ترکیه و انتخابات رژیم اسرائیل؛ کدام گزینه مطلوب آنکاراست؟

به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، برگزاری انتخابات رژیم صهیونیستی، برای ترکیه نیز از بسیاری جهات مهم است. چرا که روابط دوجانبه دچار تیرگی شده و بارها شاهد موضع گیری تند دولت اردوغان و رژیم صهیونیستی علیه همدیگر بودیم.

با این حال، برخی از تحلیلگران معتقدند که بخش مهمی از این مواضع، بر اساس معادلات سیاسی آکپارتی، مصرف داخلی دارد و آنکارا در جستجوی راهی برای ترمیم روابط با رژیم اسرائیل است.

ولی تیم سیاست خارجی اردوغان نهایتاً به این ارزیابی رسیده که با شکست بنیامین نتانیاهو، فضا برای ترمیم روابط، مساعدتر خواهد شد. ولی سفرا و دیپلمات‌های پیشین ترکیه غالباً از چنین نگرشی دور هستند.

نامق‌ تان، سفیر سابق ترکیه نزد رژیم صهیونیستی، بر این باور است که حتی در صورت شکست سنگین نتانیاهو در انتخابات فعلی، امیدی برای توسعه روابط وجود ندارد.

او به نکته‌ای اشاره می‌کند که در تحلیل‌های روزمره رسانه‌ها، کمتر دیده می‌شود. سخن‌ تان این است: آیزنکوت یک چهرهٔ ضدنتانیاهو است، اما از بطن ساختار امنیتی اسرائیل بیرون آمده است.‌

تان یادآوری می‌کند که آیزنکوت زمانی رئیس ستاد ارتش رژیم اسرائیل بود و در شکل‌گیری دکترین نظامی بسیار خشن و ددمنشانه موسوم به «دکترین ضاحیه» نقش موثری داشت.

همان دکترینی که به استفاده از نیروی نظامی بسیار گسترده برای تحمیل هزینه سنگین بر مبارزان حماس و حزب الله لبنان معتقد بود. بنابراین، نباید آیزنکوت را صرفاً به‌دلیل مخالفت با نتانیاهو، چهره‌ای با رویکرد امنیتی کاملاً متفاوت تصور کرد.

به باور‌ تان، مسئله برای تصمیم‌گیری سیاست خارجی رژیم صهیونیستی در خصوص آینده روابط با آنکارا، فقط شخصیت نخست‌وزیر نیست. آیزنکوت ممکن است در مدیریت بحران، نحوه ارتباط با واشنگتن و شیوه مواجهه با ترکیه متفاوت عمل کند، اما پیشینه نظامی او به‌تنهایی دلیلی برای انتظار یک چرخش اساسی در سیاست دفاعی رژیم اسرائیل نیست.

به بیانی دیگر، در ارزیابی روابط ترکیه و رژیم اسرائیل، مسئله فقط این نیست که چه کسی در انتخابات رژیم پیروز می‌شود؛ مسئله این است که آیا رقابت راهبردی طرفین به سیاست شخصی نتانیاهو و اردوغان وابسته است، یا ریشه‌های عمیق‌تری در نظم امنیتی خاورمیانه، آینده سوریه و مسئله فلسطین دارد؟

این تمایز مهم است؛ چون اگر اختلاف عمدتاً محصول خصومت شخصی دو رهبر باشد، تغییر شخص در حاکمیت رژیم اسرائیل می‌تواند فضای تازه‌ای ایجاد کند. اما اگر اختلاف بر سر نفوذ نظامی در سوریه، حماس، امنیت مرزها و موازنه قدرت در شرق مدیترانه باشد، حتی یک تیم منعطف اسرائیلی با نخست‌وزیری متفاوت نیز، ممکن است با آنکارا اختلاف جدی داشته باشد.

پس در صورت باقی‌ماندن نتانیاهو در قدرت، انتظار تغییر عمده در روابط ترکیه و رژیم اسرائیل دشوار است؛ اما معلوم نیست روی کار آمدن گادی آیزنکوت چه تغییری ایجاد کند.

مواجهه دو عملگرا

رسانه های نزدیک به آکپارتی، بارها اعلام کرده‌اند که رژیم صهیونیستی، قصد دارد پس از پایان تنش با جمهوری اسلامی ایران، به ترکیه حمله کند. ولی تحلیلگران مستقل در ترکیه، به این اشاره می‌کنند که هم اردوغان، هم نتانیاهو، در حمله به همدیگر، بر اساس نیازهای فضای سیاسی داخلی عمل کرده‌اند و تشدید تنش با آنکارا، صرفاً واکنش به تحولات منطقه‌ای نیست و نتانیاهو از تصویرسازی ترکیه به‌عنوان دشمن جدید رژیم اسرائیل، برای تقویت موقعیت انتخاباتی خود استفاده می‌کند.

با این حال، متخصصین مطالعات جغرافیای سیاسی و استراتژی، بر این باورند که در روابط بین ترکیه و رژیم، علاوه بر اختلافاتی که از قدیم بر سر پرونده حمایت از حماس در جریان بوده، حالا پای رقابت‌های ژئوپولتیک مهمی در میان است و طرفین، دست کم در دو حوزه بسیار حساس یعنی هم در سوریه و هم در شرق مدیترانه، رقابت آشکاری دارند.

رژیم اسرائیل، نفوذ ترکیه در سوریه را بر نمی‌تابد و ترکیه نیز از افزایش نفوذ رژیم در قبرس و یونان، دچار نگرانی شده است. با این حال، هدف بلندپروازانه ترکیه درباره احداث گذرگاهی برای عبور گاز و نفت مدیترانه از ترکیه به سمت اروپا، باعث شده که تیم اردوغان، همواره در برابر رفتارهای تند نتانیاهو، رفتار کژدار و مریز پیشه کند و حتی در شرایط بحرانی هم، برای حفظ موازنه، در پشت پرده مشغول رایزنی باشد.

کما این که در تابستان امسال و در جریان افزایش تنش‌های بین ترکیه و رژیم اسرائیل در خاک سوریه، با پادرمیانی تام باراک سفیر آمریکا و نماینده ویژه ترامپ، سریعاً کارداری از سمت رژیم اسرائیل به آنکارا اعزام شد تا کانالی رسمی و اضطراری برای رفع تنش‌های سریع، در اختیار طرفین باشد.

به باور نمرود گورن تحلیلگر اندیشکده میتم، «روابط دو طرف پس از حملهٔ حماس در 7 اکتبر 2023 و جنگ غزه دچار عقب‌گردی کم‌سابقه شده، اما این به معنای محکوم‌بودن دو طرف به رقابت فزاینده نیست. چرا که روابط ترکیه و اسرائیل در گذشته نیز از بحران‌های جدی عبور کرده و در برخی دوره‌ها همکاری امنیتی حتی از روابط عمومی و دیپلماتیک پررنگ‌تر بوده است».

در تحلیل جدیدی در بخش ترکی دویچه وله، درباره نوع نگرش نتانیاهو به اردوغان و ترکیه آمده است: «ترکیه در کارزار انتخاباتی اسرائیل به یکی از کشورهای معرفی‌شده به‌عنوان دشمن تبدیل شده است. ظاهراً قدرت منطقه‌ای ترکیه و نفوذ این کشور در سوریه و رابطه‌اش با حماس در شکل‌گیری نگاه خصمانهٔ اسرائیل نقش دارند.

در شرایط فعلی، آیزنکوت در مقایسه با نتانیاهو از لحنی عمل‌گرایانه‌تر استفاده می‌کند، اما این تفاوت لحن لزوماً به معنای تغییر بنیادین سیاست اسرائیل نیست. حتی اگر دولت جدید اسرائیل تمایل بیشتری به گفت‌وگو نشان دهد، اختلاف بر سر حماس، غزه و سوریه همچنان پابرجا خواهد بود».

در ترکیه نیز در گزارش روزنامه اقتصادی اکونومیم (Ekonomim) به این اشاره شده که تشدید تنش ممکن است برای سیاست داخلی هر دو طرف سود داشته باشد.

این روزنامه با استناد به اظهارات چند کارشناس، احتمال می‌دهد که تشدید تقابل با ترکیه برای نتانیاهو در فضای انتخاباتی کارکرد سیاسی داشته باشد.

ایلیکیم اوکیار استاد روابط بین‌الملل دانشگاه یدی‌تپه، معتقد است سیاست داخلی در فهم تشدید تنش اهمیت زیادی دارد.

همچنین هاوارد آیزنشتات پژوهشگر روابط ترکیه، می‌گوید گسترش تقابل می‌تواند برای سیاستمداران هر دو کشور منفعت سیاسی ایجاد کند. زیرا نمایش قدرت و دفاع از امنیت ملی به سرمایه سیاسی تبدیل می‌شود.

در عین حال، ساموئل دووری وِستربی، مدیر شورای اروپایی همسایگی، معتقد است تنش با اسرائیل در ترکیه نیز می‌تواند نقش وحدت‌بخش داشته باشد و توجه بخش‌های مختلف جامعه را به یک تهدید خارجی مشترک جلب کند.

برخی از رسانه‌های انگلیسی زبان از جمله المانیتور، با وجود آن که به نگرش عملگرایانه اردوغان و نتانیاهو اشاره کرده‌اند، در عین حال از این مساله سخن به میان می‌آورند که بروز تنش و درگیری تصادفی بین ترکیه و رژیم اسرائیل به عنوان دو متحد مهم آمریکا در منطقه، رویداد عجیبی نخواهد بود.

المانیتور می‌گوید: «انتخابات اسرائیل ممکن است فرصتی برای کاهش تنش با ترکیه ایجاد کند، اما رقابت بر سر سوریه و دیگر پرونده‌های منطقه‌ای خطر برخورد نظامی ناخواسته را افزایش می‌دهد. حتی تام باراک سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه واشنگتن در امور سوریه و عراق، در 20 اکتبر در نشست امنیتی دوحه از نگرانی نسبت به وقوع یک برخورد ناخواسته در مسیر تشدید تنش‌ها سخن گفته است.

این هشدار اهمیت دارد، زیرا ترکیه و اسرائیل هر دو با آمریکا رابطه راهبردی دارند؛ بااین‌حال، این پیوند مشترک لزوماً مانع برخورد مستقیم آن‌ها نمی‌شود. تناقض اینجاست: طرفین، می‌توانند به طور هم‌زمان بخشی از معماری امنیتی مورد نظر واشنگتن باشند و در میدان سوریه با یکدیگر رقابت کنند.

همین مسئله باعث می‌شود انتخابات اسرائیل از منظر ترکیه فقط تغییر یک دولت خارجی نباشد؛ بلکه بر محاسبات امنیتی آنکارا در سوریه و روابطش با آمریکا نیز اثر بالقوه داشته باشد.

در تحلیلی مشابه،‌ شان تندون به پیام‌های نتانیاهو در کارزار انتخاباتی و حمله رژیم اسرائیل به پایگاه ابوالظهور در شمال سوریه پرداخته و معتقد است که در تبلیغات انتخاباتی لیکود، تصاویر رجب طیب اردوغان در کنار رهبران ایران و حزب‌الله قرار گرفته و نتانیاهو امیدوار است این اقدام، آرای بیشتری برای او به دنبال بیاورد.

این نوع تبلیغات دو پیام دارد: در سطح داخلی، نتانیاهو می‌کوشد خود را رهبر امنیتی‌ای نشان دهد که با تهدیدهای منطقه‌ای از جمله ترکیه مقابله می‌کند. در سطح خارجی، ترکیه در کنار بازیگرانی قرار می‌گیرد که اسرائیل آن‌ها را تهدید امنیتی می‌داند؛ این امر می‌تواند فضای سیاسی برای مصالحه با آنکارا را محدود کند.

ولی مساله اینجاست که حتی در میان مخالفان نتانیاهو، نسبت به اردوغان بدبینی گسترده‌ای وجود دارد و نمی‌توان تمام نگرانی‌های اسرائیل از ترکیه را صرفاً محصول تبلیغات انتخاباتی دانست.

در پایان باید گفت: در مرور اخبار و گزارش‌های رسانه‌های عبری نیز می توان دید که حتی در خود اسرائیل هم درباره انتخاباتی‌ شدن تهدید ترکیه اختلاف‌نظر وجود دارد.

هاآرتص در یکی از تحلیل‌های خود، به این اشاره کرده که تلاش نتانیاهو برای معرفی ترکیه به‌عنوان دشمن اسرائیل را باید در چارچوب کارزار انتخاباتی بررسی کرد.

در عین حال، یدیعوت آحارونوت، درباره هزینه‌های راهبردی تقابل با ترکیه هشدار داده و می‌پرسد: چرا حضور احتمالی ترکیه در یک پایگاه سوری، ناگهان به‌اندازه‌ای تهدیدآمیز تلقی شده که حملهٔ نظامی را توجیه کند؟ ترکیه را مانند ایران معرفی نکنید.

او عضو ناتو است و برخورد با او می‌تواند هزینه‌های بسیار سنگینی داشته باشد.

البته در برخی دیگر از رسانه‌های صهیونیستی، تحلیل‌هایی نیز منتشر شده که ترکیه اردوغان را قدرتی ایدئولوژیک و نظامی می‌دانند که نمی‌توان نگرانی‌های امنیتی مربوط به آن را نادیده گرفت.