با شروع اختلال در فعالیت چت جی پی تی از شب گذشته، به نظر می رسد این چت بات هوش مصنوعی نیز به سرنوشت سایر هوش های شرکت‌های فناوری آمریکایی دچار شده است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بر اساس اعلام برخی کاربران ایرانی، دسترسی بدون وی‌پی‌ان به سرویس هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی از روز گذشته، مورخ ۲۸ مهر ماه ۱۴۰۵، با اختلال مواجه شده است. با وجود این که در ساعات اخیر، گزارش‌ها از دسترسی مجدد برخی کاربران به سرویس مذکور حکایت دارد، این اختلال که با نمایش پیام‌های مربوط به محدودیت جغرافیایی و عدم ارائه خدمات همراه بوده، بار دیگر مسئله تأثیر سیاست‌های تحریمی آمریکا بر دسترسی شهروندان ایرانی به فناوری‌های نوظهور را مطرح کرده است.
برخی کاربران به اشتباه تصور می‌کنند که علت قطع دسترسی اعمال محدودیت‌های داخلی بوده، اما ماهیت خطاهای گزارش شده و سابقه محدودیت‌های جغرافیایی شرکت‌های آمریکایی نشان می‌دهد که برای تبیین این وضعیت باید نقش محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی ارائه‌دهندگان خارجی خدمات را به‌صورت جدی بررسی کرد.
قطع دسترسی کاربران ایرانی به چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) متعلق به شرکت اوپن‌ای‌آی، سرویس مذکور را در زمره سایر خدمات هوش مصنوعی آمریکایی تحریم شده برای ایرانیان، از جمله، گراک (Grok) شرکت «xAI» و کلاد (Claude) شرکت آنتروپیک، جمینای (Gemini) و نوت بوک ال‌ام گوگل و کوپایلوت (Copilot) مایکروسافت قرار داده است.
بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد که این اختلال عمدتاً هنگام استفاده بدون وی‌پی‌ان مشاهده شده و وضعیت دسترسی در اپراتورهای اینترنت ثابت و سیار یکسان نبوده است. همچنین تفاوت‌هایی میان عملکرد نسخه‌های تحت وب و اپلیکیشن این خدمات گزارش شده است.
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این وضعیت، نمایش پیام «عدم دسترسی در منطقه جغرافیایی شما» برای برخی کاربران ایرانی است. چنین پیامی معمولاً با سازوکارهای شناسایی موقعیت جغرافیایی کاربران از طریق نشانی اینترنتی (IP) ارتباط دارد.
ارائه‌دهندگان خدمات دیجیتال می‌توانند بر اساس سازوکارهای شناسایی موقعیت جغرافیایی، دسترسی گروهی از کاربران به خدمات خود را محدود کنند.
به عقیده کارشناسان، نقش تحریم‌های ایالات متحده و سیاست‌های الزام شرکت‌های فناوری به تبعیت از مقررات تحریمی (Sanctions Compliance)، در تبیین زمینه‌های حقوقی این مسئله اهمیت ویژه‌ای دارد. شرکت‌های فناوری آمریکایی در چارچوب مقررات کنترل صادرات و تحریم‌های اداره کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) فعالیت می‌کنند.
بر همین اساس، اگرچه متن مجوز عمومی شماره «D-۲» این نهاد، ارائه بسیاری از خدمات ارتباطی اینترنتی و ابزارهای مرتبط را برای کاربران ایرانی مجاز اعلام کرده است، در عمل این مجوز به معنای الزام شرکت‌ها به ارائه خدمات هوش مصنوعی در ایران نیست. در نتیجه، محدودیت‌های جغرافیایی ممکن است ناشی از ترکیبی از ملاحظات حقوقی، سیاست‌های داخلی شرکت‌ها و ارزیابی ریسک تحریمی باشد.
در همین ارتباط، بهزاد اکبری، رئیس شرکت ارتباطات زیرساخت، در واکنش به این خبر، اعلام کرده است که تغییر جدیدی در وضعیت محدودیت دسترسی کاربران ایرانی به پلتفرم‌های هوش مصنوعی رخ نداده است. وی در عین حال تأکید کرده که علت اختلال‌های اخیر هنوز بررسی نشده و برای اظهارنظر درباره منشأ آن باید بررسی‌های فنی انجام شود.
در نهایت، شواهد موجود با فرضیه تأثیر محدودیت‌های جغرافیایی ارائه‌دهندگان خارجی سازگار است و سابقه سیاست‌های تحریمی آمریکا نیز این تبیین را تقویت می‌کند.
