تحسین آقای سخنگو در رسانه‌ها و‌ نخبگان/ چرا اسماعیل بقائی محبوب است؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، اسماعیل بقائی از مهرماه سال 1403 با حکم سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه منصوب شد. انتصاب او در شرایطی صورت گرفت که با توجه به مجموعه‌ای از تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی خصوصا تجاوزات رژیم صهیونیستی در منطقه، نقش سخنگوی وزارت امور خارجه در تبیین مواضع رسمی کشور و همچنین توضیح سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در این تحولات بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده بود.

بقائی پیش از تصدی این مسئولیت، سال‌ها در حوزه‌های حقوق بین‌الملل و دیپلماسی فعالیت کرده است. او دارای تحصیلات در حوزه حقوق بین‌الملل است و مسئولیت‌هایی از جمله کارشناس اداره حقوقی وزارت امور خارجه، مشاور حقوقی نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در نیویورک، رئیس اداره پیمان‌ها و حقوق بین‌الملل، عضو تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد دفتر سازمان ملل متحد در ژنو را در کارنامه خود دارد.

از زمان آغاز فعالیت بقائی به عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه، نشست‌های خبری هفتگی به مهم‌ترین محل تشریح مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است؛ خصوصا از زمان آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران مواضع اعلامی از سوی سخنگوی وزارت امور خارجه دارای اهمیت دوچندان شده و این سخنگو بدون واهمه از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی حتی در شرایط جنگی و بمباران نیز نشست‌های هفتگی خود را برگزار کرد.

اعلام مواضع به صورت مستدل و قانونی

یکی از ویژگی‌هایی که در شیوه سخنگویی بقائی قابل مشاهده است، نکته‌سنجی در ارائه مطالب است. پاسخ‌های او معمولاً با انتخاب دقیق واژگان و رعایت ادبیات مناسب همراه است.

در موضوعات حساس، او تلاش می‌کند میان مواضع رسمی ایران، تحلیل‌های حقوقی و پرسش‌های رسانه‌ها مرزبندی روشنی ایجاد کند تا از برداشت‌های نادرست جلوگیری شود.

علاوه بر این، دقت در استناد به مبانی حقوق بین‌الملل یک ویژگی بسیار مهم است که عمق استدلالی ایران را غنا می‌بخشد. بخش قابل توجهی از مواضع او درباره بحران‌های منطقه‌ای، تحریم‌ها، حملات نظامی، حقوق بشر یا موضوعات مرتبط با سازمان ملل متحد، با اشاره به منشور ملل متحد، کنوانسیون‌های وین و ژنو، قواعد حقوق بین‌الملل و اسناد رسمی بیان می‌شود.

این رویکرد را می‌توان نتیجه سال‌ها فعالیت او در حوزه حقوق بین‌الملل و نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در نهادهای بین‌المللی دانست.

برای مثال، وی در نشست‌های خبری و بیانیه‌های خود بارها تاکید کرده که اقدامات یکجانبه آمریکا مانند تحریم‌ها، نقض صریح منشور ملل متحد و اصول حقوق بین‌الملل است. بقائی گفته این تحریم‌ها بنیان‌های حاکمیت قانون را سست می‌کند و آمریکا باید در قبال آن پاسخگو باشد.

بقائی در واکنش به حملات نظامی علیه ایران، این اقدامات را نقض آشکار ماده 2 بند 4 منشور ملل متحد خواند. این ماده هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها را ممنوع کرده است.

او همچنین حق دفاع مشروع ایران را بر اساس ماده 51 منشور ملل متحد تأیید کرد و گفت ایران موظف است از مردم، حاکمیت و تمامیت ارضی خود دفاع کند.

همچنین بعد از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به تاسیسات هسته‌ای صلح آمیز ایران، سخنگوی وزارت امور خارجه بر غیرقانونی بودن حملات به تاسیسات ایران بر اساس قوانین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اشاره و تاکید کرد که شورای حکام طبق قوانین باید اقداماتی را در این خصوص انجام دهند.

این شیوه استناد به حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد، مواضع جمهوری اسلامی ایران را بر پایه قواعد پذیرفته‌شده جهانی قرار می‌دهد و نشان‌دهنده تأکید دستگاه دیپلماسی بر حاکمیت قانون در روابط بین‌الملل است.

قاطع و شفاف در بیان منافع جمهوری اسلامی ایران

در کنار دقت حقوقی، قاطعیت در بیان مواضع جمهوری اسلامی ایران نیز از دیگر ویژگی‌های قابل مشاهده در عملکرد اوست. در موضوعات مختلف، از جمله تحولات غرب آسیا، روابط دوجانبه، تحریم‌ها و خصوصا جنگ تجاوزکارانه علیه ایران، بقائی مواضع رسمی کشور را بدون ابهام و با ادبیاتی روشن بیان کرده است.

این قاطعیت در عین حال با استفاده از ادبیات کاملا محکم و قابل فهم برای اکثریت جامعه باعث شده تا ایران در بیان نظرات و منافع خودش هیچ مسامحه‌ای نداشته باشد.

چنین ادبیات قاطعی در زمان جنگ با دشمن آمریکایی و صهیونیستی باعث شده تا افکار عمومی رضایت خوبی از عملکرد سخنگوی وزارت امور خارجه در بیان خواسته‌های خود نزد جهانیان داشته باشند و رضایت از قدرت کلام ایران برآورده شود.

"سرخم نکردن در برابر قلدری‌های دشمن"، "تسلیم نشدن ایران در طول تاریخ هزاران ساله"، "تصمیم‌گیری ایران درباره صنعت هسته‌ای خود"، "ابرقدرت بودن ایران"، "غنیمت حلال زیردریایی آمریکایی"، "آمادگی برای مقابله با هرگونه شرارت" و دیگر جملات از این دست، همگی نشان از قاطعیت در سخنان بقائی است.

سخنگوی وزارت امور خارجه در دوران جنگ و تنش‌های نظامی، مواضع کشور را با قاطعیت و روشنی بیان کرده است. حتی در زمان جنگ و بمباران شاهد برگزاری منظم جلسات سخنگویی بودیم که شجاعت وی را نشان می‌دهد.

وی در برابر ادعاها و اتهامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، بدون ابهام پاسخ داده و واقعیت‌ها را به صراحت مطرح کرده است. وقتی آمریکا و متحدانش ایران را به دخالت در برخی حوادث امنیتی متهم کردند، بقائی این ادعاها را عملیات پرچم دروغین خواند.

او گفت این شگرد قدیمی است که ابتدا صحنه را می‌سازند، سپس انگشت اتهام را به سمت دیگری دراز می‌کنند و در نهایت از نتایجش بهره می‌برند.

در موضوع تنگه هرمز هم بقائی به صراحت اعلام کرد تا زمانی که آمریکا به جنگ و محاصره ادامه دهد، امنیت به این آبراه باز نخواهد گشت.

استفاده از ادبیات و آیات قرآن جهت غنای اثربخشی

یکی از ویژگی‌های خاص سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نسبت به دیگر سخنگو‌ها در جوامع بین‌المللی استفاده از ادبیات فرهنگی ایران، آیات قرآنی و اشعار است. او در برخی نشست‌های خبری غزل‌هایی از حافظ شیرازی را خوانده است.

برای مثال، در یکی از نشست‌ها غزلی درباره وفاداری و پایبندی به پیمان خواند و بیت «گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان / نگاه دار سر رشته تا نگه دارد» را بیان کرد. این بیت به ضرورت حفظ روابط و تعهدات اشاره دارد که در فضای دیپلماسی هم معنا پیدا می‌کند.

در مورد دیگر، بقائی در پاسخ به اتهامات سفیر فرانسه، غزل دیگری از حافظ را خواند که شامل بیت «خوش بود گر محک تجربه آید به میان / تا سیه‌روی شود هر که در او غش باشد» بود. این پاسخ با استفاده از شعر کلاسیک ایرانی، موضع ایران را به شکلی روشن و تأثیرگذار بیان کرد.

بقائی همچنین گاهی آیات قرآن را در پیام‌های خود منتشر کرده است. یکی از این آیات درباره ثابت‌قدم بودن مؤمنان بود که می‌گوید کسانی که به خداوند ایمان آوردند و پایدار ماندند، نه ترسی دارند و نه غمگین می‌شوند.

استفاده از اشعار شاعران ایرانی و آیات قرآن بی مورد نیست و مواضع دیپلماتیک را به فرهنگ و هویت ایرانی-اسلامی نزدیک می‌کند. زبان ادبی و معنوی به صورت موجز و کوتاه نوعی اشاره به سرمایه فرهنگی ایرانی است که برگرفته از تاریخ غنی این کشور است.

در عین حال، این روش نشان می‌دهد که دیپلماسی ایران ریشه در ارزش‌های فرهنگی و دینی دارد و مواضع را با زبانی عمیق‌تر و ماندگارتر منتقل می‌کند.

همچنین بقائی با استفاده از کنایه‌ها و طنزهای ادبی ایرانی، به صورت کوتاه و موثر نقطه‌زنی و اعلام موضع خود را در اذهان عمومی ایران و جهان ماندگار می‌کند.

در مجموع، عملکرد اسماعیل بقائی در جایگاه سخنگوی وزارت امور خارجه را می‌توان بر سه محور دقت و نکته‌سنجی در ارائه مطالب، اتکا به استدلال‌های حقوقی و بیان قاطع و شفاف مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران توصیف کرد که باعث تاثیر نزد افکار عمومی ایران و جهان شده و دیپلماسی عمومی را تقویت بخشیده است.

انتظار یک ملت از سخنگوی خود آن هم در برهه‌های حساس همین است که بدون واهمه و ترس مواضع و حقانیت ملت را با نکته سنجی و قاطعیت در کلام پیوند دهد و اقتدار را در جهان فریاد بزند.