وعده استاندار کرمان هم درهای بیرم‌آباد را باز نکرد و باید دید باغ تاریخی تا چه زمانی پشت درهای بسته میماند؟
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، باغ تاریخی بیرم‌آباد کرمان که قرار بود در مدت یک سال مرمت و به یکی از ظرفیت‌های گردشگری شهر تبدیل شود، حالا پس از گذشت بیش از یک دهه همچنان درهای بسته‌ای دارد؛ وعده بازگشایی در هفته گردشگری محقق نشد، مراسم افتتاح اعلام‌شده در 15 مهرماه نیز در آخرین دقایق لغو شد و هنوز زمان مشخصی برای بهره‌برداری عمومی از این میراث صفوی اعلام نشده است.
بعضی پروژه‌ها با گذشت زمان به نتیجه می‌رسند و برخی دیگر، با وجود برگزاری جلسات متعدد، بازدیدهای مسئولان و اعلام وعده‌های پیاپی، همچنان در نقطه‌ای دور از انتظار باقی می‌مانند. باغ تاریخی بیرم‌آباد کرمان را می‌توان نمونه‌ای از همین پروژه‌ها دانست؛ مجموعه‌ای ارزشمند با بیش از چهار قرن قدمت که قرار بود احیای آن، بخشی از ظرفیت گردشگری و هویت تاریخی شهر کرمان را دوباره زنده کند، اما اکنون خود به نمادی از طولانی شدن پروژه‌های میراثی تبدیل شده است.
ماجرای مرمت باغ بیرم‌آباد به پاییز سال 1394 بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از تجربه احیای باغ فتح‌آباد، مسئولان وقت استان تصمیم گرفتند این مجموعه تاریخی را نیز از وضعیت فرسودگی خارج کرده و برای استفاده گردشگران و شهروندان آماده کنند. در برنامه اولیه، برای اجرای این طرح سه فاز و حدود یک سال زمان پیش‌بینی شده بود؛ برنامه‌ای که فاصله میان وعده و عملکرد در آن، هر سال بیشتر شد.
باغ بیرم‌آباد در شرق شهر کرمان و در مجاورت مجموعه تاریخی تخت درگاه قلی‌بیگ قرار دارد. این باغ با بیش از چهار قرن قدمت، از آثار دوره صفوی به شمار می‌رود و در اسفندماه 1377 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
وسعت حدود 4.5 هکتاری و پیشینه تاریخی آن، بیرم‌آباد را به یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری و میراث فرهنگی کرمان تبدیل کرده است.
از وعده مرمت یک‌ساله تا پیشرفت 90 درصدی که به افتتاح نرسید
در مهرماه 1394، آغاز برنامه ساماندهی و مرمت باغ بیرم‌آباد رسانه‌ای شد. آن زمان انتظار می‌رفت با مشارکت دستگاه‌های مرتبط و سرمایه‌گذاری انجام‌شده، این مجموعه در زمانی کوتاه احیا و به فضایی قابل استفاده برای عموم تبدیل شود.
اما پنج سال بعد، یعنی در سال 1399، در حالی خبر پیشرفت 90 درصدی عملیات مرمت باغ منتشر شد که هنوز بخش مهمی از مسیر بهره‌برداری باقی مانده بود. به این ترتیب، پروژه‌ای که قرار بود در مدت 12 ماه به سرانجام برسد، حتی با اعلام پیشرفت فیزیکی بالا نیز نتوانست درهای خود را به روی مردم باز کند.
این فاصله میان پیشرفت اعلام‌شده و بهره‌برداری واقعی، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: چگونه پروژه‌ای که سال‌ها پیش به مراحل پایانی مرمت رسیده بود، همچنان نتوانسته است به مرحله استفاده عمومی برسد؟
البته مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمان، دلیل محقق نشدن وعده قبلی بازگشایی را وجود ایراد در شیوه اجرای مرمت عنوان کرده است.
سیدموید محسن‌نژاد که در ابتدای اردیبهشت‌ماه امسال از بازگشایی باغ تا کمتر از یک ماه بعد خبر داده بود، درباره علت محقق نشدن این وعده توضیح داد که در آن مقطع قرار بود بخشی از عملیات به پایان برسد و مجموعه مورد بهره‌برداری قرار گیرد، اما به دلیل غیراصولی بودن روش مرمت، پروژه متوقف شد.
به گفته وی، سرمایه‌گذار ملزم شده است مشاور ذی‌صلاح و متخصص در حوزه میراث فرهنگی انتخاب کند تا ایرادات موجود شناسایی و اصلاح شود.
مدیرکل میراث‌فرهنگی استان با اشاره به ادامه عملیات مرمت تأکید کرده است که پروژه‌های مرمتی با ساخت‌وسازهای معمولی تفاوت دارند؛ هم هزینه بیشتری دارند و هم به زمان طولانی‌تری نیازمندند.
البته حساسیت در مرمت آثار تاریخی و ضرورت رعایت ضوابط تخصصی، موضوعی قابل چشم‌پوشی نیست و نمی‌توان برای سرعت بخشیدن به کار، اصالت یک اثر تاریخی را قربانی کرد؛ اما مسئله اینجاست که اگر روش مرمت از ابتدا با ایراد مواجه بوده، چرا این اشکالات در مراحل نخست شناسایی و برطرف نشده‌اند؟ چرا پس از سال‌ها اجرا و اعلام پیشرفت بالا، پروژه با ضرورت اصلاح روش مرمت مواجه شده است؟
توضیح درباره ضرورت اصلاح عملیات مرمتی می‌تواند بخشی از علت تأخیر را روشن کند، اما به‌تنهایی پاسخگوی تمام پرسش‌های مربوط به بیش از یک دهه بلاتکلیفی این مجموعه نیست.
استاندار هم به میدان آمد؛ بازگشایی پیش از پایان کامل مرمت
طولانی شدن روند مرمت و بسته ماندن باغ بیرم‌آباد سرانجام به یکی از موضوعات مورد توجه استاندار کرمان نیز تبدیل شد.
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، روز 20 شهریورماه امسال در جریان بازدید از این مجموعه، ضمن بررسی روند مرمت، بر ضرورت تسریع در بازگشایی آن تأکید کرد و طولانی شدن روند بازسازی و بهره‌برداری را فاقد توجیه دانست.
طالبی با این استدلال که نباید بازگشایی باغ به تکمیل کامل عملیات مرمت گره بخورد، خواستار طراحی سازوکاری شد که امکان حضور مردم در بخش‌های آماده مجموعه را فراهم کند؛ به‌گونه‌ای که هم شهروندان از این ظرفیت تاریخی استفاده کنند و هم حضور بازدیدکنندگان آسیبی به ساختار باغ و روند ادامه مرمت وارد نکند.
استاندار کرمان همچنین با اشاره به درخواست‌های مردمی برای استفاده از این مجموعه، پیشنهاد کرد مراسم بازگشایی باغ بیرم‌آباد در هفته گردشگری، از پنجم تا یازدهم مهرماه، برگزار شود.
این پیشنهاد در واقع راهکاری برای پایان دادن به انتظار چندین‌ساله مردم بود؛ راهکاری که بر اساس آن، لازم نبود تمام عملیات مرمت به پایان برسد تا شهروندان بتوانند از بخش‌های آماده باغ بازدید کنند.
هفته گردشگری گذشت؛ افتتاح اعلام شد، اما مراسم لغو شد
با وجود تأکید استاندار و تعیین بازه زمانی برای بازگشایی، هفته گردشگری نیز به پایان رسید و باغ بیرم‌آباد در موعد اعلام‌شده به روی مردم باز نشد.
در ادامه، روز 14 مهرماه دعوت‌نامه برگزاری آیین افتتاح این مجموعه به دست خبرنگاران رسید؛ بر اساس این دعوت‌نامه قرار بود مراسم افتتاح باغ در روز 15 مهرماه برگزار شود و پس از سال‌ها انتظار، خبر بازگشایی آن به‌صورت رسمی اعلام شود.
اما این بار نیز امیدها چندان دوام نیاورد. کمتر از نیم ساعت مانده به زمان برگزاری مراسم، خبر لغو افتتاح به خبرنگاران اعلام شد؛ اتفاقی که بار دیگر ابهام‌ها درباره وضعیت واقعی پروژه و زمان بهره‌برداری از آن را افزایش داد.
اکنون در حالی وارد آبان‌ماه شده‌ایم و نیمه این ماه نیز نزدیک می‌شود که نه مراسم افتتاح برگزار شده، نه زمان قطعی تازه‌ای برای بازگشایی اعلام شده و نه افکار عمومی پاسخ روشنی درباره علت لغو برنامه افتتاح دریافت کرده است.
بیرم‌آباد بیش از آنکه به وعده تازه‌ای برای افتتاح نیاز داشته باشد، به تصمیمی اجرایی، برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده و پاسخگویی روشن مسئولان نیاز دارد. پس از بیش از 11 سال، دیگر اعلام درصد پیشرفت، برگزاری بازدیدهای مدیریتی و ارسال دعوت‌نامه افتتاح نمی‌تواند جایگزین بهره‌برداری واقعی شود.
مردم کرمان حق دارند بدانند سرانجام این باغ تاریخی چه زمانی از پشت دیوارهای بسته خارج می‌شود و چه زمانی می‌توانند در فضایی که بخشی از تاریخ شهرشان را در خود جای داده است، قدم بزنند.
