آیت‌الله شبیری زنجانی؛ استادی بی‌بدیل در فقه و رجال

تسلط و دقت کم‌نظیر آیت‌الله شبیری زنجانی در علم رجال و شناخت راویان حدیث، ایشان را در جایگاهی منحصر‌به‌فرد قرار داده بود.

آیت‌الله سید موسی شبیری زنجانی(ره)، از مراجع تقلید و فقهای بزرگ معاصر، شخصیتی بی‌نظیر در علم دین بود. آیت‌الله جعفر سبحانی، دوست دیرینه ایشان، درباره ایشان فرموده است: «ایشان در قم و نجف نظیر ندارد». دقت و وفاداری ایشان به نص در استنباط احکام و فهم دین، باعث شده بود نظرات او از اصالت استناد برخوردار باشد. او حتی در قنوت نماز و موارد دیگر، تنها «دعاها و ذکرهای مأثور» را قرائت می‌کرد.

تبحر و تسلط کم‌نظیر ایشان در «علم رجال» و شناخت راویان حدیث، وی را در جایگاهی منحصر‌به‌فرد قرار داده بود. به دلیل آگاهی عمیق از جزئیات ریز رجال حدیث، برخی فضلا با شوخی می‌گفتند که ایشان حتی رنگ لباس زیر «زُراره» (راوی حدیث و از اصحاب امام صادق علیه‌السلام) را هم می‌داند!

ایشان «درس خارج اصول» نمی‌گفت، اما سالیان متمادی در دارالتلاوة حرم حضرت معصومه(س)، روبه‌روی مسجد اعظم، به تدریس «درس خارج فقه» اشتغال داشتند. نویسنده در دهه هشتاد شمسی، سال‌ها از کلاس‌های فقه ایشان بهره‌مند شده و از نزدیک شاهد نگاه نافذ و دقیق ایشان بود.

درس فقه آیت‌الله شبیری زنجانی، برخلاف روال متداول بسیاری از مدرسان، ویژگی‌های منحصربه‌فردی داشت. ایشان با نگاهی جامع، نکات «اصولی» و «تفسیری» ارزشمندی را متناسب با موضوع درس بیان می‌کرد. نظرات فقهای نجف و حتی نوشته‌های فارسی را نیز مورد توجه قرار می‌داد و به جامعیت و غنای بحث می‌افزود. به یاد دارم در درس خارج «نکاح»، ایشان ضمن ستایش از قدرت تحلیل و تسلط شهید مطهری بر مسائل روز، با نگاهی نقادانه و دقیق، برخی روایات مورد استناد ایشان را از نظر فنی، ضعیف قلمداد کردند. بیان ایشان، در عین صراحت و سادگی، کمی سنگین بود.

از جمله شاگردان شناخته‌شده‌ای که در کلاس‌های ایشان در دهه هشتاد حضور داشتند، می‌توان به آقا سید حسن خمینی، آقای اشراقی (نوه دختری مرحوم امام)، آقا سید مصطفی و آقا سید مجتبی خامنه‌ای اشاره کرد.

آیت‌الله شبیری زنجانی به‌ندرت به مسائل سیاسی ورود می‌کرد و معتقد بود که سیاست امری تخصصی است و او در این باره تخصص ندارد. با این حال، ایشان مورد احترام همه گرایش‌های سیاسی بود. ایشان نماز بر پیکر مرحوم آیت‌الله منتظری را خواند و از احترام و جایگاه ویژه‌ای نزد رهبر شهید انقلاب برخوردار بود.

ساده‌زیستی، زهد، تقوا، پارسایی و بی‌حاشیه‌گی از ویژگی‌های بارز ایشان بود. از خانه تا محل تدریس را همیشه پیاده و اغلب تنها می‌آمد. در میان راه، بارها دیدم که به پرسش‌های برخی افراد پاسخ می‌داد یا مشغول ذکر بود.

از قدیم بسیاری از علما و فضلا، ایشان را با عنوان «آقا موسی» صدا می‌کردند؛ بسیار ساده و صمیمی. خود ایشان نیز از بزرگان و علما با نامی ساده یاد می‌کرد؛ مثلاً وقتی نظرات امام راحل را در کلاس مطرح می‌کرد، با عنوان «مرحوم آقای خمینی» یاد می‌کرد. در اوایل شرکت در درس ایشان، از یاد کردن امام راحل با این عنوان ناراحت می‌شدم، چرا که ما بیش از دو دهه به عنوان «امام خمینی» عادت کرده بودیم؛ اما بعدها متوجه شدم که این کار از باب بی‌اعتنایی نیست، بلکه تمام زندگی، گفتار و رفتارهای «آقا موسی» خاکی، ساده و زاهدانه بود.

حافظه بسیار شگفت‌انگیزی داشت. خاطرات شفاهی او در چند جلد با عنوان «جرعه‌ای از دریا» ثبت شده است. بیان جزئیات ریز و بسیار مشابه از سال‌های بسیار دور درباره شخصیت‌ها، ویژگی‌ها، کتاب‌ها و حوادث و تفکیک آن‌ها، واقعاً حیرت‌انگیز است.

رحمت و رضوان خدا بر آن فقیه بزرگ، وارسته و پارسا باد.

منبع: تسنیم