ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری فضای مجازی بررسی شد.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، نشست رونمایی از کتاب «حکمرانی فضای مجازی در اندیشه امام شهید انقلاب» با حضور دکتر آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی، رضا تقی‌پور، عضو شورای عالی فضای مجازی و وزیر اسبق ارتباطات، و عبدالحسین کلانتری، رئیس انجمن علمی مطالعات فضای مجازی، در سالن شهید باغانی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام برگزار شد. در این نشست، سخنرانان ضمن تبیین نگاه امام شهید به تحولات فضای مجازی، به بررسی دستاوردها، کاستی‌های قانون‌گذاری، ناهماهنگی‌های نهادی و ضرورت تقویت حکمرانی کشور در این عرصه پرداختند.
حکمرانی شجاعانه نه به رهاسازی می‌رسد، نه به انسداد
آقامیری در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد امام شهید و دکتر مصباح‌الهدی باقری، از تلاش‌های مجموعه مرکز رشد و دست‌اندرکاران تهیه کتاب قدردانی کرد و گفت: آثار و خروجی‌های امروز مرکز رشد حاصل دسترنج مرد بزرگی است که در تعاملات علمی، در کنار فعالیت‌های محتوایی، با سادگی، صمیمیت و تواضع رفتار می‌کرد و اخلاق او نیز آموزنده بود.
دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به دشواری تدوین اثری که به‌جای گردآوری صرف سخنان، منطق و نگاه یک متفکر را بازتاب دهد، اظهار کرد: اینکه بتوان اقیانوسی از اندیشه را در قاب کلمات جای داد، آن را مدون کرد و در اختیار مخاطبان گذاشت، کاری سنگین و دشوار است. تهیه این کتاب، گامی مهم برای شناخت نگاه امام شهید به فضای مجازی است؛ نگاهی سرشار از غیرت، استقلال و شرف که یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن، شجاعت در مواجهه با مسائل بود.
وی با تشریح تفاوت رویکردهای مبتنی بر ترس و شجاعت در مواجهه با فناوری گفت: انسان ترسو ممکن است در برابر پدیده‌های جدید، رویکردی واداده داشته باشد؛ از زمان ورود اینترنت و شبکه‌های اجتماعی تا ظهور هوش مصنوعی و استارلینک، همواره کسانی بوده‌اند که گفته‌اند نمی‌توان کاری کرد و باید فضا را واگذار کرد. اگر چنین رویکردی در جایگاه تصمیم‌گیری قرار بگیرد، نتیجه آن استعمار کشور و جامعه خواهد بود.
آقامیری ادامه داد: شکل دیگر ترس، رویکرد اجتنابی است؛ یعنی هر پدیده تازه‌ای که از راه می‌رسد، فقط تلاش شود جلوی آن گرفته شود. حاکم‌شدن این نگاه نیز به استبداد، بسته‌شدن فضا و مرگ نوآوری و فناوری می‌انجامد.
در مقابل، انسان شجاع معتقد است باید بر این پدیده مسلط شد، فناوری را وارد کرد، فعالیت‌های دانش‌بنیان را گسترش داد و بر فضای مجازی حکمرانی کرد.
وی کتاب رونمایی‌شده را تلاشی برای ارائه مانیفست جمهوری اسلامی در حکمرانی فضای مجازی دانست و افزود: این اثر، نگاه و چارچوب مواجهه شجاعانه با فضای مجازی را بازتاب می‌دهد؛ مسیری که نه به ولنگاری می‌رسد و نه به مسدودکردن همه‌چیز و اجتناب از فناوری. چنین الگویی می‌تواند برای دیگر کشورها نیز قابل استفاده باشد.
دبیر شورای عالی فضای مجازی با تاکید بر اینکه این عرصه را نباید صرفا موضوعی مهندسی دانست، گفت: فضای مجازی بیش از آنکه تنها کار مهندسان باشد، عرصه حکمرانی، جامعه‌پردازی و طراحی نظم نوین جهانی است. امروز در این فضا، مناسبات تمدنی و نظام‌های جدید قدرت شکل می‌گیرد و حجم تحرکات بین‌المللی، کنوانسیون‌ها، عهدنامه‌ها و پیمان‌های مرتبط با آن، نشان‌دهنده رقابت جدی کشورها برای نقش‌آفرینی در نظم آینده است.
آقامیری با اشاره به جنگ شناختی اظهار کرد: بر اساس اسنادی که قابل مشاهده است و اسناد پنهانی نیست، دشمن در مواجهه شناختی با ایران با چالش روبه‌رو شده است. در اسناد آمریکا نیز می‌توان دید که برای در اختیار گرفتن افکار عمومی ایران و تبدیل کشور به حیات خلوت خود با مشکل مواجه‌اند.
آنان آرزوی مستعمره‌شدن ایران را به گور خواهند برد، زیرا ایران را ترسوها اداره نمی‌کنند.
وی افزود: شجاعتی که امام شهید به جامعه تزریق کرد، موجب شده است بسیاری جرات مواجهه با طوفان‌ها را پیدا کنند. وجود شبکه ملی اطلاعات، خدمات پایه، خدمات کاربردی و ظرفیت‌های تولید محتوا، فرصت‌هایی است که جمهوری اسلامی در این مسیر فراهم کرده تا صرفا مصرف‌کننده و تابع الگوریتم‌های خارجی نباشیم.
آقامیری هدف استفاده از این ظرفیت‌ها را ساخت جامعه مجازی تراز انقلاب اسلامی عنوان کرد و گفت: اگر این الگو به‌درستی پیش برود، می‌تواند محیطی مناسب برای کسانی باشد که در جست‌وجوی حقیقت‌اند؛ محیطی که زندگی در آن بر پایه اصول و ارزش‌های اسلامی شکل بگیرد.
وی با بیان اینکه داده و الگوریتم به ابزارهای قدرت جدید تبدیل شده‌اند، تاکید کرد: هرچند استعمار جدید بر پایه داده و الگوریتم شکل می‌گیرد، جامعه اسلامی مجازی به دنبال مستعمره‌کردن کشورها و مردم نیست؛ هدف، ایجاد الگویی درست برای زیست و فعالیت بر اساس ارزش‌های اسلامی است که مردم دیگر کشورها نیز بتوانند از آن استفاده کنند.
دبیر شورای عالی فضای مجازی، حریم خصوصی را از اصول این الگو دانست و اظهار کرد: امام شهید، حریم خصوصی مردم را خط قرمز می‌دانستند و بر ممنوعیت ورود به آن تاکید داشتند. این اصل در فضای مجازی نیز برقرار است.
داده‌های خصوصی مردم نباید به کالای تجاری شرکت‌های بزرگ یا ابزاری برای هدایت افکار عمومی و جریان‌های اجتماعی تبدیل شود.
آقامیری در ادامه از آغاز نوعی بیداری جهانی در حوزه حکمرانی فضای مجازی سخن گفت و افزود: بسیاری از کشورها و حتی مجموعه‌هایی مانند اتحادیه اروپا، به دنبال بازسازی چارچوب‌های حکمرانی خود در این عرصه‌اند. برای کشورهایی که اصالت فرهنگی و ارزشی دارند، پذیرفتنی نیست که یک، دو یا سه قطب جهانی، تمام این فضا را مدیریت کنند.
این کشورها به دنبال راه‌هایی برای حفظ ارزش‌ها، چارچوب‌ها و هویت خود هستند.
وی تحولات مربوط به حفاظت از کودکان و نوجوانان و موضوع داده‌ها را نشانه‌های آغاز این جریان دانست و گفت: در سال‌های آینده شاهد تحولات و انقلاب‌های متعددی در فضای مجازی خواهیم بود. کشورهای دارای هویت و سابقه تمدنی باید مسیر حفظ استقلال خود را دنبال کنند؛ در غیر این صورت، تاریخ، فرهنگ و ارزش‌هایشان تحت تاثیر هویتی اجاره‌ای قرار خواهد گرفت.
آقامیری با اشاره به استفاده دشمن از ابزارهای تحریم و تهدید اظهار کرد: از مسائل مربوط به سامانه‌های SSL تا مصادره دامنه‌های دات‌کام، نشان می‌دهد که همه ابزارها برای جلوگیری از استقرار چارچوب‌های هویتی و حکمرانی مستقل کشورها به کار گرفته می‌شود. در ماجرای اخیر دامنه‌ها، دسترسی‌ها به‌طور کامل قطع شده است؛ نه اینکه صرفا تعلیقی صورت گرفته باشد.
وی در پایان گفت: استقلال در تصمیم‌گیری و امکان انتخاب مردم، حاصل نگاه و حمایت‌های شجاعانه‌ای است که این مسیر را شکل داده است. باید از این فرصت برای گسترش دستاوردها استفاده کرد و کتاب حاضر نیز می‌تواند گامی برای روشن‌شدن و ترویج چارچوب جمهوری اسلامی در حکمرانی فضای مجازی باشد.
در قانون‌گذاری فضای مجازی کوتاهی کرده‌ایم
رضا تقی‌پور نیز در این نشست با اشاره به ضرورت گسترش بحث حکمرانی فضای مجازی در جامعه گفت: تدوین و تبیین چنین آثاری می‌تواند آغاز مناسبی برای خارج‌کردن این موضوع از غربت و تبدیل آن به موضوعی عمومی باشد. یکی از مظلومیت‌های امام شهید این بود که در بسیاری از مقاطع، به‌تنهایی و شجاعانه وارد این میدان شدند.
عضو شورای عالی فضای مجازی، تشکیل این شورا در سال 1390 را ابتکاری مهم دانست و اظهار کرد: در زمانی که بسیاری از کشورها هنوز به مفاهیم حکمرانی فضای مجازی توجه کافی نداشتند، ایشان با نگاهی آگاهانه و برخاسته از شناخت تحولات، این نهاد را بنیان گذاشتند. امروز کشورهای مختلف برای سامان‌دهی فضای سایبری خود به این مفاهیم توجه می‌کنند.
وی با انتقاد از کم‌توجهی به تبیین گفتمان انقلاب اسلامی در فضای مجازی گفت: سال‌ها پیش نیز مطرح کرده بودم که برای این موضوع باید کاری جدی انجام شود. نمی‌توان در برابر حجم گسترده تولید و ترویج دیدگاه‌های دیگران، فاقد انسجام در تبیین مفاهیم و مبانی خود بود.
تقی‌پور با اشاره به سخنان رهبر انقلاب در جلسه سوم بهمن 1396 افزود: نگاه ایشان به فضای مجازی، محدود به مباحث مهندسی، چند پیام‌رسان یا حتی فضای رسانه نبود؛ این عرصه را شکل‌دهنده دنیایی جدید می‌دانستند. هشدار می‌دادند که اگر به این تحولات توجه نشود، ممکن است در آینده حتی اداره تهران نیز از اختیار ما خارج شود.
مطالبه روشن ایشان، استقرار حکمرانی قانونمند در فضای مجازی بود.
وی در ادامه با اشاره به عملکرد مجلس در این حوزه گفت: باید اعتراف کنیم که دستمان در این زمینه خالی است. البته برای تبیین مبانی حکمرانی فضای مجازی، می‌توان به اسناد و قواعد حقوق بین‌الملل، به‌ویژه اسناد سازمان ملل، مراجعه کرد.
این موضوع، مفهومی خودساخته یا بی‌پشتوانه نیست.
وزیر اسبق ارتباطات با اشاره به گزارش گروه متخصصان دولتی اظهار کرد: در این اسناد تصریح شده است که دولت‌ها و حاکمیت‌های ملی، همان‌گونه که در قلمرو فیزیکی خود اختیار دارند، در فضای مجازی نیز دارای اختیارند. شاید این موضوع بدیهی به نظر برسد، اما دیدگاهی نیز وجود دارد که اینترنت را هدیه آمریکا به جهان می‌داند و معتقد است دیگران فقط باید از آن استفاده کنند و درباره اداره و حکمرانی آن پرسشی نداشته باشند.
تقی‌پور حق استقلال در فضای مجازی، برابری کشورها در مدیریت فضای سایبری بین‌المللی، دفاع از خود در برابر حملات و اختیار بر فضای مجازی را از حقوق قابل طرح در این حوزه دانست و گفت: برخی کشورها حملات بزرگ و سازمان‌یافته سایبری را در حکم حمله به خاک خود تلقی می‌کنند و برای مقابله با آن، اختیارات نظامی نیز پیش‌بینی کرده‌اند.
وی همچنین به اصول احترام به حاکمیت سایبری، عدم تجاوز، عدم مداخله در امور داخلی کشورها و برابری حاکمیت‌ها اشاره کرد و افزود: مفاهیمی مانند قلمرو، منابع، مردم و نظام سیاسی، از عناصر حاکمیت ملی‌اند که در بحث فضای مجازی نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
تقی‌پور با اشاره به بیانیه اصول نشست جهانی جامعه اطلاعاتی در سال 2003 گفت: در این بیانیه تصریح شده است که تصمیم‌گیری درباره مسایل مربوط به سیاست عمومی اینترنت، حق کشورهاست و دولت‌ها در این زمینه اختیار و مسئولیت دارند. همچنین در تعریف حکمرانی اینترنت، نقش دولت‌ها، بخش خصوصی و جامعه مدنی در تدوین و اجرای اصول، هنجارها، قوانین و فرایندهای تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تفکیک دو برداشت از مشارکت ذی‌نفعان در حکمرانی فضای مجازی اظهار کرد: نباید مفهوم ذی‌نفعان را به چند شرکت و بازیگر بزرگ که بخش عمده اینترنت را در اختیار دارند، محدود کرد. حتی کشورهایی که از چنین الگوهایی دفاع می‌کنند، در عمل ناچارند در مسائل مختلف مداخله کنند؛ زیرا رسیدگی به اختلافات، حفاظت از داده‌ها، امنیت زیرساخت‌ها و مسایل مربوط به سامانه نام دامنه، بدون نقش‌آفرینی حاکمیت ممکن نیست.
عضو شورای عالی فضای مجازی با اشاره به موضوع مصادره دامنه‌ها گفت: این موضوع نشان می‌دهد وابستگی در بخشی از زیرساخت‌ها چه پیامدهایی دارد. اگر اتفاقی مشابه برای دامنه «ir.»
رخ دهد، اهمیت داشتن زیرساخت‌های مستقل و شبکه ملی اطلاعات روشن‌تر می‌شود. تلاش‌های انجام‌شده در کشور برای ایجاد این ظرفیت‌ها، مانع از آن است که همه فعالیت‌ها با تصمیم دیگران متوقف شود.
تقی‌پور در ادامه، حفاظت از امنیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را سه محور مهم حکمرانی فضای مجازی عنوان کرد و گفت: هر نظام سیاسی باید بتواند در برابر تهدیدهای اطلاعاتی از خود محافظت کند. اگر انتقال و استفاده از اطلاعات فاقد چارچوب باشد، گروه‌های تروریستی نیز می‌توانند از این فضا بهره ببرند.
وی با اشاره به جنگ‌های اخیر اظهار کرد: جمع‌آوری گسترده و عمیق اطلاعات از کشور و استفاده دشمن از آن، موضوعی جدی است. فقدان قوانین محکم، غفلت و در مواردی ترک فعل مسئولان، زمینه آسیب‌پذیری را فراهم کرده است.
بخشی از خسارت‌هایی که به سرمایه‌های انسانی کشور وارد شد، با نقش‌آفرینی فضای سایبری در جمع‌آوری اطلاعات ارتباط داشت و امروز از فقدان این سرمایه‌ها رنج می‌بریم.
تقی‌پور درباره امنیت اقتصادی نیز گفت: سهم اقتصاد دیجیتال در کشورهای مختلف افزایش یافته است. اگر امنیت این بخش تامین نشود، به نقطه‌ای آسیب‌پذیر تبدیل می‌شود و می‌تواند اقتصاد کشور را با اختلال جدی مواجه کند.
وی در تشریح بعد فرهنگی حکمرانی فضای مجازی، به جلسات کنگره آمریکا درباره تیک‌تاک اشاره کرد و افزود: بررسی این جلسات نشان می‌دهد کشورهایی که برای دیگران محدودیت در حکمرانی قایل‌اند، برای خود حق مداخله و نظارت گسترده در نظر می‌گیرند. این همان برخورد دوگانه‌ای است که باید به آن توجه کرد.
عضو شورای عالی فضای مجازی، محتوای مضر فرهنگی و اخلاقی، اعتیاد به اینترنت و رخنه فرهنگی نامحسوس در بلندمدت را از مسایل نیازمند سیاست‌گذاری دانست و گفت: موضوعاتی مانند محتوای مستهجن و مبتذل، بی‌تفاوتی خانواده‌ها نسبت به مصرف اینترنت و تغییر سبک زندگی، مسائلی نیستند که حکمرانی بتواند نسبت به آن‌ها بی‌اعتنا باشد.
تقی‌پور در بخش پایانی سخنان خود اظهار کرد: باید اعتراف کنیم مسئولان نتوانستند متناسب با نگاه امام شهید حرکت کنند و بنده نیز در این سال‌ها یکی از مسوولان بوده‌ام. نگاه ایشان بسیار بلند بود؛ در یکی از جلسات مطالبه کردند که چرا ایجاد نمی‌کنید و چرا اختراع نمی‌کنید.
انتظار ایشان این بود که کشور در این عرصه قدرتمند باشد.
وی با اشاره به اختلاف‌نظرها و کوتاهی‌های مدیریتی گفت: با وجود آن همه تاکید، در مواردی سقف پرواز ما محدود ماند. البته نباید دستاوردها را نیز نادیده گرفت.
قدرت سایبری جمهوری اسلامی فقط به حوزه نظامی محدود نیست؛ در نرم‌افزارها، خدمات کاربردی و سکوهای داخلی نیز ظرفیت‌هایی ایجاد شده است که بسیاری از کشورها از آن محروم‌اند.
تقی‌پور افزود: در مجلس یازدهم، با تلاش فراوان، قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی به نتیجه رسید، اما گام‌های بعدی به دلیل همکاری‌نکردن برخی مسوولان و درک ناکافی از حکمرانی فضای مجازی، ناتمام ماند. امیدواریم در این دوره بتوانیم بخشی از این کاستی‌ها را جبران کنیم.
وی در پایان تاکید کرد: کتاب حاضر می‌تواند مبنای مناسبی باشد، اما تنها آغاز راه است. باید بحث‌های گسترده‌تری شکل بگیرد، این موضوع در جامعه نهادینه شود و حکمرانی قانونمند فضای مجازی به یک مطالبه عمومی تبدیل شود.
فضای مجازی را به نزاع سیاسی و فیلترینگ تقلیل دادیم
عبدالحسین کلانتری نیز با گرامیداشت یاد امام شهید و دکتر باقری، از محققان و نویسندگان کتاب، از جمله دکتر آزادی، آقای برقعی، آقای زیبنده و دست‌اندرکاران مجموعه سپهرا و مرکز رشد قدردانی کرد و گفت: از ابتدای شکل‌گیری این کار، در دوره‌ای که مسوولیت پژوهشگاه فضای مجازی را بر عهده داشتم، در جلسات تدوین چارچوب آن حضور داشتیم. با حمایت دفتر نشر و فراهم‌شدن دسترسی‌های لازم، تلاش شد اثری متقن و قابل استناد تهیه شود.
رییس انجمن علمی مطالعات فضای مجازی با اشاره به فاصله میان نگاه امام شهید و عملکرد برخی مسوولان اظهار کرد: آنچه در بحث‌های سیاستمداران، سیاست‌گذاران، قانون‌گذاران و مجریان می‌گذشت، با افقی که ایشان برای فضای مجازی می‌دیدند فاصله زیادی داشت. نگاه ایشان، فهمی منسجم، تمدنی، عمیق و توسعه‌گرا بود که ظرفیت‌ها و فرصت‌های این عرصه را برای جهش بزرگ ایران می‌دید.
وی ادامه داد: ایشان به‌دقت درک کرده بودند که اگر در این مقطع از مسیرهای میان‌بر استفاده نکنیم، ممکن است مانند انقلاب صنعتی از قافله عقب بمانیم. این موضوع را در دیدار با فعالان فناوری‌های شناختی نیز مطرح کرده بودند.
تلقی ایشان این بود که در یک گردنه تاریخی و تمدنی قرار داریم و دیرجنبیدن در آن، هزینه‌های بلندمدت خواهد داشت.
کلانتری با اشاره به تجربه عقب‌ماندگی ایران از انقلاب صنعتی گفت: در آن دوره عقب ماندیم و برای مدت طولانی هزینه دادیم. با این حال، فهم تحولات فضای مجازی در میان بخشی از سیاست‌گذاران به بحث فیلتر یا عدم فیلتر، شبکه‌های اجتماعی و سامان‌دهی آن‌ها تقلیل پیدا کرد.
وی افزود: این مسائل بی‌اهمیت نبود، اما اگر با نگاهی فعالانه، توسعه‌ای و تمدنی وارد می‌شدیم، بسیاری از آن‌ها اساسا شکل نمی‌گرفت. به تعبیر فلسفی، برخی مسایل به‌جای آنکه حل شوند، منحل می‌شدند؛ یعنی زمینه پیدایش آن‌ها از بین می‌رفت.
کلانتری تاکید کرد: توجه امام شهید به فضای مجازی را باید در چارچوب فهم تحولات بنیادین فناوری، قدرت، فرهنگ، اقتصاد و مناسبات اجتماعی دید. این فهم باید به سیاست عمومی، نهادسازی، تنظیم‌گری، برنامه اجرایی و قانون‌گذاری تبدیل می‌شد.
وی با اشاره به مطالبه قانون‌گذاری در دیدارهای رهبر انقلاب با نمایندگان مجلس گفت: ایشان تفاوت جایگاه سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و اجرا را می‌دانستند و ارتباط این حلقه‌ها را می‌دیدند، اما ما در پیوند دادن آن‌ها با عقب‌ماندگی جدی مواجه شدیم. بخشی از کشمکش‌ها بر سر این بود که موضوعی باید در شورای عالی فضای مجازی بررسی شود یا در مجلس؛ و این اختلاف‌ها، انرژی زیادی را صرف کرد.
رییس انجمن علمی مطالعات فضای مجازی افزود: این کشمکش‌های فرساینده باعث شد از مسائل کلان باز بمانیم و آن دستاوردی که باید از فهم تمدنی امام شهید حاصل می‌شد، به‌طور کامل تحقق پیدا نکند.
کلانتری با انتقاد از سیاسی‌شدن موضوع فضای مجازی اظهار کرد: این حوزه به‌جای آنکه موضوعی چندبعدی، پیچیده، تخصصی و ملی دیده شود، در بسیاری از موارد به نزاعی سیاسی و هویتی تبدیل شد. مناقشه بر سر این شکل گرفت که ببندیم یا نبندیم و رها کنیم یا نکنیم؛ در نتیجه، بسیاری از تحولاتی که باید رخ می‌داد، محقق نشد.
وی ادامه داد: این وضعیت موجب می‌شد رهبر انقلاب بارها در جلسات علنی و غیرعلنی، ناچار به تبیین موضع خود شوند. در حالی که نگاه ایشان، استفاده از ظرفیت‌های مثبت فضای مجازی و بهره‌گیری توسعه‌گرا از فناوری بود.
کلانتری با اشاره به مطالبات فناورانه امام شهید گفت: دل‌نگرانی ایشان این بود که چرا کشور در توسعه فناوری‌های این عرصه پیشرو نیست، چرا محور تحول دیجیتال نمی‌شود و چرا خودمان فناوری را گسترش نمی‌دهیم. به همین دلیل نیز بر یافتن راه‌های میان‌بر برای پیشرفت سریع‌تر در رقابت جهانی تاکید داشتند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به شتاب تحولات و شرایط جنگی، خواستار بازنگری جدی در سیاست‌گذاری‌های فناورانه شد و اظهار کرد: با این نوع سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری، نمی‌توان نسبت به آینده آسوده بود. این سخن به معنای نادیده‌گرفتن نقاط مثبت و سیاه‌نمایی نیست، بلکه توجه‌دادن به تحولات بزرگی است که رخ داده یا پیش روی ماست.
کلانتری با نام‌بردن از مجموعه‌هایی مانند اوراکل و پلنتیر گفت: اکوسیستم فناوری جهان در حال بازآرایی است، اما ما هنوز اکوسیستم متناسب با این تحولات را نداریم. در پژوهشی که اخیرا انجام دادیم، زنجیره‌ها و عناصر این اکوسیستم و وضعیت کشورهایی مانند چین، آمریکا، روسیه و رژیم صهیونیستی بررسی و با جایگاه ایران مقایسه شده است.
وی افزود: در این زمینه عقب‌ماندگی داریم، اما این عقب‌ماندگی قابل جبران است. هدف، ایجاد ناامیدی نیست؛ با این حال نمی‌توان درباره آنچه رخ داده و آنچه در حال وقوع است هشدار نداد.
با ادامه این شیوه و ناهماهنگی نهادی، با دشواری‌های جدی روبه‌رو خواهیم شد.
رییس انجمن علمی مطالعات فضای مجازی با اشاره به مشکلات اجرایی نهادهای مسئول گفت: از دوره مهندس انتظاری تا آقای فیروزآبادی و آقای آقامیری، مرکز ملی فضای مجازی حتی با مشکل ساختمان درگیر بوده است. اگر این حوزه برای کشور اهمیت دارد، مسئولان آن نباید نگران باشند که وزارتخانه‌ای وسایل آن‌ها را بیرون می‌ریزد یا حمایت خود را به همراهی با دیدگاهش مشروط می‌کند.
کلانتری تاکید کرد: این مسائل، از ابتدایی‌ترین نیازها تا مشکلات نیروی انسانی، باید حل شود. دولت و مجلس باید ورود کنند و ترتیبی بدهند که نهادهای مسئول بتوانند در شرایط جنگی و پیچیده کنونی، از فرصت‌های موجود استفاده کنند.
وی در پایان، با تاکید بر ضرورت تحقق نگاه امام شهید گفت: ایشان فراتر از جایگاه رهبری، متفکری بودند که صورت‌بندی دقیقی از تحولات داشتند. باید این نگاه عالمانه را به برنامه و اقدام تبدیل کنیم و در مسیر تعالی کشور گام برداریم.
