.com/content/063dbdd2-fb5a-4ece-9152-74e791e4835c
