قیمت لحظهایهمه قیمتها
روسیه و ناتو در آستانه رویارویی نظامی؟
همزمان با تشدید جنگ در اوکراین و اقدامات اعضای ناتو برای مواجهه با مسکو، این پرسش پررنگ شده که مرز میان بازدارندگی و رویارویی مستقیم روسیه و ناتو تا کجاست.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، درحالی که مقام‌های روسیه بارها اعلام کرده‌اند مسکو قصد حمله به کشورهای عضو ناتو را ندارد، نشانه‌های متعددی از افزایش آمادگی نظامی کشورهای عضو این ائتلاف در جناح شرقی به چشم می‌خورد. این تحولات همزمان با تشدید اتهام‌ها درباره «تهدیدهای ترکیبی» روسیه از عملیات سایبری و خرابکاری گرفته تا نقض حریم هوایی، نگرانی‌ها درباره احتمال رویارویی مستقیم میان مسکو و ناتو را افزایش داده است.
با این حال، در اظهارات مقام‌های غربی نیز یک تناقض قابل توجه دیده می‌شود؛ از یک سو درباره احتمال درگیری آینده با روسیه هشدار داده می‌شود و ارتش‌های اروپایی برای چنین سناریویی آماده می‌شوند و از سوی دیگر، مقام‌های ارشد ناتو و برخی رهبران اروپایی تأکید می‌کنند که هیچ نشانه‌ای از تصمیم روسیه برای حمله قریب‌الوقوع به خاک ناتو وجود ندارد. «مارک روته» دبیرکل ناتو نیز پیش‌تر گفته بود که در حال حاضر تهدید فوری علیه قلمرو این ائتلاف از سوی روسیه وجود ندارد.
استونی نیروهایش را به مرز روسیه نزدیک‌تر می‌کند یکی از تازه‌ترین نشانه‌های تغییر رویکرد نظامی کشورهای جناح شرقی ناتو، تصمیم استونی برای انتقال نیروهای خود به مناطق نزدیک‌تر به مرز روسیه است. روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده که استونی در چارچوب راهبردی که آن را «دفاع فعال» می‌نامد، در حال بازآرایی نیروهای نظامی خود است.
بر اساس این گزارش، قرار است یک واحد از تیپ اول ارتش استونی از پایگاه اصلی خود در تَپا به شهر یوهوی منتقل شود؛ شهری که تنها حدود ۵۰ کیلومتر با مرز روسیه فاصله دارد. همزمان، یک تأسیسات نظامی جدید در ناروا نیز در حال ساخت است که ظرفیت استقرار حدود هزار نیرو را خواهد داشت.
این تغییر تنها به استقرار نیرو محدود نمی‌شود. استونی در حال تقویت توان موشکی خود نیز هست و سامانه‌های آمریکایی «هایمارس» و سامانه‌های «چونمو» ساخت کره جنوبی را در برنامه تسلیحاتی خود قرار داده است.
بر اساس گزارش فایننشال تایمز، استونی در صورت بروز درگیری حتی در حال برنامه‌ریزی برای توانایی حمله به عمق خاک روسیه است. استونی ارتشی کوچک دارد، اما در کنار نیروهای فعال، بر نیروی ذخیره بزرگی تکیه می‌کند.
افزایش بودجه دفاعی این کشور نیز بخشی از همین روند است. بودجه دفاعی استونی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲.۴ میلیارد یورو، معادل ۵.۴ درصد تولید ناخالص داخلی، رسیده است.
با این حال، نکته مهم این است که مقام‌های نظامی و اطلاعاتی استونی معتقد نیستند روسیه در حال حاضر به دنبال آغاز یک جنگ تمام‌عیار با ناتو است. نگرانی اصلی آنها سناریویی محدودتر است؛ اینکه مسکو در آینده بخواهد وحدت ناتو را با یک اقدام محدود در جناح شرقی این ائتلاف آزمایش کند.
«نظریه پیروزی» در همین حال، «الکسوس گرینکویچ» فرمانده عالی نیروهای ناتو در اروپا، در حال تدوین راهبردی موسوم به «نظریه پیروزی» است؛ طرحی که قرار است مشخص کند ناتو در صورت حمله احتمالی روسیه چگونه باید وارد جنگ شود و چگونه می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان برتری نظامی خود را حفظ کند. بر اساس گزارشی که بلومبرگ به نسخه غیرمحرمانه این سند استناد کرده، این راهبرد قرار است چند روز دیگر در لهستان ارائه شود.
در این طرح بر حفظ برتری ناتو از طریق ترکیبی از نیروهای زمینی، پهپادهای کم‌هزینه، سامانه‌های خودکار و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی تأکید شده است. بر اساس این طرح، در صورت وقوع درگیری، نیروها و تجهیزات مستقر در جناح شرقی ناتو برای جلوگیری از پیشروی دشمن مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
در مرحله بعد، ناتو تلاش خواهد کرد با هدف قرار دادن سامانه‌های فرماندهی و کنترل، توانایی نیروهای طرف مقابل را برای ادامه عملیات از بین ببرد. این رویکرد نشان می‌دهد که ناتو صرفاً به تقویت دفاع مرزی اکتفا نمی‌کند و در حال بررسی سناریوی یک جنگ گسترده و فناورانه با روسیه نیز هست؛ سناریویی که در آن پهپادها، هوش مصنوعی و سامانه‌های خودکار نقش قابل توجهی خواهند داشت.
برلین روسیه را «تهدید اصلی» می‌داند در آلمان نیز هشدارها درباره احتمال گسترش رویارویی با روسیه افزایش یافته است. «مارتین یاگر» رئیس سرویس اطلاعات خارجی آلمان در پارلمان این کشور هشدار داد که آلمان در معرض خطر گرفتار شدن در یک درگیری خشونت‌آمیز با روسیه قرار دارد.
یاگر مدعی شد که رویارویی برلین و مسکو وارد «مرحله‌ای جدید و خطرناک‌تر» شده و روسیه آلمان را به یکی از دشمنان اصلی خود تبدیل کرده است. او همچنین از آنچه «جنگ سایه» روسیه علیه آلمان خواند، سخن گفت و ادعا کرد که مسکو از خرابکاری، حملات سایبری و سایر اقدامات ترکیبی علیه این کشور استفاده می‌کند.
این مقام آلمانی همچنین به حادثه پهپادی در فرودگاه لایپزیگ اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از تهدیدهای مورد ارزیابی سرویس اطلاعاتی آلمان دانست. با این حال، روسیه پیش از این بارها اتهام‌های مربوط به حملات خرابکارانه یا عملیات ترکیبی در اروپا را رد کرده و آنها را بی‌اساس دانسته است.
هشدارهای آلمان در شرایطی مطرح می‌شود که برلین حمایت نظامی خود از اوکراین را نیز افزایش داده است. «فردریش مرتس» صدراعظم آلمان، در سفر اخیر خود به کی‌یف یک میلیارد یورو کمک نظامی جدید برای اوکراین اعلام کرد و همزمان از افزایش حملات سایبری و اطلاعاتی منتسب به روسیه ابراز نگرانی کرد.
فنلاند: روسیه قصد حمله به ناتو را ندارد در سوی دیگر این معادله، برخی مقام‌های اروپایی تأکید دارند که افزایش آمادگی نظامی نباید با وجود شواهدی مبنی بر تصمیم روسیه برای آغاز جنگ مستقیم با ناتو اشتباه گرفته شود. «الکساندر استاب» رئیس‌جمهور فنلاند، در مصاحبه اخیر خود با روزنامه ال‌موندو اسپانیا گفته که انتظار ندارد روسیه به یکی از کشورهای عضو ناتو حمله کند.
او پیش‌تر نیز گفته بود که مسکو انگیزه‌ای برای آزمایش اراده ائتلافی با قدرت نظامی ناتو ندارد. استاب در عین حال نسبت به تهدیدهای ترکیبی، حملات سایبری و عملیات اطلاعاتی ابراز نگرانی کرده است.
بنابراین از نگاه او، میان «تهدیدهای ترکیبی» و تصمیم برای آغاز یک جنگ مستقیم تفاوت وجود دارد. این موضع با ارزیابی رسمی ناتو نیز تا حدی همخوانی دارد.
مارک روته، دبیرکل این ائتلاف، در پایان سپتامبر گفت که ناتو در حال حاضر تهدید فوری برای حمله به خاک کشورهای عضو مشاهده نمی‌کند. حتی مقام‌های برخی کشورهای شرقی اروپا نیز بر نبود شواهدی درباره تصمیم مسکو برای حمله مستقیم تأکید کرده‌اند اما همزمان استدلال می‌کنند که ارتش‌های اروپایی باید برای سناریوهای مختلف آماده باشند.
چرایی هیاهوی ناتو اکنون، سوال این است که چرا با وجود نبود تهدید فوری، اروپا خود را برای جنگ آماده می‌کند؟ پاسخ را باید در تجربه جنگ اوکراین و تغییر محاسبات امنیتی اروپا جست‌وجو کرد.
همزمان با تشدید جنگ در اوکراین، آنچه در جناح شرقی اروپا در حال شکل‌گیری است، بیشتر از آنکه نشان‌دهنده آغاز قریب‌الوقوع جنگ روسیه و ناتو باشد، بیانگر تغییر دکترین دفاعی اروپا بر اساس بدترین سناریوهای احتمالی است. استقرار نیروهای استونی در نزدیکی مرز، خرید موشک‌های دوربرد، افزایش هزینه‌های دفاعی کشورهای بالتیک و تدوین طرح عملیاتی ناتو برای یک جنگ احتمالی، همگی در همین چارچوب قابل فهم هستند.
روسیه چه می‌گوید؟ مسکو اما روایت متفاوتی دارد.
«ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهور روسیه بارها اعلام کرده است که روسیه قصد حمله به کشورهای عضو ناتو را ندارد و اساساً دلیلی برای چنین اقدامی نمی‌بیند. کرملین همچنین افزایش حضور نظامی ناتو در نزدیکی مرزهای روسیه را عامل تشدید بی‌ثباتی در اروپا می‌داند و بارها گفته است که مسکو خواهان گفت‌وگو با ناتو است، اما این گفت‌وگو را باید بر مبنای برابری و کنار گذاشتن روند نظامی‌سازی اروپا انجام داد.
پوتین همچنین گفته غرب با برجسته کردن خطر روسیه، افکار عمومی خود را نسبت به یک تهدید خارجی بسیج می‌کند، در حالی که مسکو معتقد است کشورهای اروپایی نباید هر تحول امنیتی را به معنای آمادگی روسیه برای جنگ با ناتو تفسیر کنند. در عین حال، مسکو هشدار داده که اگر مستقیماً هدف حمله قرار گیرد یا منافع و قلمرو آن تهدید شود، پاسخ روسیه می‌تواند بسیار گسترده باشد.
پوتین در روزهای اخیر نیز در ارتباط با مسئله کالینینگراد بر آمادگی روسیه برای دفاع از این منطقه و استفاده از ابزارهای بازدارندگی تأکید کرده است.
جنگ نزدیک است؟ مجموع این تحولات تصویری دوگانه از روابط روسیه و ناتو ارائه می‌دهد.
از یک طرف، نشانه‌ای از تصمیم قطعی مسکو برای حمله مستقیم به یک عضو ناتو منتشر نشده و حتی مقام‌های ارشد ناتو و برخی رهبران اروپایی صراحتاً می‌گویند که تهدید فوری وجود ندارد. از طرف دیگر، اروپا در حال تغییر ساختار دفاعی خود بر اساس احتمال یک رویارویی آینده است.
مسئله اصلی در شرایط کنونی لزوماً این نیست که روسیه و ناتو تصمیم گرفته‌اند وارد جنگ شوند، بلکه این است که هر دو طرف در حال افزایش آمادگی خود برای سناریویی هستند که امیدوارند هرگز رخ ندهد. خطر اصلی نیز می‌تواند نه از یک تصمیم از پیش طراحی‌شده برای آغاز جنگ، بلکه از یک حادثه و حداقل سوءبرداشت آغاز شود؛ جایی که فاصله میان «بازدارندگی» و «تشدید تنش» بسیار کوتاه است.
