اشتباه راهبردی عربستان؛چرا گسترش جنگ زیرساختی با یمن به‌سود ریاض نیست؟

بنابراین، تحلیل تحولات کنونی نباید بر این فرض نادرست استوار شود که انصارالله برای نخستین بار زیرساخت‌های اقتصادی عربستان را وارد معادله جنگ کرده است. آنچه اهمیت دارد، تصمیم اخیر ریاض برای گسترش حملات خود به زیرساخت‌های نفتی یمن است؛ اقدامی که به‌جای محدود کردن دامنه تقابل، امکان تداوم و تشدید آن را افزایش می‌دهد.

عربستان در گذشته نیز این واقعیت را تجربه کرده است که برتری هوایی و توان اقتصادی، مصونیت کامل زیرساخت‌های راهبردی را تضمین نمی‌کند، با این حال، حمله اخیر نشان می‌دهد که این تجربه لزوماً به خویشتنداری نظامی منجر نشده است.

در واقع، اگر هدف ریاض کاهش توان عملیاتی انصارالله یا وادار کردن صنعا به عقب‌نشینی بوده باشد، گسترش حملات به تأسیسات نفتی یمن می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد، چنین اقدامی به نیروهای مسلح یمن امکان می‌دهد پاسخ‌های خود را در چارچوب مقابله به مثل توجیه کنند و تهدید علیه اهداف حساس عربستان را بار دیگر در مرکز محاسبات امنیتی این کشور قرار دهند.

نقطه اصلی ضعف راهبرد عربستان، نامتقارن بودن هزینه‌های این تقابل در مصاف با طرفی یمنی است. یمن طی حدود دوازده سال جنگ با تخریب گسترده زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی، صنعت و خدمات عمومی مواجه بوده است.

محاصره و محدودیت‌های اقتصادی نیز بر ظرفیت بازسازی و فعالیت‌های تولیدی این کشور فشار وارد کرده‌اند. بخش بزرگی از خسارت‌های جنگ پیش از تحولات اخیر بر اقتصاد یمن تحمیل شده است و مردم این کشور سال‌هاست هزینه مستقیم و غیرمستقیم این وضعیت را می‌پردازند،

این واقعیت به‌معنای بی‌اهمیت بودن خسارت‌های جدید برای یمن نیست، حمله به تأسیسات نفتی می‌تواند تأمین سوخت، فعالیت‌های اقتصادی و زندگی روزمره مردم را با دشواری بیشتری مواجه کند، با این حال، از منظر محاسبات راهبردی، عربستان نمی‌تواند فرض کند که هر میزان تخریب بیشتر در یمن، لزوماً به عقب‌نشینی سیاسی یا نظامی انصارالله منجر خواهد شد. اقتصاد یمن از پیش تحت فشار شدید قرار دارد و ظرفیت تحمل خسارت‌های بیشتر، هرچند محدود و پرهزینه، در بستری متفاوت از اقتصاد عربستان تعریف می‌شود،

در سوی مقابل، عربستان برای تحقق برنامه‌های توسعه‌ای خود به ثبات اقتصادی، امنیت سرمایه‌گذاری، استمرار صادرات انرژی و عملکرد عادی زیرساخت‌های حمل‌و‌نقل نیاز دارد. فرودگاه‌های بزرگ، مراکز نفتی و تأسیسات آرامکو تنها دارایی‌های فیزیکی نیستند؛ آنها بخشی از پایه‌های قدرت اقتصادی و اعتبار بین‌المللی ریاض به‌شمار می‌روند، هرچه تهدید علیه این زیرساخت‌ها جدی‌تر و مستمرتر شود، هزینه تأمین امنیت افزایش می‌یابد و تصویر عربستان به‌عنوان محیطی باثبات برای سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی با چالش بیشتری روبه‌رو می‌شود.

عربستان با حمله به تأسیسات نفتی یمن، در عمل جبهه‌ای را گسترش می‌دهد که پیامدهای آن را نمی‌تواند به‌طور کامل کنترل کند. حملات پیشین انصارالله نشان داده بود که زیرساخت‌های انرژی عربستان در برابر تهدیدهای موشکی و پهپادی آسیب‌پذیر هستند، ازاین‌رو، ریاض باید می‌دانست که حمله به تأسیسات نفتی یمن می‌تواند زمینه پاسخ متقابل به مراکز حساس این کشور را فراهم کند، چنین پاسخی حتی اگر خسارت فیزیکی محدودی به‌جای بگذارد، برای عربستان هزینه‌های امنیتی و اقتصادی ایجاد می‌کند؛ زیرا تکرار تهدیدها به‌معنای ضرورت تقویت پدافند، افزایش تدابیر حفاظتی و پذیرش احتمال اختلال در فعالیت زیرساخت‌های حیاتی است،

این همان تناقض راهبردی تصمیم اخیر ریاض است؛ عربستان برای افزایش فشار بر کشوری که زیرساخت‌هایش پیشاپیش خسارت‌های گسترده‌ای دیده است، گستره خطر را به حوزه‌ای منتقل می‌کند که برای خودش حساسیت اقتصادی و سیاسی بالایی دارد، در این معادله، خسارت واردشده به یمن لزوماً به‌معنای پیروزی عربستان نیست. معیار موفقیت باید میزان تحقق اهداف سیاسی و امنیتی باشد، نه صرفاً میزان تخریب یا تعداد حملات.

اگر نتیجه تشدید عملیات سعودی، افزایش حملات متقابل به زیرساخت‌های عربستان و بالا رفتن هزینه‌های امنیتی این کشور باشد، ریاض ممکن است بدون دستیابی به هدف موردنظر خود، دامنه تهدید علیه منافعش را گسترش داده باشد،

از این منظر، انصارالله تلاش می‌کند هزینه جنگ را از جبهه یمن به داخل عربستان منتقل کند، این راهبرد بر یک واقعیت تکیه دارد: ادامه جنگ برای عربستان نیز هزینه دارد و هرچه تقابل به زیرساخت‌های اقتصادی نزدیک‌تر شود، این هزینه‌ها ملموس‌تر خواهند شد، در مقابل، اگر ریاض همچنان بر تشدید حملات اصرار کند، نه‌تنها خطر پاسخ‌های بیشتر را می‌پذیرد، بلکه ممکن است فرصت‌های کاهش تنش و مدیریت سیاسی بحران را نیز از بین ببرد،

بر همین اساس تصمیم عربستان برای حمله به تأسیسات نفتی صنعا را باید در چارچوب انتخاب میان مهار بحران و گسترش آن ارزیابی کرد. ریاض می‌توانست با پرهیز از حمله به زیرساخت‌های نفتی یمن، از ورود به مرحله تازه‌ای از تقابل جلوگیری کند؛ اما با انتخاب حمله، عملاً به انصارالله امکان داد که پاسخ خود را در چارچوب هشدار قبلی و مقابله‌به‌مثل صورت‌بندی کند.

مسئولیت تصمیم به گسترش تنش در این مرحله، متوجه عربستان است؛ کشوری که با وجود آگاهی از سابقه حملات انصارالله به زیرساخت‌های انرژی خود، بار دیگر زمینه افزایش تهدید علیه این مراکز را فراهم کرد.

در نهایت، مسئله این نیست که کدام طرف توان واردکردن خسارت بیشتر را دارد؛ مسئله این است که کدام طرف از تداوم وضعیت جنگ بیشتر آسیب می‌بیند و کدام طرف با گسترش آن، اهداف راهبردی خود را در معرض خطر قرار می‌دهد. یمن طی سال‌ها هزینه سنگینی پرداخته و بخش بزرگی از زیرساخت‌هایش را از دست داده است؛ اما عربستان همچنان برای حفظ امنیت اقتصادی، جایگاه منطقه‌ای و برنامه‌های توسعه‌ای خود به ثبات نیاز دارد، به همین دلیل، گسترش جنگ به حوزه زیرساختی لزوماً ابزار مؤثری برای وادار کردن انصارالله به عقب‌نشینی نیست، به‌عکس، اگر این روند تهدیدهای مستمر علیه زیرساخت‌های عربستان را به‌دنبال داشته باشد، ریاض خود را در موقعیتی قرار می‌دهد که هزینه‌های جنگ برایش افزایش می‌یابد، بی‌آن‌که تضمینی برای دستیابی به اهداف سیاسی‌اش وجود داشته باشد، این همان خطای محاسباتی اصلی عربستان است: تصور اینکه می‌تواند دامنه جنگ را گسترش دهد، بی‌آن‌که آسیب‌پذیری‌های خود را نیز به همان معادله وارد کند.

نویسنده: احمد حاجی‌صادقیان، کارشناس مسائل یمن

یمن از معادله محاصره دربرابر محاصره سخن گفته و توانسته آن را به قاعده‌ای در نظم غرب آسیا تبدیل کند.