شناخت تاریخی و جغرافیایی غرب لازمه آینده‌پژوهی ایران پساجنگ در رمضان است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، ابراهیم فیاض عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در نشست علمی با موضوع ایران پساجنگ رمضان؛ تأملی بر ضرورت بازاندیشی در ایده غرب‌شناسی که به همت گروه غرب‌شناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، بر ضرورت بازنگری در شیوه مطالعه غرب تأکید کرد و افزود: زمانی که شناخت دقیقی از غرب نداشته باشیم، مطالعات ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی نیز با کاستی مواجه خواهد بود، چرا که غرب‌شناسی ارتباط مستقیمی با آینده‌پژوهی دارد و بدون شناخت دقیق غرب، امکان تحلیل درست مسیر پیش‌روی ایران و برنامه‌ریزی برای آینده فراهم نخواهد شد.
فیاض با اشاره به ضعف مطالعات موجود در حوزه‌های ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی و غرب‌شناسی اظهار داشت: پژوهشگاه‌هایی مانند پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی باید در زمینه اصلاح این وضعیت پیشگام باشند، چرا که شناخت غرب نیازمند مطالعه عمیق و بررسی مبانی فکری و تاریخی این جوامع است.
وی با اشاره به تجربه خود در ارائه پژوهشی درباره آرای عبدالکریم سروش افزود: در نشستی با موضوع نقد آرای سروش، تحلیل خود را بر پایه بررسی‌های تاریخی و جغرافیایی و همچنین ارتباط این مباحث با اندیشه اسپینوزا ارائه کردم. در آن جلسه، با وجود حضور استادان و متخصصان برجسته، اعتراضی به مبانی استدلال‌های مطرح‌شده از سوی وی صورت نگرفت.
ابراهیم فیاض درباره شیوه مطالعاتی خود خاطرنشان کرد: برای شناخت لایه‌های عمیق اندیشه غرب باید متون کلاسیک، از جمله آثار ایمانوئل کانت، را مطالعه کرد. از همین رو، این تحلیل‌ها بر مطالعات علمی و شناخت اندیشه فیلسوفان آلمانی استوار بوده است، شناختی که موجب تعجب برخی حاضران در نشست‌های علمی شده بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با انتقاد از برداشت‌های سطحی از مفاهیم اخلاقی و مذهبی در غرب اظهار داشت: برخی جریان‌های روشنفکری با ارائه تفسیرهای ناقص از این مفاهیم، زمینه برداشت‌های نادرست را در میان نسل جوان فراهم کرده‌اند. همچنین در ایران معمولاً بخش‌هایی از فرهنگ غرب، از جمله مفاسد اخلاقی و مسائل جنسی، مورد توجه قرار می‌گیرد، درحالی‌که در میان جوانان غربی نیز نشانه‌هایی از بیداری و گرایش به معرفت دیده می‌شود.
این استاد دانشگاه با بیان اعتقاد خود درباره آینده تحولات دینی در جهان تصریح کرد: در صورت ظهور، شمار زیادی از جوانان غربی به جبهه حق خواهند پیوست، بیداری در جهان غرب و عرب گسترش خواهد یافت، اما جامعه ایران همچنان با ضعف خودآگاهی مواجه است و بخشی از جریان روشنفکری، نسل جوان را به موضوعات سطحی مشغول می‌کند.
این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه شناخت ناقص غرب به شناخت ناقص اسلام و ایران منجر می‌شود، افزود: بررسی غرب باید با در نظر گرفتن هم‌زمان تاریخ و جغرافیا انجام شود، چراکه تحلیل تاریخی بدون توجه به بستر جغرافیایی، به برداشت‌های اسطوره‌ای می‌انجامد. از همین رو، برای فهم اندیشه متفکرانی مانند کانت و دکارت نیز نمی‌توان از زمینه‌های تاریخی و جغرافیایی غفلت کرد.
همچنین در ایران گاهی درباره این متفکران به‌صورت انتزاعی و مطلق بحث می‌شود و همین مسئله شناخت واقع‌بینانه از اندیشه‌های آنان را دشوار می‌کند.
ابراهیم فیاض با اشاره به تقسیم‌بندی‌های رایج درباره جهان به بلوک غرب، جهان ارتدکس و کشورهای اسلامی و غیراسلامی خاطرنشان کرد: نبود مطالعات دقیق ممکن است موجب شود ایران در تحلیل این تقسیم‌بندی‌ها و فهم تحولات بین‌المللی با مشکل مواجه شود. برای مثال زبان دیپلماسی جمهوری آذربایجان آلمانی است.
وی خودآگاهی تاریخی و جغرافیایی را از مقدمات شکل‌گیری تمدن دانست و اظهار داشت: بدون دستیابی به چنین خودآگاهی، نه امکان تمدن‌سازی فراهم می‌شود و نه اندیشه‌ای متناسب با نیازهای جامعه شکل می‌گیرد. همچنین در نظام دانشگاهی کشور، شناخت کافی از ماهیت دانشگاه و نسبت آن با اندیشه اسلامی وجود ندارد، چرا که دانشگاه‌های ایران هنوز نتوانسته‌اند به معنای واقعی کلمه به جایگاه یونیورسیتی دست پیدا کنند.
بنابراین میتوان گفت سیاستهای شورای انقلاب فرهنگی و رویکردهای حاکم بر این شورا که سکولاریستی و غیر معنوی است، منجر به تضعیف دانشگاهها شده است.
ابراهیم فیاض در ادامه به نظام استنادی و ارزیابی علمی آی‌اس‌آی اشاره کرد و خاطرنشان کرد: حدود 25 سال پیش درباره پیامدهای ورود این نظام به فضای دانشگاهی کشور هشدار داده بودم که گسترش این الگو می‌تواند دانشگاهها را از محتوا تهی کند و آسیب‌هایی به دنبال داشته باشد که جبران آن‌ها در بلندمدت دشوار خواهد بود. البته جامعه در زمینه شناخت اسلام، ایران و غرب با ضعف خودآگاهی روبه‌روست، و همین فاصله‌گرفتن از معرفت از دلایل وضعیت کنونی است و تضعیف دانشگاهها می‌تواند بر حوزه‌های علمیه هم تأثیر منفی بگذارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: مؤسسات تحقیقات دینی در غرب به سازمان‌های امنیتی وابسته‌اند و در این زمینه میان جهان‌پدیداری و جهان‌بینی تفاوت قائل شد.
وی با انتقاد از تصویر رایج غرب به‌عنوان مجموعه‌ای سکولار افزود: برخلاف این تصور، غرب از نظر وی جامعه‌ای عمیقاً دینی است و حتی سکولاریسم نیز در این جوامع از ابعاد دینی برخوردار است. البته علوم انسانی در غرب را نمی‌توان کاملاً جدا از دین بررسی کرد.
همچنین برخی جریان‌های روشنفکری در ایران مانع شناخت دقیق نسل جوان از غرب واقعی میشوند، چرا که این آشنایی نسل جوان با غرب واقعی می‌تواند زمینه نوآوری فکری بومی و دینی را فراهم کند.
فیاض با اشاره به سوابق تحصیل خود در حوزه علمیه قم و تجربه تحصیل و تدریس در دانشگاه اظهار داشت: پس از این همه سال به این نتیجه رسیده‌ام که مسئله غرب‌گرایی تنها به فضای فکری جامعه محدود نیست و در سازوکارهای سیاست‌گذاری کشور نیز ریشه دارد، چرا که تعلل در تقویت مطالعات غرب‌شناسی می‌تواند پیامدهای نامطلوبی به همراه داشته باشد.
این جامعه‌شناس با اشاره به ظرفیت‌های معرفتی قرآن و نهج‌البلاغه اظهار داشت: با وجود برخورداری از چنین منابعی، انتظار می‌رود وضعیت فکری و معرفتی کشور متفاوت باشد، اما برخی جریان‌ها مانع بهره‌گیری مناسب از این ظرفیت‌ها میشوند.
این استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه با طرح ادعاهایی درباره انجمن ایرانوس خاطر نشان کرد: این انجمن بزرگ‌ترین انجمن فراماسونی جهان است و در گذشته درباره ایران به‌عنوان کشوری آخرالزمانی برنامه‌ریزی‌هایی صورت گرفته است. از همین رو، دیدگاه‌ها ایرانوس و فرانسیس فوکویاما در مواجهه با انقلاب با شکست روبه‌رو شده‌اند.
همچنین میتوان اظهارات نتانیاهو در مورد احتمال حمله پیش دستانه ایران را هم در چارچوبهای آخر الزمانی تحلیل کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تقابل کنونی آمریکا با ایران را تمدنی توصیف کرد و خاطر نشان کرد: چند روز پس از جنگ 12روزه نیز این تعبیر را به کار برده بودم، چرا که اظهارات دونالد ترامپ و سران آمریکا درباره نابودی تمدن مؤید اهمیت بُعد تمدنی تقابل کنونی است و متاسفانه هنوز هم برخی افراد ابعاد این تحلیل آن را درک نکرده بودند.
فیاض در پایان با تأکید بر جایگاه اسلام و تشیع در تحولات آینده جهان اظهار داشت: آینده متعلق به اسلام و تشیع است و نظام سلطه برای جلوگیری از شکل‌گیری تمدن ایران، ظرفیت‌ها و امکانات خود را به کار گرفت. از همین رو، اگر شناخت درستی از جهان و مناسبات آن نداشته باشیم، در معرض گرفتارشدن در توطئه‌های دیگران قرار خواهیم گرفت، تقویت غرب‌شناسی و بازنگری در شیوه مطالعات تاریخی، جغرافیایی و فکری باید مورد توجه قرار گیرد.
