در استانی که به سرزمین باران شهرت دارد، بحران مدیریت منابع آب جدیتر از تصور است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، ـ سمیه فقیه ـ گفت‌وگو| مازندران با وجود برخورداری از منابع آبی و بارندگی‌های قابل‌توجه، در مدیریت مصرف آب با چالش‌هایی جدی روبه‌روست؛ چالشی که تنها به افزایش مصرف خانگی محدود نمی‌شود و پای ویلاسازی‌های خارج از ضوابط، انشعابات غیرمجاز و برداشت‌های پنهان از شبکه آبرسانی را نیز به میان می‌کشد. وقتی سرانه مصرف آب در شهرهای استان به 191 لیتر و در روستاها به 213 لیتر در شبانه‌روز رسیده، در حالی که استاندارد ملی 150 لیتر است، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً به کمبود منابع یا شرایط اقلیمی نسبت داد.
در کنار مصرف بالاتر از استاندارد، شناسایی 12 هزار انشعاب غیرمجاز و برآورد برداشت سالانه 100 میلیون مترمکعب آب از این طریق، ابعاد دیگری از چالش مدیریت منابع آبی در مازندران را آشکار می‌کند؛ رقمی که به گفته مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان، تاکنون 45 میلیون مترمکعب آن شناسایی و وارد مدار مصرف شده و سرنوشت 55 میلیون مترمکعب باقی‌مانده همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
آنچه در این مصاحبه می‌خوانید:
100 میلیون مترمکعب آب کجا می‌رود؟ 55 میلیون مترمکعب آب گمشده در مازندران 12 هزار انشعاب غیرمجاز در مازندران مازندران تشنه‌تر از آمار بارندگی؛ آب استان کجا هدر می‌رود؟
پشت ویلاهای غیرمجاز مازندران چه خبر است؟ آب مازندران در مسیر برداشت‌های غیرمجاز آب شرب برای باغ و ویلا آبفا چگونه با متخلفان برخورد می‌کند؟
هشدار درباره مصرف بی‌رویه و برداشت‌های غیرمجاز برنامه مازندران برای عبور از تنش آبی
اما پرسش اساسی اینجاست که در استانی با 25 هزار کیلومتر شبکه آبرسانی، چه میزان از منابع آب در مسیر برداشت‌های غیرمجاز از دست می‌رود، چرا شناسایی و برخورد با این انشعابات تا این اندازه دشوار است و چه زمانی قرار است تکلیف ساختمان‌های فاقد مجوز و برداشت‌کنندگان غیرقانونی مشخص شود؟
در همین زمینه، بهزاد برارزاده، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران، در گفت‌وگوی تفصیلی از وضعیت مصرف آب در استان، دلایل افزایش سرانه مصرف، انشعابات غیرمجاز، نقش ویلاهای فاقد مجوز و برنامه‌های آبفا برای بازگرداندن منابع برداشت‌شده به چرخه مصرف می‌گوید.
در ادامه، مشروح این گفت‌وگوی اختصاصی را می‌خوانید: آقای مهندس، با وجود اهمیت مدیریت منابع آب و ضرورت عبور از تنش‌های آبی، آمارها از مصرف بالاتر از استاندارد در مازندران حکایت دارد. وضعیت مصرف آب در شهرها و روستاهای استان چگونه است و این ارقام چه فاصله‌ای با استاندارد ملی دارد؟
برارزاده: استاندارد ملی مصرف آب برای هر نفر در شبانه‌روز 150 لیتر است، اما متأسفانه میزان مصرف در مازندران از این شاخص فراتر رفته است. میانگین مصرف آب در شهرهای استان به 191 لیتر و در مناطق روستایی به 213 لیتر برای هر نفر در شبانه‌روز رسیده است.
این ارقام نشان می‌دهد که مصرف آب در مازندران، چه در مناطق شهری و چه در روستاها، بالاتر از استاندارد ملی است و با یک چالش جدی در مدیریت مصرف روبه‌رو هستیم. این وضعیت ضرورت اصلاح الگوی مصرف و مشارکت عمومی برای استفاده صحیح از منابع آبی را دوچندان می‌کند.: مازندران به‌واسطه شرایط اقلیمی و برخورداری از منابع آبی، در ذهن بسیاری از مردم استانی پربارش و برخوردار از آب شناخته می‌شود؛ با این حال، چرا سرانه مصرف در استان تا این اندازه بالاست؟
آیا صرفاً سبک زندگی و شرایط اقلیمی در این موضوع نقش دارد یا عوامل دیگری نیز وجود دارد؟
برارزاده: یکی از مهم‌ترین عوامل، شرایط فرهنگی و نوع نگاه به مصرف آب در استان است. در بسیاری از مناطق روستایی، وجود فضای سبز گسترده، آبیاری باغات و نگهداری احشام موجب شده است که میزان مصرف آب از سرانه استاندارد فراتر برود.
در کنار این موضوع، باید به وضعیت ویلاها و ساختمان‌های خارج از ضوابط نیز توجه کرد. حدود 25 هزار ویلای خالی از سکنه و غیرمجاز در استان وجود دارد که سالانه حجم قابل‌توجهی آب مصرف می‌کنند.
بنابراین، مدیریت مصرف آب در مازندران صرفاً به بخش خانگی محدود نمی‌شود و باید مجموعه عوامل مؤثر بر افزایش مصرف مورد توجه قرار گیرد. در این مسیر، فرهنگ‌سازی از طریق رسانه‌ها و صداوسیما اهمیت زیادی دارد و باید با اطلاع‌رسانی مستمر، مردم را نسبت به ارزش آب و ضرورت مصرف صحیح آن آگاه کنیم تا بتوانیم از تنش آبی در فصل تابستان عبور کنیم.: یکی از موضوعات مهم در مدیریت منابع آبی استان، انشعابات غیرمجاز است؛ انشعاباتی که علاوه بر استفاده خارج از ضوابط از شبکه، می‌توانند در شرایط محدودیت منابع، فشار مضاعفی بر تأمین آب وارد کنند.
تاکنون چه تعداد انشعاب غیرمجاز شناسایی شده و برآورد شرکت آبفا از میزان برداشت آب از این طریق چقدر است؟
برارزاده: تاکنون حدود 12 هزار انشعاب غیرمجاز در خارج از بافت شهرها و روستاهای استان شناسایی کرده‌ایم. بخش عمده این انشعابات به ویلاها و ساختمان‌هایی مربوط می‌شود که فاقد مجوزهای قانونی هستند و به‌صورت غیرمجاز از شبکه آب استفاده می‌کنند.
بر اساس برآوردهای ما، سالانه حدود 100 میلیون مترمکعب آب از طریق این انشعابات هدر می‌رود. البته در همین زمینه اقدامات شناسایی و ساماندهی را آغاز کرده‌ایم و تاکنون توانسته‌ایم 45 میلیون مترمکعب از این منابع آبی را شناسایی و وارد مدار مصرف کنیم.
مابقی این میزان نیز در دست پیگیری است و تلاش داریم با شناسایی برداشت‌های غیرمجاز و برخورد با تخلفات، منابع آبی بیشتری را به چرخه رسمی مصرف بازگردانیم.: رقم 100 میلیون مترمکعب آب در سال، عدد قابل‌توجهی است. از این میزان تاکنون 45 میلیون مترمکعب شناسایی و به مدار مصرف بازگشته و همچنان 55 میلیون مترمکعب تعیین تکلیف نشده است.
چرا با وجود اقدامات نظارتی، این حجم از برداشت غیرمجاز همچنان ادامه دارد؟
برارزاده: واقعیت این است که با یک شبکه گسترده از برداشت‌های غیرقانونی مواجه هستیم و شناسایی و برخورد با تمام این موارد، زمان‌بر است. بخش زیادی از این آب به‌صورت غیرمجاز برای آبیاری باغات و زمین‌های کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در برخی موارد، افراد با آگاهی از غیرقانونی بودن برداشت، همچنان به این کار ادامه می‌دهند. به همین دلیل، برخورد با این تخلفات صرفاً از طریق اقدامات اجرایی شرکت آبفا امکان‌پذیر نیست و نیازمند همکاری سایر دستگاه‌هاست.
ما در این زمینه دو مسیر را دنبال می‌کنیم؛ نخست، فرهنگ‌سازی و آگاه‌سازی عمومی از طریق رسانه‌ها و صداوسیما و دوم، برخورد قانونی با متخلفان. خوشبختانه دستگاه قضایی استان نیز همراهی خوبی در این زمینه دارد و آقای دکتر پوریانی، رئیس کل دادگستری مازندران، و آقای دکتر عالیشاه، دادستان مرکز استان، در پیگیری این موضوع همکاری مؤثری داشته‌اند.
همچنین دستور اکید استاندار به فرمانداران و بخشداران ابلاغ شده است تا دستگاه‌های محلی نیز در شناسایی و مقابله با برداشت‌های غیرمجاز مشارکت کنند.: با توجه به اینکه بخش مهمی از انشعابات غیرمجاز در خارج از محدوده بافت‌های قانونی قرار دارند، شناسایی این موارد در استانی با گستردگی جغرافیایی و پراکندگی روستاها و ویلاها چگونه انجام می‌شود؟ مهم‌ترین مانع شرکت آبفا برای کشف این انشعابات چیست؟
برارزاده: بزرگ‌ترین چالش ما در این زمینه، شناسایی محل دقیق انشعابات غیرمجاز است؛ زیرا خطوط انتقال و شبکه‌های آبرسانی در زیر زمین قرار دارند و پیدا کردن محل برداشت‌های غیرقانونی کار ساده‌ای نیست.
ما در مازندران حدود 25 هزار کیلومتر شبکه آبرسانی داریم و طبیعی است که نظارت بر چنین شبکه گسترده‌ای بدون مشارکت مردم و ظرفیت‌های محلی با دشواری همراه باشد.
به همین دلیل، نقش شوراهای اسلامی، دهیاران و مردم در شناسایی این موارد بسیار مهم است. از شهروندان درخواست می‌کنیم در صورت مشاهده هرگونه برداشت غیرمجاز از شبکه آب، موضوع را به شرکت آب و فاضلاب گزارش دهند تا امکان بررسی و پیگیری قانونی فراهم شود.
معتقدم با مشارکت عمومی و همکاری دستگاه‌های اجرایی می‌توان بخش قابل‌توجهی از این تخلفات را شناسایی و از ادامه برداشت‌های غیرقانونی جلوگیری کرد.: یکی از پرسش‌های مهم درباره این 12 هزار انشعاب آن است که آیا همه این موارد باید به قطع انشعاب منجر شود یا امکان ساماندهی و قانونی شدن آنها وجود دارد؟ به‌ویژه اینکه برخی از این ساختمان‌ها سال‌هاست ساخته شده و مورد استفاده قرار می‌گیرند.
برارزاده: ما موضوع انشعابات غیرمجاز را با هدف صیانت از حقوق بیت‌المال و جلوگیری از برداشت غیرقانونی از منابع عمومی پیگیری می‌کنیم. متأسفانه بسیاری از ساختمان‌هایی که این انشعابات به آنها مربوط است، خارج از بافت قانونی ساخته شده‌اند و مجوزهای لازم را ندارند.
در این زمینه، استاندار مازندران نیز پیگیر موضوع هستند تا ساختمان‌هایی که ساخته شده‌اند، در صورت فراهم بودن شرایط قانونی بتوانند مجوزهای لازم را دریافت کنند.
با این حال، باید توجه داشت که شرکت آبفا نمی‌تواند بدون وجود مجوزهای قانونی، به این ساختمان‌ها خدمات‌رسانی کند. تا زمانی که وضعیت قانونی این بناها مشخص نشود، امکان ارائه خدمات رسمی آب به آنها وجود ندارد.: بنابراین تعیین تکلیف انشعابات غیرمجاز تنها به عملکرد شرکت آبفا محدود نیست و به وضعیت قانونی ساختمان‌ها و تصمیم دستگاه‌های مرتبط نیز وابستگی دارد.
در چنین شرایطی، برای جلوگیری از تداوم برداشت غیرمجاز و هم‌زمان تعیین تکلیف بناهای موجود، چه میزان هماهنگی میان دستگاه‌ها ضروری است؟
برارزاده: همان‌طور که اشاره کردم، این موضوع نیازمند همکاری مجموعه دستگاه‌های مسئول است. شرکت آبفا در چارچوب وظایف خود، شناسایی انشعابات غیرمجاز و پیگیری موارد تخلف را انجام می‌دهد، اما تعیین تکلیف ساختمان‌های فاقد مجوز به تصمیم‌گیری و اقدامات دستگاه‌های مرتبط نیز وابسته است.
در این مسیر، همراهی دستگاه قضایی، فرمانداران، بخشداران، شوراها و دهیاران اهمیت زیادی دارد. هدف ما این است که ضمن جلوگیری از برداشت غیرقانونی، حقوق عمومی و منابع آبی استان نیز حفظ شود.: در حال حاضر از 100 میلیون مترمکعب آب برداشت‌شده از طریق انشعابات غیرمجاز، 55 میلیون مترمکعب همچنان شناسایی نشده است.
آیا می‌توان گفت بخش عمده این آب در بخش کشاورزی و آبیاری باغات مصرف می‌شود؟ برای بازگرداندن این حجم از منابع آبی به شبکه چه برنامه‌ای دارید؟
برارزاده: بخش زیادی از این آب برای آبیاری باغات و زمین‌های کشاورزی به‌صورت غیرمجاز مصرف می‌شود. در واقع، با شبکه‌ای از برداشت‌های غیرقانونی روبه‌رو هستیم که شناسایی تمام اجزای آن نیازمند زمان، بررسی میدانی و همکاری دستگاه‌های مختلف است.
ما برای شناسایی 55 میلیون مترمکعب باقی‌مانده نیز پیگیری‌ها را ادامه می‌دهیم و در این مسیر از ظرفیت دستگاه قضایی و نیروهای انتظامی استفاده خواهیم کرد.
بازگرداندن این منابع آبی به مدار مصرف، نیازمند عزم جدی و همکاری همه دستگاه‌ها و مردم است. امیدواریم با استمرار اقدامات نظارتی و شناسایی انشعابات غیرمجاز، بتوانیم این میزان آب را نیز شناسایی و از برداشت خارج از ضوابط آن جلوگیری کنیم.: با توجه به فاصله مصرف سرانه آب در مازندران با استاندارد ملی و همچنین وجود هزاران انشعاب غیرمجاز، به نظر می‌رسد مدیریت مصرف و مقابله با برداشت‌های غیرقانونی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
مهم‌ترین مطالبه شما از مردم و دستگاه‌های اجرایی برای عبور از تنش آبی استان چیست؟
برارزاده: مهم‌ترین موضوع، اصلاح فرهنگ مصرف و همکاری همه بخش‌هاست. همان‌طور که آمارها نشان می‌دهد، مصرف آب در شهرها و روستاهای مازندران بالاتر از استاندارد ملی است و از سوی دیگر، برداشت‌های غیرمجاز نیز فشار مضاعفی بر منابع و شبکه آبرسانی وارد می‌کند.
از مردم درخواست داریم در مصرف آب صرفه‌جویی کنند و در صورت مشاهده انشعابات غیرمجاز، موارد را به شرکت آبفا اطلاع دهند. همچنین شوراها و دهیاران می‌توانند در شناسایی این موارد نقش مهمی داشته باشند.
از دستگاه‌های اجرایی و مسئولان محلی نیز انتظار داریم در کنار شرکت آبفا برای جلوگیری از برداشت‌های غیرقانونی و تعیین تکلیف ساختمان‌های فاقد مجوز همکاری کنند. مدیریت منابع آب یک مسئولیت مشترک است و بدون همراهی مردم و دستگاه‌ها نمی‌توان به نتیجه مطلوب رسید.
