قزاقستان و جمهوری آذربایجان نخستین خط فیبر نوری دریایی را برای اتصال دیجیتال اروپا و آسیا افتتاح کردند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، تحولات بنیادین در حوزه فناوری‌های نوین ارتباطی، اقتصاد دیجیتال و توسعه زیرساخت‌های فرامرزی در پهنه اوراسیا وارد مرحله نوینی شده است. در یک رویداد ژئوپلیتیک و فنی در معماری تبادل دادۀ بین قاره‌ای، قزاقستان و جمهوری آذربایجان نخستین خط ارتباطی فیبر نوری از بستر آبی دریای کاسپین را به‌طور رسمی افتتاح کردند.
این پروژه زیرساختی و راهبردی که طول کلی مسیر آن به حدود 380 کیلومتر می‌رسد، بندر بازرگانی و ترانزیتی آکتائو در سواحل قزاقستان را به شهر صنعتی و بندری سومقاییت در جمهوری آذربایجان متصل می‌سازد.
آیین گشایش رسمی این خط ارتباطی حیاتی با حضور ارشدترین مقام‌های سیاسی دو کشور، یعنی قاسم جومارت توکایف رئیس‌جمهور قزاقستان، و الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان، در شهر باکو برگزار شد تا گامی بلند در جهت تحکیم کریدورهای دیجیتال اوراسیا و تسهیل تبادل اطلاعات میان آسیا و اروپا برداشته شود.
گسست از انحصار سنتی و طراحی مسیرهای جایگزین ارتباطی
تا پیش از افتتاح و بهره‌برداری از این پروژه بزرگ زیرساختی، اپراتورهای مخابراتی، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات دسترسی به اینترنت و ساختارهای ارتباطی قزاقستان وابستگی شدید، ممتد و انحصارگونه‌ای به خطوط ترانزیت داده منتهی به روسیه داشتند.
بررسی‌های دقیق کارشناسی، تحلیل‌های راهبردی و داده‌های مستند منتشرشده در سال 2025 میلادی توسط نهاد معتبر بین‌المللی انجمن اینترنت به صراحت نشان می‌داد که اپراتورهای مخابراتی روسی به‌عنوان تامین‌کنندگان انحصاری و اصلی پهنای باند بین‌المللی قزاقستان شناخته می‌شوند و تمام ترافیک کلان سایبری این کشور عموماً از طریق کانال‌های سنتی شمالی عبور می‌کند.
با بهره‌برداری عملیاتی از این خط فیبر نوری زیردریایی در بستر کاسپین، این حق انتخاب راهبردی و استراتژیک برای اپراتورهای مخابراتی قزاق فراهم می‌شود تا بسته‌های کلان داده‌ای و ترافیک دیجیتال خود را از طریق قلمرو کشورهای آذربایجان، گرجستان و ترکیه به‌سوی بازارهای گسترده اروپا هدایت نمایند.
این اقدام کلان زیرساختی نه‌تنها تنوع‌بخشی به مسیرهای تبادل ارتباطی را به‌شکلی بهینه به همراه دارد، بلکه یک بستر پشتیبان کاملاً مستقل، امن، پایدار و دور از کنترل مسیرهای سنت‌گرای پیشین ایجاد می‌کند. اهمیت ایجاد این خط جایگزین هنگامی که قطعی‌های ناخواسته، حوادث پیش‌بینی‌نشده طبیعی، اختلالات پیچیده فنی یا ازدحام شدید ترافیک در شبکه زیرساختی سنتی رخ می‌دهد، به بالاترین حد خود می‌رسد و استقلال عمل یک کشور را تضمین می‌کند.
این طرح عظیم به‌عنوان یکی از اجزای محوری ابتکار فراملی و توسعه‌محور «راه ابریشم دیجیتال» پیگیری می‌شود و علاوه بر قزاقستان، منافع ژئواستراتژیک، اقتصادی و ارتباطی چشمگیری را برای دیگر کشورهای حوزه آسیای مرکزی نظیر ازبکستان و قرقیزستان به ارمغان می‌آورد؛ کشورهایی که خود بخش قابل توجهی از دسترسی خود به پهنای باند جهانی و شبکه جهانی وب را از طریق خاک و خطوط ارتباطی قزاقستان تامین می‌نمایند.
مشخصات فنی پیچیده و ابعاد مهندسی پروژه بزرگ خزر
بر اساس اطلاعات فنی منتشرشده از سوی نهاد تخصصی مرکز سیاست‌گذاری خزر، تجهیزات سخت‌افزاری، قطعات الکترونیکی و کابل‌های مورد استفاده در این طرح کلان از پیشرفته‌ترین و به‌روزترین استانداردهای بین‌المللی تبعیت می‌کنند.
کابل فیبر نوری اصلی این مسیر زیردریایی توسط شرکت‌های مطرح و پیشتاز چینی تامین شده، در حالی که الیاف نوری و کورهای شیشه‌ای بسیار پیشرفته به کار رفته در آن محصول صنایع تخصصی ژاپن بوده و تجهیزات ترمینال، تقویت‌کننده‌های نوری پیشرفته و گره‌های پایانی شبکه نیز از سوی تولیدکنندگان معتبر غربی فراهم شده است.
ظرفیت طراحی‌شده و پیش‌بینی‌شده برای این خط ارتباطی معادل دست‌کم 400 ترابیت بر ثانیه در نظر گرفته شده که رقمی بزرگ برای انتقال حجم عظیمی از داده‌های دیجیتال محسوب می‌شود.
این پروژه عظیم تجاری و زیرساختی توسط شرکت مشترک «کاسپی‌لینک» (CaspiLink) طراحی، مدیریت و عملیاتی شد؛ نهادی حقوقی که به‌صورت یک شرکت جوینت‌ونچر میان شرکت ملی «قزاق‌تلکام» قزاقستان و شرکت «آذرتلکام» جمهوری آذربایجان شکل گرفته است. بحث‌ها، رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک و مذاکرات تخصصی پیرامون اجرای این خط ارتباطی خزر از سال 2019 میلادی در دستور کار دو کشور قرار داشت.
در سال 2024 میلادی، حجم کل سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده برای این طرح رقمی بالغ بر 23 میلیارد تنگه (معادل تخمینی و دلاری 50 میلیون دلار) برآورد و اعلام شد.
مطالعات تخصصی اقیانوس‌شناسی، نقشه‌برداری‌های دقیق هیدروگرافیک و بررسی‌های کامل ژئوتکنیکی بستر دریا در اوت 2025 آغاز شد و پس از آن، عملیات تخصصی خواباندن کابل‌های زیردریایی در ژوئیه 2026 کلید خورد و در پنجم اوت همان سال با موفقیت کامل به اتمام رسید تا اینکه سرانجام در تاریخ 15 اکتبر شاهد افتتاح رسمی آن در باکو بودیم.
توسعه اقتصاد هوش مصنوعی و مجتمع‌های پردازش داده
دولتمردان آستانه برنامه‌ریزی جامع و کلانی انجام داده‌اند تا از این اتصال پرسرعت دیجیتال به‌عنوان ابزاری قدرتمند برای جذب غول‌های فناوری، شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری و سرمایه‌گذاران بین‌المللی استفاده کنند.
بغداد موسیین، رئیس هیئت‌مدیره شرکت قزاق‌تلکام، در مصاحبه‌های مطبوعاتی خود تاکید کرد که این کابل زیردریایی بستر بسیار مناسبی برای پشتیبانی از پروژه کلان «دره مرکز داده» در قزاقستان فراهم می‌کند؛ پروژه‌ای چندمنظوره، مدرن و پیشرفته که هم‌اکنون در شهر ایکیباستوز برای توسعه رایانش ابری، میزبانی سرورهای کلان و زیرساخت‌های ملی هوش مصنوعی در حال تکمیل و تجهیز است.
موسیین همچنین به خبرنگاران توضیح داد که فرآیند تنظیمات دقیق فنی، کالیبراسیون تجهیزات و بهینه‌سازی ظرفیت‌های خط ارتباطی تا پایان سال 2026 میلادی ادامه خواهد داشت و بهره‌برداری کامل و لمس مزایای اقتصادی آن به‌صورت سراسری احتمالاً از اواخر زمستان یا اوایل سال 2027 میلادی محقق خواهد شد.
چشم‌انداز دوبرابرسازی ترانزیت داده‌های فرامرزی
وزارت هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان در ارزیابی‌های رسمی خود پیش‌بینی کرده که مسیر ارتباطی جدید می‌تواند حجم ترانزیت داده‌های بین‌المللی این کشور را در سال‌های آتی بیش از دو برابر افزایش دهد و سقف ظرفیت انتقال داده را به 21.6 ترابیت بر ثانیه برساند.
با این وجود، کارشناسان معتقدند که هنوز گمانه‌زنی‌های دقیقی درباره میزان ترافیک اولیه منتقل‌شده از این کابل وجود ندارد؛ به‌ویژه آنکه مشخص نیست چه حجمی از ترافیک شبکه که پیش‌تر از مسیرهای روسی هدایت می‌شد، در کوتاه‌مدت به این مسیر ترانزیتی جدید منتقل خواهد شد.
افتتاح نخستین کابل زیردریایی کاسپین پیام روشنی به بازارهای جهانی مخابرات ارسال می‌کند و نشان‌دهنده عزم کشورهای پیرامون دریای کاسپین برای شکستن انحصارهای سنتی، افزایش امنیت تبادل داده و توسعه زیرساخت‌های پایدار است.
