«لولا داسیلوا» در محاصره راست‌گرایان؛ برزیل به کدام سو می‌رود؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل برخلاف انتظارها در دور اول تمام نشد و حالا بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین وارد مرحله‌ای حساس شده است. پیروزی اولیه فلاویو بولسونارو به معنای پایان راه لولا داسیلوا نیست؛ بلکه رقابتی فشرده را رقم زده که می‌تواند مسیر سیاسی و جایگاه بین‌المللی برزیل را برای سال‌های آینده تعیین کند.

فلاویو بولسونارو، سناتور ۴۵ ساله و پسر ژائیر بولسونارو، در دور نخست با کسب ۴۷.۰۳ درصد آرا در رتبه نخست قرار گرفت و لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور کنونی، با ۴۵.۱۶ درصد در جایگاه دوم ایستاد. هیچ‌کدام نتوانستند بیش از نیمی از آرای معتبر را به دست آورند و به همین دلیل، برزیلی‌ها ۲۵ اکتبر بار دیگر پای صندوق‌های رأی خواهند رفت.

رقابت لولا و بولسونارو؛ انتخابی فراتر از ریاست‌جمهوری این نتیجه در نگاه نخست یک شکست برای لولا به نظر می‌رسد؛ اما فاصله واقعی دو نامزد کمتر از آن چیزی است که صدرنشینی فلاویو در دور اول نشان می‌دهد. اختلاف آنها حدود دو درصد است و بخش قابل توجهی از واجدان شرایط نیز در دور نخست رأی ندادند.

بنابراین هنوز میلیون‌ها رأی در بازی باقی مانده است؛ آرایی که می‌تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد. اما اهمیت این انتخابات فقط در رقابت میان دو نامزد خلاصه نمی‌شود.

یک چهره دیگر نیز در تمام این رقابت حضور دارد؛ حتی اگر خودش نامزد انتخابات نباشد: ژائیر بولسونارو. سایه ژائیر بر کارزار انتخاباتی پسرش رئیس‌جمهور سابق برزیل که در پی تلاش برای برهم زدن نتیجه انتخابات ۲۰۲۲ به ۲۷ سال زندان محکوم شده و در حبس خانگی به سر می‌برد، همچنان پایگاه اجتماعی قابل توجهی در میان جریان راست برزیل دارد.

فلاویو نیز از ابتدا تلاش کرده این میراث سیاسی را حفظ کند و خود را ادامه‌دهنده مسیر پدر معرفی کرده است. حتی در آغاز کارزار انتخاباتی، تصویری ساخته‌شده با هوش مصنوعی از ژائیر بولسونارو در اختیار کارزار انتخاباتی پسرش قرار گرفت تا پیام حمایت او را منتقل کند.

این اقدام نشان داد غیبت فیزیکی رئیس‌جمهور سابق به معنای حذف او از سیاست برزیل نیست. فلاویو در سخنان انتخاباتی خود نیز تلاش کرده فاصله‌ای با میراث پدر ایجاد نکند.

او وعده برخورد سخت‌تر با جرم و جنایت داده و سیاست‌های محافظه‌کارانه‌ای را دنبال می‌کند. از سوی دیگر، نزدیکی او به دونالد ترامپ یکی از مهم‌ترین ابعاد سیاست خارجی مورد انتظار در صورت پیروزی اوست.

اینجاست که انتخابات برزیل از یک رقابت داخلی فراتر می‌رود. برزیل بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین و یکی از مهم‌ترین کشورهای جنوب جهانی است.

سیاست خارجی لولا در سال‌های اخیر بر استقلال راهبردی برزیل، تقویت همکاری با کشورهای جنوب جهانی و پرهیز از تبدیل شدن کشورش به تابع سیاست‌های واشنگتن استوار بوده است. بازگشت یک دولت نزدیک به ترامپ می‌تواند این مسیر را به شکل محسوسی تغییر دهد.

آیا برزیل در برابر موج راست‌گرایی مقاومت می‌کند؟ لولا در شرایط آسانی وارد دور دوم نمی‌شود.

بخشی از رأی‌دهندگان از وضعیت اقتصادی، هزینه زندگی، ناامنی و عملکرد دولت ناراضی هستند و همین نارضایتی به افزایش آرای جناح راست کمک کرده است. از سوی دیگر، مشارکت نکردن بخشی از حامیان لولا نیز یکی از عوامل مهم نتیجه دور نخست بوده است.

اما فلاویو نیز با مسئله مهمی روبه‌روست: او باید ثابت کند که چیزی فراتر از «پسر ژائیر بولسونارو» است. بخش مهمی از کارزار او همچنان بر میراث پدرش، شعارهای ضد لولا و وعده بازگرداندن جریان بولسونارو به قدرت استوار است.

در همین حال، پرونده مالی موسوم به «اسب سیاه» نیز برای فلاویو به یک نقطه آسیب‌پذیر تبدیل شده است. مقام‌های قضایی برزیل درباره انتقال ۶۱ میلیون رئال از سوی دانیل وورکارو، بانکدار سابق بانک مستر، برای تأمین مالی فیلمی درباره ژائیر بولسونارو تحقیق کرده‌اند و فلاویو و برادرش ادواردو در این پرونده تحت تحقیق قرار دارند.

فلاویو هرگونه تخلف را رد کرده است. اهمیت سیاسی این پرونده در آن است که جریان بولسونارو تلاش می‌کند خود را نماینده مبارزه با فساد و بی‌اعتمادی به ساختار سیاسی معرفی کند، در حالی که یکی از چهره‌های اصلی این جریان خود با یک پرونده مالی مهم روبه‌روست.

البته این پرونده همچنان در مرحله تحقیق است و نمی‌توان اتهام اثبات‌نشده را به‌عنوان جرم قطعی تلقی کرد. با این حال، مسئله اصلی دور دوم برای لولا فقط مقابله با پرونده‌های رقیب نیست.

او باید دوباره معنای انتخاب خود را برای رأی‌دهندگان تعریف کند. در واقع لولا باید انتخابات را از یک رقابت شخصی میان «لولا و بولسونارو» به یک انتخاب درباره آینده برزیل تبدیل کند.

لولا در اینجا یک برگ برنده مهم دارد: تجربه حکمرانی و تصویری که از برزیل به عنوان یک قدرت مستقل ارائه کرده است. او تلاش کرده سیاست خارجی برزیل را از وابستگی به یک قدرت خارجی دور نگه دارد و در مسائل جهانی، از جنگ‌ها گرفته تا مناسبات اقتصادی، بر استقلال تصمیم‌گیری برازیلیا تأکید کند.

در مقابل، نزدیکی آشکار فلاویو به ترامپ این پرسش را ایجاد می‌کند که آیا برزیل در صورت پیروزی او به یکی دیگر از دولت‌های نزدیک به واشنگتن در آمریکای لاتین تبدیل خواهد شد. از این منظر، انتخابات ۲۵ اکتبر برای لولا فقط تلاش برای حفظ ریاست‌جمهوری نیست؛ تلاشی برای جلوگیری از تثبیت یک جریان راست‌گرای قدرتمند است که اکنون تنها در انتخابات ریاست‌جمهوری فعال نیست.

جریان بولسونارو در انتخابات پارلمانی و ایالتی نیز عملکرد قدرتمندی داشت و این مسئله نشان می‌دهد حتی در صورت پیروزی لولا، او با یک مخالف قدرتمند در کنگره و فضای سیاسی کشور مواجه خواهد بود. بنابراین نتیجه دور اول را نباید صرفاً «شکست لولا» تفسیر کرد.

این نتیجه بیش از هر چیز نشان‌دهنده عمق شکاف سیاسی در برزیل است. لولا همچنان بیش از ۵۳ میلیون رأی به دست آورده و فاصله‌اش با فلاویو اندک است.

افزون بر این، بخش بزرگی از جامعه برزیل همچنان میان دو مسیر متفاوت مردد است: مسیر دولت چپ‌گرای لولا با تأکید بر استقلال برزیل، سیاست‌های اجتماعی و نقش فعال‌تر کشور در جنوب جهانی، یا بازگشت جریان بولسونارو با رویکردی محافظه‌کارانه‌تر و رابطه‌ای نزدیک‌تر با ترامپ. برای لولا، راه پیروزی روشن است اما آسان نیست: افزایش مشارکت حامیان، جذب رأی‌دهندگان میانه و مردد و تبدیل انتخابات به یک انتخاب درباره آینده دموکراسی و استقلال برزیل.

تجربه سیاسی لولا نشان می‌دهد او در رقابت‌های سخت انتخاباتی توانایی بازسازی ائتلاف‌های گسترده را دارد؛ اما این بار با رقیبی روبه‌روست که توانسته بخش قابل توجهی از رأی ضد دولت را یکجا جمع کند. جمع‌بندی در نهایت، انتخابات برزیل فقط درباره این نیست که چه کسی در ۲۵ اکتبر رئیس‌جمهور خواهد شد؛ مسئله مهم‌تر، مسیری است که این کشور برای آینده خود انتخاب می‌کند.

لولا نماینده تداوم سیاستی است که بر استقلال برزیل، فاصله گرفتن از وابستگی به قدرت‌های خارجی و ایفای نقش مستقل در آمریکای لاتین و جنوب جهانی تأکید دارد؛ در مقابل، پیروزی فلاویو می‌تواند به تقویت جریان راست‌گرا و نزدیکی بیشتر برازیلیا به واشنگتن منجر شود. صدرنشینی فلاویو در دور اول نشان داد جریان بولسونارو هنوز از پایگاه اجتماعی قدرتمندی برخوردار است، اما فاصله اندک دو نامزد به این معناست که لولا همچنان شانس جدی برای پیروزی دارد.

دور دوم در واقع آزمونی برای این است که آیا برزیلی‌ها مسیر استقلال سیاسی و اجتماعی لولا را ادامه می‌دهند یا به بازگشت جریان بولسونارو رأی خواهند داد.