نگاهی به وضعیت اعتبارات خراسان شمالی در 6 ماه اول سال 1405 نشانگر برخی نکات مهم است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بررسی وضعیت اعتبارات عمرانی خراسان شمالی نشان می‌دهد 7 پروژه با 400 میلیارد و 770 میلیون ریال اعتبار تخصیص‌یافته با چالش‌هایی همچون کمبود منابع، تأخیر در اجرا و افزایش هزینه‌ها مواجه‌اند.
مدیریت منابع مالی، نحوه توزیع عوارض شهرداری‌ها، وضعیت حساب‌های بانکی دستگاه‌های اجرایی و تعیین تکلیف پروژه‌های نیمه‌تمام، از جمله موضوعات مهم در ارزیابی عملکرد مالی و عمرانی خراسان شمالی است؛
موضوعاتی که بررسی آمارهای موجود، ضرورت نظارت دقیق‌تر بر تخصیص اعتبارات و تسریع در تکمیل طرح‌های زیرساختی استان را برجسته می‌کند.
تمرکز وصول برخی عوارض در چند شهر خراسان شمالی
بررسی نحوه توزیع منابع حاصل از مالیات بر ارزش افزوده در خراسان شمالی نشان می‌دهد شهرستان‌های بجنورد، اسفراین، فاروج و شیروان در برخی از ردیف‌های عوارض، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند.
بر اساس آمارهای موجود، در چارچوب ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده، شهرستان‌های بجنورد، اسفراین، فاروج و شیروان بیشترین سهم را داشته‌اند. در ماده 39 نیز شهرستان‌های بجنورد، شیروان، اسفراین و آشخانه در شمار مناطق دارای بیشترین سهم قرار گرفته‌اند.
در بخش عوارض موضوع ماده 40، تنها شهرداری بجنورد دارای وصولی گزارش‌شده است و در ماده 41 نیز عوارض صرفاً به شهرداری بجنورد اختصاص یافته است.
مجموع وصولی عوارض موضوع ماده 42 قانون مالیات بر ارزش افزوده 658 میلیارد و 837 میلیون ریال اعلام شده است. نکته قابل‌توجه اینکه 6 شهرداری از محل این عوارض هیچ وصولی نداشته‌اند؛ مسئله‌ای که ضرورت بررسی وضعیت توزیع منابع و میزان بهره‌مندی شهرداری‌های مختلف از درآمدهای قانونی را مطرح می‌کند.
توزیع متوازن منابع و شفافیت در نحوه تخصیص عوارض می‌تواند در تقویت توان مالی شهرداری‌ها و کاهش تفاوت امکانات و خدمات شهری نقش مؤثری داشته باشد.
موجودی 12 هزار میلیارد ریالی حساب‌های بانکی دستگاه‌های اجرایی
بررسی وضعیت حساب‌های بانکی دستگاه‌های اجرایی خراسان شمالی نشان می‌دهد 217 حساب بانکی در پایان شهریورماه سال 1405، مجموعاً 12 هزار و 169 میلیارد و 967 میلیون ریال مانده داشته‌اند.
این حساب‌ها عمدتاً به اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای و اعتبارات هزینه‌ای مربوط بوده‌اند.
وجود این میزان مانده در حساب‌های بانکی دستگاه‌های اجرایی، ضرورت بررسی زمان تخصیص و مصرف اعتبارات، تعهدات مالی ایجادشده و دلایل باقی‌ماندن منابع را برجسته می‌کند.
البته مانده حساب بانکی به‌تنهایی به معنای عدم مصرف غیرقانونی یا تخلف نیست؛ زیرا ارزیابی عملکرد مالی دستگاه‌ها به بررسی ماهیت حساب‌ها، تعهدات ثبت‌شده و ضوابط قانونی مربوط نیاز دارد.
اعتبارات سال 1404؛ چه میزان از منابع جذب شد؟
بر اساس اطلاعات موجود، مجموع اعتبارات مصوب، ابلاغی و ملی مرتبط با اعتبارات هزینه‌ای، تملک دارایی‌های سرمایه‌ای و اعتبارات دستگاه‌های تحت رسیدگی که به سال 1405 انتقال یافته‌اند، 55 هزار و 551 میلیارد و 556 میلیون ریال اعلام شده است.
از این میزان، مبلغ 55 هزار و 399 میلیارد و 680 میلیون ریال در چارچوب موافقت‌نامه‌های سال 1404 جذب شده است.
در بخش دیگری از گزارش، مجموع واریزی به حساب خزانه 24 میلیارد و 211 میلیون ریال و خالص مانده مصرف‌نشده از محل وجوه انتقال‌یافته به سال 1405 تا پایان شهریورماه، 127 میلیارد و 665 میلیون ریال ذکر شده است.
این آمار اهمیت مدیریت چرخه تخصیص، جذب و پرداخت اعتبارات را نشان می‌دهد. بررسی میزان تحقق اهداف، تعهدات باقی‌مانده و دلایل مصرف‌نشدن بخشی از منابع نیز برای ارزیابی دقیق عملکرد مالی دستگاه‌های اجرایی ضروری است.
7 پروژه عمرانی با 400 میلیارد ریال اعتبار؛ چرا طرح‌ها تکمیل نمی‌شوند؟
یکی از مهم‌ترین چالش‌های عمرانی خراسان شمالی، تأخیر در اجرای برخی پروژه‌ها و طولانی‌شدن زمان بهره‌برداری از طرح‌های زیرساختی است.
بر اساس اطلاعات موجود، استان 7 پروژه با مجموع 400 میلیارد و 770 میلیون ریال اعتبار تخصیص‌یافته دارد که با مشکلاتی از جمله افزایش نرخ تورم، دشواری مطالعات امکان‌سنجی، تغییر موضوعیت برخی پروژه‌ها، وابستگی به زمان و مکان، کاهش کیفیت خدمات پیمانکاران، بروکراسی اداری و تأخیر در پرداخت مطالبات پیمانکاران مواجه شده‌اند.
رعایت‌نشدن زمان‌بندی مناسب در تخصیص اعتبارات نیز از جمله عوامل مؤثر در تأخیر اجرای این پروژه‌ها عنوان شده است.
تأخیر در اجرای طرح‌های عمرانی علاوه بر افزایش هزینه تمام‌شده، می‌تواند زمان بهره‌برداری از زیرساخت‌های موردنیاز مردم و واحدهای اقتصادی را به تعویق بیندازد.
آبرسانی به شهرک صنعتی اسفراین؛ پیشرفت 86 درصدی پس از سال‌ها انتظار
پروژه آبرسانی به شهرک صنعتی اسفراین از جمله طرح‌های زیرساختی استان است که با وجود پیشرفت فیزیکی قابل‌توجه، همچنان نیازمند تعیین تکلیف منابع مالی است.
بر اساس آمارهای موجود، این پروژه از سال 1398 اعتبار دریافت نکرده، اما پیشرفت فیزیکی آن به 86 درصد رسیده است.
با توجه به نقش تأمین آب در فعالیت واحدهای صنعتی، تکمیل این طرح می‌تواند در بهره‌برداری از ظرفیت‌های ایجادشده و پشتیبانی از فعالیت‌های تولیدی اهمیت داشته باشد.
با این حال، مشخص‌شدن میزان اعتبار موردنیاز برای تکمیل پروژه و زمان‌بندی تأمین منابع، از الزامات تعیین تکلیف نهایی آن است.
پروژه انتقال آب آغمزار با پیشرفت 53 درصدی
پروژه بند انحرافی و کانال انتقال آب آغمزار نیز از دیگر طرح‌های عمرانی استان است که 53 درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
بر این اساس، بخش قابل‌توجهی از عملیات اجرایی پروژه همچنان باقی مانده و تکمیل آن به تأمین منابع مالی و استمرار عملیات اجرایی وابسته است.
تأخیر در تکمیل طرح‌های مرتبط با منابع آب می‌تواند بهره‌برداری از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در بخش آب را به تعویق بیندازد؛ ازاین‌رو، تعیین اولویت‌های اجرایی و تأمین اعتبار متناسب با پیشرفت پروژه اهمیت دارد.
سد گراتی؛ تنها 2 درصد پیشرفت فیزیکی
وضعیت پروژه احداث سد گراتی در مقایسه با دو طرح دیگر، شرایط متفاوتی دارد.
بر اساس اطلاعات موجود، این پروژه به دلیل تأمین‌نشدن اعتبار متوقف شده و میزان پیشرفت فیزیکی آن تنها 2 درصد است.
مقایسه وضعیت این سه پروژه نشان می‌دهد پیشرفت فیزیکی طرح‌های مورد اشاره از 2 تا 86 درصد متغیر است؛ اختلافی که ضرورت اولویت‌بندی اعتبارات بر اساس میزان پیشرفت، اهمیت اقتصادی و اجتماعی و امکان بهره‌برداری از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده را نشان می‌دهد.
چهار پروژه ورزشی خراسان شمالی در انتظار تکمیل
اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان شمالی نیز چهار پروژه در دست اجرا دارد که در سال‌های مختلف آغاز شده‌اند.
بر اساس آمارهای موجود، پیشرفت فیزیکی این پروژه‌ها بین 15 تا 50 درصد است. خوابگاه 250 نفره اسبدوانی بجنورد، تکمیل خوابگاه ارکان، خوابگاه ورزشکاران و سالن چندمنظوره امانلی در راز و جرگلان از جمله طرح‌های ذکرشده هستند.
با توجه به اینکه پیشرفت فیزیکی این پروژه‌ها در برخی موارد به 15 درصد محدود است، تأمین منابع مالی و تعیین برنامه زمان‌بندی مشخص برای تکمیل آن‌ها اهمیت دارد.
افزایش هزینه‌های ساخت‌وساز در کنار طولانی‌شدن زمان اجرا می‌تواند هزینه نهایی تکمیل طرح‌ها را افزایش دهد. ازاین‌رو، اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس میزان پیشرفت، نیاز منطقه‌ای و امکان بهره‌برداری سریع‌تر می‌تواند در مدیریت منابع عمرانی مؤثر باشد.
چالش‌های مالی در آموزش‌وپرورش و پروژه‌های نهضت ملی مسکن
بخش دیگری از بررسی‌های انجام‌شده به موضوعات مالی و اجرایی در حوزه آموزش‌وپرورش و سایر دستگاه‌های استان اختصاص دارد.
مصرف اعتبارات جاری آموزشی، اجرای تکالیف قانونی مرتبط با شوراهای آموزش‌وپرورش، مولدسازی دارایی‌های دولت، وضعیت بازارگاه و چالش‌های اجرای پروژه‌های نهضت ملی مسکن در خراسان شمالی از جمله محورهای مطرح‌شده است.
در بخش آموزش‌وپرورش، به تصویب‌نرسیدن ضوابط تعیین هزینه سرانه دانش‌آموزی توسط شورای آموزش‌وپرورش استان و همچنین موضوع واریز وجوه مربوط به برخی مدارس به حساب شخصی مدیران به‌جای حساب بانکی مدرسه اشاره شده است.
این موارد از منظر رعایت ضوابط قانونی و مقررات مالی، نیازمند بررسی و پیگیری هستند. تعیین آثار مالی و حقوقی نهایی آن‌ها نیز به بررسی مستندات و جزئیات هر مورد بستگی دارد.
منابع مالی باید به تکمیل پروژه‌ها منجر شود
آمارهای مربوط به منابع مالی و پروژه‌های عمرانی خراسان شمالی، چند مسئله مهم را در مدیریت اعتبارات استان برجسته می‌کند؛ از تمرکز بخشی از وصولی عوارض در تعدادی از شهرها تا وجود مانده قابل‌توجه در حساب‌های بانکی دستگاه‌های اجرایی و ادامه اجرای پروژه‌هایی با پیشرفت فیزیکی متفاوت.
در بخش عمرانی، فاصله پیشرفت فیزیکی طرح‌ها از 2 درصد در پروژه سد گراتی تا 86 درصد در پروژه آبرسانی به شهرک صنعتی اسفراین نشان می‌دهد که تخصیص اعتبار به‌تنهایی برای تکمیل پروژه‌ها کافی نیست.
تأمین به‌موقع منابع، نظارت بر اجرای قراردادها، پرداخت مطالبات پیمانکاران و تعیین تکلیف طرح‌های متوقف‌شده، از عوامل مهم در کاهش هزینه‌های اضافی و تسریع بهره‌برداری از پروژه‌ها به شمار می‌روند.
در نهایت، شفافیت در توزیع منابع، پاسخ‌گویی درباره مانده اعتبارات و اولویت‌بندی پروژه‌های نیمه‌تمام می‌تواند به افزایش بهره‌وری هزینه‌کرد منابع عمومی و بهبود روند توسعه زیرساخت‌های خراسان شمالی کمک کند.
منبع آمار: گزارش دیوان محاسبات-سازمان برنامه و بودجه
