تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی تجارت جهانی در دستان ایران/ سقوط پرشتاب صادرات منطقه

تنگه هرمز، شریان حیاتی تجارت جهانی، با اختلال در تردد، شاهد سقوط بیش از ۹۰ درصدی صادرات گاز و کاهش قابل توجه سایر محصولات راهبردی از منطقه بوده و آسیب‌پذیری تجارت جهانی را در برابر اختلال در مسیرهای دریایی آشکار ساخته است.

اختلال در تردد تنگه هرمز، به عنوان یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های تجارت جهانی، منجر به کاهش شدید صادرات انرژی، کود و محصولات صنعتی از کشورهای منطقه شده و آسیب‌پذیری تجارت جهانی در برابر اختلال در مسیرهای دریایی کلیدی را نمایان ساخته است.

بر اساس تحلیلی که مرکز تجارت بین‌المللی منتشر کرده، حجم صادرات ۱۲ محصول راهبردی از کشورهای وابسته به تنگه هرمز در فاصله آوریل ۲۰۲۵ تا آوریل ۲۰۲۶ در مجموع ۵۴ درصد کاهش یافته است. این محصولات شامل کالاهای مهم در حوزه‌های انرژی، کود و صنایع مختلف هستند.

شدیدترین کاهش به گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) مربوط بوده که صادرات آن با سقوطی ۹۵ درصدی روبرو شده است.

صادرات اوره نیز ۸۳ درصد، متانول ۸۰ درصد و آمونیاک ۷۵ درصد کاهش یافته است. در میان محصولات بررسی‌شده، پلی‌پروپیلن با کاهش ۲۴ درصدی کمترین افت را داشته است.

تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و باب‌المندب همچنان پایین است و انگلیس در صورت بسته‌ماندن تنگه هرمز با خطر رکود مواجه است.

در بخش انرژی نیز کاهش صادرات بسیار چشمگیر بوده است؛ به طوری که صادرات نفت خام ۲۸ میلیون تن، فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده ۷٫۳ میلیون تن و گاز طبیعی مایع‌شده ۵٫۵ میلیون تن کاهش یافته است.

مرکز تجارت بین‌المللی تاکید کرده که افت صادرات تنها به انرژی محدود نمانده و کود، مواد شیمیایی، پلاستیک و آلومینیوم نیز از این اختلال آسیب دیده‌اند.

ارزش مجموع صادرات این ۱۲ محصول از کشورهای بحرین، ایران، عراق، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ماه آوریل ۲۱ درصد کاهش یافته است.

البته مرکز تجارت بین‌المللی هشدار داده که تغییرات قیمت جهانی کالاها نیز بر ارزش صادرات اثر گذاشته و برای سنجش میزان واقعی اختلال، بررسی حجم فیزیکی تجارت اهمیت بیشتری دارد.

در سوی دیگر، واردکنندگان برای جبران کاهش عرضه به دنبال تامین‌کنندگان جایگزین رفته‌اند، اما این تلاش‌ها هنوز نتوانسته است کمبودها را به‌طور کامل جبران کند.

ژاپن که پیش از این بحران ۹۱ درصد نفت خام وارداتی خود را از کشورهای حوزه خلیج فارس تامین می‌کرد، در آوریل با کاهش ۶۴ درصدی مجموع واردات روبه‌رو شد. کره‌جنوبی و مالزی نیز شرایط مشابهی داشتند.

در مقابل، واردات تایلند ۶۲ درصد افزایش یافت چرا که پالایشگاه‌های این کشور برای تامین محموله‌های بیشتر به سراغ عرضه‌کنندگان جایگزین رفتند.

با این حال، افزایش صادرات منابع جایگزین برای ۱۰ مورد از ۱۲ محصول بررسی‌شده، تنها در مورد آمونیاک و پلی‌پروپیلن توانسته است کاهش واردات از کشورهای وابسته به هرمز را به‌طور کامل جبران کند؛ موضوعی که نشان می‌دهد تغییر مسیر تجارت آغاز شده است اما هنوز برای پر کردن شکاف ایجادشده در عرضه جهانی کافی نیست.

مرکز تجارت بین‌المللی (ITC) یک نهاد چندجانبه است که با سازمان تجارت جهانی و کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد ماموریت مشترک دارد.

منبع: تسنیم