عقب نشینی سریع ترکیه در برابر جمهوری آذربایجان

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، پس از بروز اختلاف و تنش بین ترکیه و جمهوری آذربایجان بر سر موضوع ممنوعیت ورود دختران و معلمین محجبه در مدارس، حالا شاهد عقبگرد آشکار مقامات آنکارا هستیم.

شواهد نشان می‌دهد که با وجود اعتراضات و انتقادات مقامات ترکیه و سیاستمداران این کشور درباره بحث حجاب، باکو بر مواضع خود پافشاری کرده و ظاهراً طرف ترکیه‌ای در این میان به خاطر امتیازات اقتصادی و سیاسی، از موضع پیشین خود، عقب نشینی کرده است.

به دنبال صدور حکم ممنوعیت ورود دختران و معلمین محجبه در مدارس جمهوری آذربایجان، جمعی از فعالان مدنی در استانبول و در برابر ساختمان کنسولگری جمهوری آذربایجان، علیه علی اف شعار سردادند و شعار سیاسی قدیمی ترکیه درباره باکو یعنی «دو دولت، یک ملت» را به چالش کشیدند.

آنان نه تنها به ممنوعیت حجاب، بلکه به روابط نزدیک جمهوری آذربایجان با رژیم صهیونیستی نیز اعتراض و اعلام کردند: کشوری که با صهیونیست‌ها دوستی کند، شایانِ برادری ترکیه نیست.

فاتح اربکان رهبر حزب مجدداً رفاه که قبلاً اعلام کرده در انتخابات آتی ریاست جمهوری ترکیه نامزد خواهد بود، دیروز هم به ممنوعیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان اعتراض کرده و خطاب به الهام علی اف گفت: «کاری که شما کردید، در ارمنستان هم روی نداده است. حمله شما به حجاب و ارزش‌های دینی ما، غیرقابل تحمل است».

تنش و اختلافی که بین آنکارا و باکو به وجود آمده، پس از آن روی داد که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، ممنوعیت ورود دختران محجبه به مدارس را محکوم کرد.

به دنبال این اقدام، الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان، بدون آن که نامی از ترکیه بیاورد، خواستار عدم اعتراض کشورها در مسائل داخلی آذربایجان شد.

برخی از رسانه‌های نزدیک به آکپارتی در اقدامی مضحک، مدعی شدند که خطاب علی اف به روسیه و ایران بوده است! اما بعد از چند روز، حزب آذربایجان نوین به عنوان حزب حاکم و محفل سیاسی خانواده علی اف، با صدور بیانیه‌ای به طور صریح و مستقیم از ترکیه خواست در مسائل داخلی باکو، دخالت نکند.

با وجود انتقادات داخلی گسترده در رسانه‌ها و محافل سیاسی ترکیه علیه ممنوعیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان، مواضع و سخنان دیروز هاکان فیدان وزیر امور خارجه و بنعلی ییلدرم نخست وزیر سابق ترکیه نشان داد که تیم اردوغان در برابر تصمیم و اقدام باکو، به شکل آشکاری عقب نشینی کرده است.

فیدان به جای اردوغان

قرار بود رجب طیب اردوغان رهبر حزب حاکم ترکیه و رئیس جمهور این کشور، شخصاً برای حضور در هفتمین اجلاس کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادسازی آسیا (CICA) به باکو سفر کند. اما اختلافات اخیر بر این برنامه سایه انداخت و هاکان فیدان وزیر امور خارجه، به جای اردوغان سفر کرد.

هاکان فیدان اعلام کرد که با الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان نیز دیدار کرده است.

وی تاکید کرد که «روابط استراتژیک بین ترکیه و آذربایجان از چالش‌های تاریخی عبور کرده و نباید اجازه داد اختلافات، روابط بین دو کشور را تضعیف کند. روابط بین ترکیه و آذربایجان بر پایه‌های استراتژیک دیرینه بنا شده و همبستگی بین دو کشور حتی در دوره‌های جنگ و بحران نیز مورد آزمایش قرار گرفته است.

اصل دو دولت، یک ملت در همه زمینه‌ها خود را نشان می‌دهد. پیوند ناگسستنی دوستی و برادری بین رهبران ما وجود دارد.

این پیوند و همبستگی استراتژیک، توسط جامعه بین‌المللی به دقت دنبال می‌شود و این رابطه در آینده نیز تعیین‌ کننده خواهد بود».

هاکان فیدان، ضدیت جمهوری آذربایجان با حجاب اسلامی را با عبارات خنثی و منفعلی به نام «رویکردهای متفاوت» و «مشکلاتِ کم اهمیت» توجیه کرده و گفت: «رویکردهای متفاوت نباید به ابزاری تبلیغاتی در رسانه‌های اجتماعی تبدیل شوند. ممکن است گهگاه دیدگاه‌ها و رویکردهای متفاوتی بین دو کشور پدیدار شود، اما بزرگنمایی این مسائل از طریق رسانه‌های اجتماعی و تبدیل آنها به تنش سیاسی درست نیست و با چنین چیزی مخالفیم.

فکر می‌کنم برخی از مشکلات مصنوعی و کم اهمیت بیش از حد بزرگ‌نمایی می‌شوند».

ییلدرم: هر کسی انتقاد کند، مجازات خواهد شد

سخنان هاکان فیدان درباره جمهوری آذربایجان و توصیف مساله مهمی همچون ممنوعیت حجاب با عبارت «مشکلات کم اهمیت و رویکردهای متفاوت»، در راستای دلجویی از مقامات باکو و بیانیه قاطعانه حزب حاکم جمهوری آذربایجان بود که به طور صریح از حزب عدالت و توسعه خواسته از دخالت در مسائل باکو، پرهیز کند.

در همین راستا، بنعلی ییلدرم نخست وزیر سابق ترکیه و رئیس «شورای ریش سفیدانِ سازمان کشورهای ترک زبان» با عبارات دیگری اظهارنظر کرد که اصطلاحاً با پیاز داغ بیشتری همراه بود.

ییلدرم در مصاحبه با شبکه تلویزیونی باکو اعلام کرد: «چه کسی در این حدّ و اندازه است که بخواهد در مسائل داخلی جمهوری آذربایجان دخالت کند؟ چه کسی جرات دخالت در امور داخلی آذربایجان را دارد؟

ما مطلقاً چنین چیزی را نمی‌پذیریم. چنین چیزی ناممکن است و هر کسی که بخواهد دخالت کند، به شدیدترین شکل مجازاتش می‌کنیم.

ما دو دولت جدا هستیم و احترام متقابل برای روابط بین دو کشور اساسی است و ما قبول نمی‌کنیم کسی سعی در دخالت در امور داخلی آذربایجان داشته باشد. آذربایجان یک کشور مستقل است، دو کشور باید به تصمیمات یکدیگر احترام بگذارند.

آذربایجان یک کشور جداگانه است. تصمیمات خود را می‌گیرد.

کاری که ما باید انجام دهیم این است که احترام لازم را برای این تصمیمات نشان دهیم.»

نخست وزیر سابق ترکیه به این نیز اشاره کرد که سخنان اوکتای سارال مشاور ارشد اردوغان درباره ضرورت ورود آزادانه دختران و معلمین محجبه در مدارس جمهوری آذربایجان، دیدگاه شخصی اوست و ارتباطی با مواضع رسمی نهاد ریاست جمهوری ترکیه ندارد.

یادداشتِ معنی دارِ صباح

روزنامه صباح چاپ آنکارا یکی از جراید مهم نزدیک به حزب عدالت و توسعه است که بسیاری از صاحب منصبان سیاسی و امنیتی ترکیه در آن قلم می‌زنند و مرور بسیاری از مطالب و ستون‌های تحلیلی این جریده، می‌تواند خطوط سیاسی آنکارا و سفارش‌های ویژه تیم اردوغان به نویسندگان را به نمایش بگذارد.

دیروز در این روزنامه یادداشتی به قلم صالح تونا منتشر شد که نشان دهنده عقب نشینی عملگرایانه و مصلحت اندیشانه آکپارتی و دولت اردوغان در برابر علی اف است.

تونا نوشت: «هیچ خللی در برابری ترکیه و جمهوری آذربایجان وجود ندارد و در عین حال باید به این نکته نیز اشاره کنم که اگر اختلافی بین آنکارا و باکو روی دهد؛ باید به شکل برادرانه حل شود. هر شکافی میان کشورهای مسلمان منطقه، بالقوه می‌تواند در خدمت اسرائیل قرار گیرد».

تونا در عین حال، یک بار دیگر به سنت مقامات سیاسی ترکیه موضوع حمایت تسلیحاتی از باکو را یادآوری کرده و با لحنی انتقادی به بیانیه حزب حاکم جمهوری آذربایجان پاسخ داده است.

او می‌گوید: «در بیانیه حزب حاکم آذربایجان به این اشاره شده که اهمیت راهبردی دو دولت، یک ملت، به ترکیه حق دخالت در امور داخلی آذربایجان را نمی‌دهد. بسیار خب!

ولی احتمالاً لازم است برای این شعار، یک دستورالعمل ویژه طراحی کنیم تا در آینده سوءتفاهمی پیش نیاید! مثلاً بگوییم: در زمان صلح، ترکیه نباید در امور آذربایجان دخالت کند؛ اما اگر آذربایجان با ارمنستان یا قدرت دیگری وارد جنگ شد، ترکیه باید فوراً بیاید و از آذربایجان دفاع کند!»

تونا در شرایطی این سخن را مطرح کرده که الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان در سخنرانی اخیر خود، به این اشاره کرده بود که در نبرد قره باغ به قدرت نیروهای ارتش خود متکی بوده و هر سلاحی هم که خریده، پول آن با قیمت جهانی پرداخت شده و باکو درباره تسلیحات و حمایت، زیر بار دِین و منّت کسی نیست.

در پایان باید گفت: ترکیه در سالیان گذشته از قِبل نفت و گاز جمهوری آذربایجان، امتیازات مالی کلانی به دست آورده و اغلب پروژه‌های عمرانی بزرگ آذربایجان در اختیار پیمانکاران و هلدینگ‌های ترکیه‌ای است.

علاوه بر این درباره سیاست‌های ترکیه در قفقاز و آسیای میانه و بهره‌گیری از منابع انرژی دریای خزر و همچنین در سازمان دولت‌های ترک» باکو برای آنکارا اهمیت استراتژیک بالایی پیدا کرده است. بنابراین از یک منظر عملگرایانه، همچنان که ترکیه به خاطر اهمیت روابط سیاسی - اقتصادی با چین، درباره مساله اویغورهای ترکستان شرقی سکوت کرده، درباره موضوع حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان نیز، کوتاه آمدن و عقب نشینی از مواضع اولیه را به عنوان سیاست اصلی در دستور کار قرار داده است.