ارزیابی جایزه ملی کیفیت در سیمان تهران این پرسش را مطرح کرده؛ معادن، روستاهای همجوار و محیط‌زیست دیده می‌شوند؟
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، شرکت سیمان تهران در آستانه حضور گروه ارزیابی جایزه ملی کیفیت ایران، با انتشار اطلاعیه‌ای از کارکنان خود خواسته است ضمن آمادگی برای این ارزیابی، مأموریت، چشم‌انداز، اهداف کلان و ارزش‌های سازمانی شرکت را مطالعه کنند.
در پوستر منتشرشده از سوی این مجموعه، مفاهیمی همچون «حفاظت از محیط‌زیست»، «قانون‌مداری»، «شفافیت»، «حفظ کرامت کارکنان» و «پایبندی به سلامت و ایمنی کارکنان» به‌عنوان ارزش‌های سازمانی سیمان تهران معرفی شده است.
از سوی دیگر مدل جایزه ملی کیفیت در دوره‌های اخیر با استفاده از چارچوب EFQM 2025 بازنگری شده و سازمان ملی استاندارد نیز تأکید کرده است که موضوعاتی همچون محیط‌زیست و مدیریت انرژی در ارزیابی کیفیت دارای اهمیت و قابلیت امتیازآوری هستند و شفافیت و پاسخگویی نیز باید در فرآیند ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.
اما سؤال اینجاست؛ ارزیابی سیمان تهران تا کجا پیش خواهد رفت؟
سلامت کارکنان؛ آن سوی پوستر چه خبر است؟
یکی از اهداف اعلام‌شده سیمان تهران، «ارتقای سطح ایمنی و بهداشت کارکنان» است؛ اما موضوع سلامت کارکنان این کارخانه پیش از این نیز بارها محل سؤال بوده است.
در سال‌های گذشته تصاویری از داخل کارخانه سیمان تهران منتشر کرد که در آن لایه‌ای از گردوغبار ناشی از فعالیت تولیدی روی زمین، تجهیزات و بخش‌هایی از محیط کارخانه قابل مشاهده بود. در گزارش آبان 1402 نیز خبرنگار پس از حضور در کارخانه، وضعیت محیط داخلی و حجم گردوغبار موجود در برخی قسمت‌ها را روایت کرد.
مدتی بعد نیز فیلم دیگری از وضعیت آلودگی شدید داخل کارخانه توسط برخی کارکنان منتشر شد؛ فیلمی که در آن کارگران در همان محیط مشغول فعالیت بودند. روابط عمومی سیمان تهران در پاسخ، این فیلم را ساختگی دانست؛ ادعایی که اعلام کرد برای آن مستندی ارائه نشده است.
همین انتشار نیز نهایتاً به افزایش نظارت دستگاه‌های متولی و صدور اخطار زیست‌محیطی منجر شد.
حالا که پای «کیفیت» و «سلامت کارکنان» در میان است، شاید بد نباشد گروه ارزیابی تنها به پرونده‌های معاینات دوره‌ای، گزارش‌های واحد HSE و مستندات روی میز اکتفا نکند.
آیا وضعیت واقعی محیط کار، میزان مواجهه کارکنان با گردوغبار، وضعیت کارگران پیمانکاری، معاینات تنفسی، بیماری‌های شغلی و شکایت‌های کارکنان نیز بررسی خواهد شد؟
و مهم‌تر اینکه آیا ارزیابان بدون هماهنگی قبلی از بخش‌های تولید، آسیاب، سنگ‌شکن و سایر قسمت‌هایی که کارکنان بیشترین مواجهه با غبار دارند بازدید خواهند کرد؟
فقط سلامت کارکنان ملاک نیست؛ همسایگان کارخانه چه می‌شوند؟
کارخانه سیمان تهران در میان یک منطقه خالی از سکنه قرار ندارد.
روستاهای پرجمعیتی در فاصله‌ای اندک از کارخانه و معادن وابسته به آن قرار گرفته‌اند. پیش از این فاصله برخی از این سکونتگاه‌ها از مجموعه سیمان تهران را حدود یک تا 2 کیلومتر گزارش کرده است.
مردمی که شب و روز در این منطقه زندگی می‌کنند نیز به‌نوعی از ذی‌نفعان فعالیت این صنعت هستند.
بنابراین این سؤال جدی مطرح است که آیا در ارزیابی جایزه ملی کیفیت، تنها «سلامت کارکنان داخل کارخانه» ملاک قرار می‌گیرد یا وضعیت مردمی که سال‌ها در همسایگی کارخانه و معادن آن زندگی کرده‌اند نیز بررسی خواهد شد؟
آیا ارزیابان با مردم امین‌آباد، غنی‌آباد و دیگر مناطق اطراف صحبت خواهند کرد؟
آیا شکایت‌ها و مطالبات چند ساله آنان درباره گردوغبار، فعالیت شبانه، انفجار معادن و تردد خودروهای سنگین در ارزیابی دیده می‌شود؟
سه مدرسه و حدود هزار دانش‌آموز در همین همسایگی
موضوع وقتی مهم‌تر می‌شود که پای کودکان و دانش‌آموزان در میان باشد.
طبق گزارش مهرماه امسال، در روستای امین‌آباد سه مدرسه با حدود یک‌هزار دانش‌آموز فعالیت می‌کنند؛ روستایی که در همسایگی کارخانه سیمان تهران و معادن وابسته به آن قرار گرفته و سال‌هاست ساکنانش از گردوغبار و پیامدهای فعالیت صنعتی منطقه گلایه دارند.
آیا کیفیت هوایی که این دانش‌آموزان در آن درس می‌خوانند در ارزیابی کیفیت یک صنعت بزرگ اهمیتی دارد؟
آیا تاکنون پایش مستقلی از میزان ذرات معلق و گردوغبار در مدارس نزدیک کارخانه انجام شده است؟
اگر انجام شده، نتایج آن کجاست و اگر انجام نشده، چرا؟
کیفیت در یک کارخانه بزرگ صنعتی نمی‌تواند تنها به محصول خروجی خط تولید محدود شود، در حالی که صدها کودک در فاصله‌ای اندک از همان صنعت زندگی و تحصیل می‌کنند.
درمانگاه شبانه‌روزی هم ندارند
این منطقه با مسئله دیگری نیز مواجه است؛ نبود مرکز درمانی شبانه‌روزی.
شهریور امسال در گزارشی درباره مشکلات امین‌آباد نوشت که کمبود زیرساخت‌های درمانی و نبود مرکز درمانی شبانه‌روزی، دسترسی مردم به خدمات درمانی به‌خصوص در ساعات شب و مواقع اضطراری را با مشکل مواجه کرده است.
پیش از آن نیز در گزارش‌های مربوط به سیمان تهران، نبود امکانات درمانی کافی در سکونتگاه‌های مجاور کارخانه مطرح شده بود.
این مسئله یک سؤال قدیمی را دوباره زنده می‌کند؛ مسئولیت اجتماعی یکی از بزرگ‌ترین صنایع منطقه برای مردمی که دهه‌ها همسایه آن بوده‌اند، دقیقاً چه خروجی ملموسی داشته است؟
آیا در ارزیابی جایزه ملی کیفیت، عملکرد واقعی شرکت در حوزه مسئولیت اجتماعی نیز بررسی می‌شود یا صرفاً فهرستی از کمک‌ها و پروژه‌های اجراشده ارائه خواهد شد؟
ارزیابان به معادن هم می‌روند؟
شاید یکی از مهم‌ترین بخش‌های این ارزیابی باید چند کیلومتر آن‌طرف‌تر از خطوط تولید انجام شود؛ در معادن سیمان تهران.
سال‌ها برداشت مواد معدنی از کوه‌های منطقه، به‌ویژه محدوده بی‌بی‌شهربانو، بخش‌های وسیعی از سیمای طبیعی کوه را تغییر داده است. مسئولان محلی و اعضای شورای شهر نیز در سال‌های گذشته بارها نسبت به کاهش صخره‌های کوه ری و بی‌بی‌شهربانو و آثار معدن‌کاری هشدار داده‌اند.
تصاویر میدانی نیز چاله‌ها، دیواره‌های عمیق و جبهه‌های گسترده برداشت در محدوده معادن را نشان می‌دهد.
بنابراین شاید یکی از ساده‌ترین راه‌های ارزیابی ادعای «حفاظت از محیط‌زیست» همین باشد؛ ارزیابان از خودرو پیاده شوند و از خود معادن بازدید کنند.
چه حجمی از کوه طی سال‌های فعالیت کارخانه برداشت شده است؟
چه میزان از اراضی استخراج‌شده احیا شده‌اند؟
برای چاله‌ها و گودال‌های عمیق باقی‌مانده چه برنامه‌ای وجود دارد؟
آیا برنامه مشخصی برای بازسازی منظر طبیعی، تثبیت دیواره‌ها، ایمن‌سازی معادن و احیای زمین پس از پایان برداشت وجود دارد؟
و اگر وجود دارد، آثار اجرای آن کجاست؟
مسیر معدن؛ جایی که غبار فقط از دودکش نمی‌آید
آلودگی سیمان تهران تنها مسئله دودکش نیست.
شهریور 1401 رئیس وقت اداره محیط‌زیست ری اعلام کرد که در بازدید کارشناسان این اداره، انتشار غبار و ذرات معلق در مسیر تردد خودروهای سنگین حدفاصل معدن تا کارخانه مشاهده شده و همین موضوع منجر به صدور اخطار کتبی و الزام واحد به آب‌پاشی مداوم جاده و آسفالت مسیرهای خاکی شده است.
در گفت‌وگوی دیگری نیز مدیرعامل وقت سیمان تهران تأکید کرده بود نبود خودروی آب‌پاش در معدن قابل قبول نیست؛ این در حالی بود که خبرنگار در بازدید میدانی خود، نبود آب‌پاش و انتشار گسترده غبار ناشی از حرکت خودروها را ثبت کرده بود.
پس ارزیابی محیط‌زیستی کارخانه نباید صرفاً به خروجی دودکش‌ها محدود باشد.
آیا امروز مسیرهای معدن به‌طور مستمر آب‌پاشی می‌شوند؟
چه مقدار از مسیر خاکی آسفالت شده است؟
آیا تردد کامیون‌های حامل مواد معدنی همچنان موجب انتشار غبار می‌شود؟
بهتر است پاسخ این سؤال‌ها نه در گزارش عملکرد شرکت، بلکه در یک بازدید کوتاه از مسیر معدن مشخص شود.
کامیون‌هایی که از دل روستا عبور می‌کنند
مسئله دیگر، تردد گسترده خودروهای سنگین حامل سیمان و مواد معدنی از معابر و مسیرهای روستایی است.
در گزارش‌های قبلی، مردم منطقه از عبور مکرر کامیون‌های سنگین، آسیب به معابر، ایجاد گردوغبار و خطرات ناشی از این تردد برای عابران و به‌ویژه کودکان گلایه کرده‌اند. گزارش‌های جدیدتر درباره امین‌آباد نیز همچنان تردد خودروهای سنگین و آثار آن بر ایمنی، آرامش ساکنان و وضعیت معابر را از مشکلات منطقه عنوان می‌کند.
این موضوع نیز می‌تواند بخشی از ارزیابی مسئولیت‌پذیری شرکت باشد.
آیا برای انتقال مواد اولیه و محصول، مسیر صنعتی مستقل از بافت مسکونی پیش‌بینی شده است؟
اگر نه، سهم کارخانه در نگهداری و ایمن‌سازی مسیرهایی که خودروهای آن به‌صورت مستمر از آنها عبور می‌کنند چیست؟
روزهای آلوده؛ دستورات کارگروه چقدر جدی گرفته شده است؟
«قانون‌مداری» یکی دیگر از ارزش‌هایی است که امروز روی پوستر سیمان تهران دیده می‌شود.
اما در سال‌های گذشته مسئله اجرای مصوبات کارگروه اضطرار آلودگی هوا درباره فعالیت کارخانه و معادن آن بارها خبرساز شده است.
دی‌ماه 1401 تصاویری از فعالیت معادن و تردد خودروهای حامل سیمان و مواد اولیه در روزهای آلوده منتشر کرد. شهریور 1402 نیز فعالیت معادن سیمان تهران در شرایط اضطرار گردوغبار مورد انتقاد قرار گرفت.
موضوع بعدها جدی‌تر شد؛ بهمن 1402 دادستانی ری اعلام کرد به‌دلیل عدم تعطیلی کارخانه و معادن در روزهای به‌شدت آلوده و در پی شکایت اداره محیط‌زیست درباره عدم اجرای مصوبات کارگروه استانی مقابله با آلودگی هوا، پرونده قضایی تشکیل شده است.
حالا که «قانون‌مداری» قرار است یکی از ارزش‌های سازمانی این مجموعه باشد، آیا سوابق اجرای مصوبات الزام‌آور دستگاه‌های قانونی نیز در ارزیابی بررسی خواهد شد؟
ارزیابی قانون‌مداری بدون بررسی همین پرونده‌ها چه معنایی خواهد داشت؟
داخل کارخانه هم باید دیده شود، نه فقط اتاق جلسات
آبان 1402 خبرنگار وارد کارخانه سیمان تهران شد و تصاویری از وضعیت بخش‌هایی از مجموعه منتشر کرد.
آن تصاویر لایه‌های قابل توجه غبار روی زمین و تجهیزات را نشان می‌داد؛ تصاویری که با ادعاهای مطرح‌شده درباره کنترل کامل آلاینده‌ها نیازمند توضیح بود.
سال بعد نیز انتشار فیلم دیگری از سوی برخی کارکنان، بار دیگر شرایط محیط کار را به موضوع رسانه‌ها تبدیل کرد. سیمان تهران فیلم دوم را ساختگی دانست و در جوابیه خود اعلام کرد اداره کار و بهداشت به‌طور مستمر بر الزامات ایمنی و بهداشت کار نظارت دارند؛ نیز در پاسخ تأکید کرد که فیلم دیگری از داخل کارخانه یک سال پیش از آن منتشر شده بود که شرکت درباره آن توضیحی نداده بود.
این بار گروه ارزیابی جایزه ملی کیفیت فرصت دارد بدون واسطه وضعیت را ببیند.
ارزیابی کیفیت یا ارزیابی مستندات؟
جایزه ملی کیفیت می‌تواند فرصتی برای سیمان تهران باشد تا اقدامات مثبت خود را نیز ارائه کند؛ از بهبود تجهیزات و سیستم‌های فیلتراسیون گرفته تا کاهش مصرف انرژی، مدیریت آب، ایمنی کارکنان، کیفیت محصول و اقدامات اجتماعی.
اما یک ارزیابی معتبر زمانی تصویر کاملی ارائه می‌دهد که نقاط مسئله‌دار را نیز ببیند.
بازدید از سالن جلسات و خطوط مرتب‌شده کارخانه یک بخش ماجراست؛ بخش دیگر، معادن عمیق، کوه‌های تراشیده‌شده، جاده‌های خاکی محل تردد کامیون‌ها، مدارس نزدیک کارخانه، روستاهای همجوار، خانه‌های مردم و کارکنانی هستند که در محیط تولید فعالیت می‌کنند.
اگر محیط‌زیست یک ارزش سازمانی است، باید آثار آن در بیرون از پوستر دیده شود.
اگر سلامت کارکنان یک هدف کلان است، باید وضعیت واقعی محیط کار بررسی شود.
اگر قانون‌مداری یک ارزش است، سوابق اجرای مصوبات قانونی نیز باید مورد توجه باشد.
اگر مسئولیت اجتماعی مطرح است، وضعیت مردمی که در چند قدمی یکی از بزرگ‌ترین صنایع منطقه زندگی می‌کنند نمی‌تواند از ارزیابی کنار گذاشته شود.
و اگر «کیفیت» قرار است معنایی فراتر از مقاومت یک پاکت سیمان داشته باشد، شاید بهترین آزمون آن همین باشد؛ ارزیابان از درِ کارخانه بیرون بیایند و چند کیلومتر اطراف آن را هم ببینند.
آیا گروه ارزیابی جایزه ملی کیفیت در روزهای 9 تا 11 آبان از معادن سیمان تهران بازدید خواهد کرد؟
آیا وضعیت روستاها و مدارس اطراف، مسیر تردد خودروهای سنگین، نحوه کنترل گردوغبار معادن، چاله‌های باقی‌مانده از برداشت، سوابق محیط‌زیستی، وضعیت سلامت کارکنان و عملکرد شرکت در قبال جامعه محلی نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مشخص کند که در این ارزیابی، کیفیت فقط داخل دیوارهای کارخانه سنجیده می‌شود یا اثر یک صنعت بزرگ بر محیطی که نزدیک به یک قرن میزبان آن بوده نیز بخشی از مفهوم کیفیت است.
آمادگی دارد پاسخ دبیرخانه جایزه ملی کیفیت ایران و گروه ارزیابی را درباره محورهای مطرح‌شده منتشر کند.
گزارش از: مریم باحور
