معمای هزینه تولید در میادین گازی ترکیه؛ خودکفایی یا تبلیغات سیاسی؟

ولی هنگام مذاکره در مورد قراردادهای گاز خط لوله با روسیه، آذربایجان و ایران و توافق با ایالات متحده، قطر، الجزایر و سایر تأمین‌کنندگان LNG، داشتن مقدار قابل توجهی از تولید داخلی، وزن و موقعیت ما را در میز مذاکره تغییر می‌دهد». معمای قیمت تمام شده در گزارش پایگاه اینترنتی یتکین ریپورت ترکیه به این اشاره شده که دولت، موظف است علاوه بر تبلیغ گسترده درباره ارزش‌های خودکفایی انرژی و تولید گاز ملی، هزینه‌ها را نیز به طور شفاف اعلام کند.

این گزارش می‌گوید: «باید مشخص شود که یک متر مکعب گاز دریای سیاه واقعاً برای ما چقدر هزینه دارد؟ در این مسیر، باید هزینه کامل چرخه عمر، شامل چاه‌ها، سکوها، سیستم‌های زیردریایی، خطوط لوله، تأمین مالی، بیمه، نگهداری، بهره‌برداری و امنیت را بدانیم.

توجه به شفافیت، چیزی از ارزش دستاوردهای دولت نمی‌کاهد». در همین حال، تحلیلگران دیگری نیز درباره پیامدهای توسعه گازی برای ساکاریا و بندر فیلیوس اظهار نگرانی کرده و خطاب به دولت می‌گویند: «نباید با محوریت گاز، کل هویت منطقه را تغییر داد.

بگذارید فیلیوس به یک مرکز فناوری دائمی فراساحلی دریای سیاه تبدیل شود که به کشتی‌های حفاری، کشتی عثمان غازی و سکوهای آینده خدمات ارائه می‌دهد. اما اجازه ندهید هویت تجاری بندر از بین برود.

در آن سوی دریای سیاه، بندر کنستانتای رومانی قرار دارد. کنستانتا از طریق کانال دانوب-دریای سیاه، راه آهن و جاده به داخل اروپا متصل است.

چرا یک مطالعه امکان‌سنجی برای کریدور فیلیوس-کنستانتا-دانوب انجام نمی‌شود؟ آیا کالاهایی که از طریق راه آهن از آناتولی به فیلیوس می‌رسند، می‌توانند از طریق کنستانتا به حوضه دانوب و اروپای مرکزی منتقل شوند؟

آیا محموله‌های اروپا می‌توانند از طریق فیلیوس به آناتولی، قفقاز و کریدور مرکزی متصل شوند؟ چنین چیزی ارزش مطالعه دارد و گاز نباید یگانه هدف دولت در این منطقه باشد».

از دید کارشناسان بخش انرژی، یکی دیگر از مولفه‌هایی که بر قیمت تمام شده گاز تولیدی ترکیه در میدان ساکاریا اثر می‌گذارد، ابهام درباره امنیت دریای سیاه است. در شرایطی که در دریای سیاه، یک محیط امنیتی متفاوت، از معادن گرفته تا وسایل نقلیه دریایی و هوایی بدون سرنشین، از امنیت کشتی‌های تجاری گرفته تا هزینه‌های بیمه، پدیدار شده، تمرکز بیش از حد سرمایه در یک بندر کوچک می‌تواند برای ترکیه خطرساز باشد و این وضعیت، به یک معماری امنیتی هوشمند، چند لایه و تا حد امکان نامرئی نیاز دارد.

بر اساس آمارهای رسمی، ترکیه در 2024 میلادی حدود 53.2 میلیارد مترمکعب گاز مصرف کرد و 52.2 میلیارد مترمکعب واردات داشت. تولید داخلی فقط حدود 2.6 میلیارد مترمکعب بود.

در 2025 واردات گاز حتی به حدود 58 میلیارد مترمکعب رسید. مرکز مطالعات شرقی اروپا (OSW) علت را ترکیبی از افزایش تقاضای داخلی و رشد شدید واردات LNG می‌داند.

اگر قرار باشد حتی با فعال شدن سکوی شناور عثمان غازی و در فاز نهایی چند سال آتی، این میدان فقط یک چهارم از گاز مصرفی فعلی را تولید کند، نمی‌توان نقش آن را در رفع وابستگی انرژی ترکیه به واردات، مهم ارزیابی کرد. کما این که آژانس بین المللی انرژی در گزارش جدید خود در سال 2026 میلادی، به این اشاره کرده که تداوم وابستگی ساختاری به سوخت‌های وارداتی یکی از مشکلات اصلی این کشور است.

آژانس اعلام کرده که موضوعاتی همچون رشد تقاضای انرژی، وابستگی به سوخت‌های وارداتی، نوسان قیمت جهانی، نیاز به سرمایه‌گذاری عظیم در شبکه و مسئله مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی، همچنان به عنوان مهمترین موانع ترکیه شناخته می‌شوند. یکی دیگر از ابهامات مالی میدان ساکاریا این است که وزارت انرژی ترکیه اعلام کرده: عثمان غازی با قیمت‌های فعلی گاز حدود 10 میلیون دلار در روز ارزش گاز تولیدی خواهد داشت و بنابراین حدود 3.5 میلیارد دلار در سال به اقتصاد کمک می‌کند.

اما مساله اینجاست که در این آمار، صرفاً به ارزش واقعی و نهایی انرژی اشاره شده و به هزینه های تولید، اشاره نشده است. شورای آتلانیتک در بیان ابهامات این موضوع، با ارائه یک گزارش تحلیل، به این اشاره کرده که میدان ساکاریا، پروژه مهمی برای کاستن از میزان واردات است اما در عین حال، به خاطر ویژگی‌های فنی و جغرافیایی، یک پروژه بسیار پرهزینه و سرمایه بر است و برای فازهای توسعه، نیاز به انعقاد قراردادهای چند میلیارد دلاری با شرکت‌های بین‌المللی مهندسی دارد.

شاید به همین دلیل است که موسسه کارنگی، در گزارش خود درباره چالش‌های انرژی ترکیه به این اشاره کرده که مشکل تاریخی ترکیه این بوده که مصرف انرژی‌اش بالاست، اما منابع داخلی کافی ندارد، بنابراین تداوم واردات و وابستگی به منابع روسیه، جمهوری آذربایجان، ایران و دیگر تأمین‌کنندگان، گریزناپذیر است.

رئیس قرارگاه ناترازی انرژی کشور با اشاره به اقدامات انجام شده برای کاهش ناترازی گاز بر مدیریت مصرف تأکید کرد.