آیا ال‌نینو می‌تواند به جبران کسری منابع آب کمک کند یا بحران آب همچنان پابرجا خواهد ماند؟
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، پدیده ال‌نینو (El Niño) به عنوان یکی از مهم‌ترین چرخه‌های اقلیمی و اقیانوسی در اقیانوس آرام، تأثیرات عمیقی بر الگوهای آب‌وهوایی کره زمین از جمله منطقه خاورمیانه و ایران می‌گذارد. این فاز گرم که با ناهنجاری‌های مثبت دمای سطح آب در اقیانوس آرام استوایی همراه است، ساختار فشاری جو را تغییر داده و مسیر سامانه‌های بارشی را در سطح قاره‌ها دستخوش تغییرات چشمگیری می‌کند.
بررسی آمارهای هواشناسی نشان می‌دهد که اثرات پدیده ال‌نینو در تمامی مناطق و کشورها یکسان و همگن نیست. در حالی که این پدیده ممکن است در برخی نقاط جهان موجب بروز خشکسالی شود، در اقلیم ایران و بسیاری از استان‌های کشور، عموماً زمینه‌ساز تقویت سامانه‌های بارشی، افزایش نزولات جوی و بهبود وضعیت منابع آبی در مقایسه با سال‌های خشک پی‌درپی می‌شود.
مطابق با تحلیل‌های کارشناسی و داده‌های سازمان هواشناسی، در سال‌هایی که الگوهای جوی تحت تأثیر فازهای ال‌نینو قرار دارند، بخش قابل‌توجهی از استان‌های کشور حجم بارش‌های نرمال و فراتر از نرمال را تجربه می‌کنند. پیش‌بینی‌های فصلی مراکز تخصصی نیز اغلب مؤید این است که نزولات جوی در فصل سرد سال با روندی مطلوب‌تر نسبت به میانگین‌های بلندمدت همراه خواهد بود.
با این حال، کارشناسان و متخصصان حوزه آب و هواشناسی همواره تأکید می‌کنند که نباید بارش‌های نسبتاً خوب ناشی از ال‌نینو را به‌منزله رفع کامل بحران کم‌آبی تلقی کرد. انباشت کسری شدید منابع آب زیرزمینی طی دهه‌های گذشته و افت سفر‌ه‌های آب‌دار به گونه‌ای است که حتی بارش‌های فراتر از نرمال نیز تنها بخشی از این شکاف عمیق را جبران می‌کنند.
در مجموع، پدیده ال‌نینو به عنوان یک فرصت طبیعی ارزشمند برای تقویت منابع آب، بهبود وضعیت سدها و رونق بخش کشاورزی محسوب می‌شود؛ مشروط بر آنکه مدیریت منابع آب، رعایت اصول مصرف بهینه در بخش‌های مختلف و آمادگی در برابر مخاطرات احتمالی ناشی از بارش‌های رگباری همواره در دستور کار قرار گیرد.
بارش‌های پاییزی در زنجان قوت گرفت
محمدرضا رحمان‌نیا با اشاره به صدور هشدار نارنجی اظهار داشت: از روز پنجشنبه بارش‌ها به صورت پراکنده در سطح استان آغاز شده و از شب گذشته با قوت گرفتن سامانه بارشی در مناطق جنوبی، بیشترین میزان بارش‌ها از قیدار با 47.4 میلی‌متر و سهرورد با 31.9 میلی‌متر گزارش شده است.
وی افزود: فعالیت این سامانه بارشی به تناوب تا روز دوشنبه ادامه خواهد داشت، هرچند به دلیل تغییرات در الگوهای دمایی، احتمال بارش برف در مناطق مرتفع ضعیف‌تر شده و تنها به صورت گذرا در ارتفاعات دیده می‌شود، اما وزش باد شدید تا روز دوشنبه می‌تواند موجب کاهش دید در گردنه‌ها شود.
مدیرکل هواشناسی استان زنجان با اشاره به افت شدید دما در ادامه هفته تصریح کرد: از روز سه‌شنبه با عبور این سامانه، سردترین ساعات هفته ثبت خواهد شد و مناطق مرتفع دمای صفر و زیر صفر همراه با یخبندان را تجربه خواهند کرد؛ ضمن اینکه بیشینه دمای هوا نیز بین 8 تا 10 درجه کاهش می‌یابد و به حدود 10 تا 12 درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
رحمان‌نیا درباره وضعیت بارش‌های سال زراعی گفت: میزان بارش استان تاکنون به 35.3 میلی‌متر رسیده که نسبت به سال گذشته و دوره بلندمدت با افزایش روبه‌رو بوده است؛ در این میان شهرستان طارم با 53.7 میلی‌متر بیشترین و سلطانیه با 23.2 میلی‌متر کمترین میزان بارندگی را به خود اختصاص داده‌اند و سهم زنجان نیز 36.1 میلی‌متر بوده است.
وی خاطرنشان کرد: پیش‌بینی‌های فصلی نشان می‌دهد که تا بهمن‌ماه بارش‌ها بیش از نرمال و تا نیمه فروردین در حد نرمال خواهد بود، اما با توجه به کسری منابع آب زیرزمینی طی دهه‌های گذشته، شهروندان همچنانباید مدیریت مصرف آب را در تمامی بخش‌ها جدی بگیرند.
آمادگی کامل دستگاه‌های امدادی زنجان
ایوب بیگدلی مدیرکل مدیریت بحران استانداری زنجان با اشاره به وضعیت بارش‌های اخیر و آمادگی دستگاه‌های اجرایی اظهار داشت: تمهیدات لازم اتخاذ شده و تمامی دستگاه‌های خدمات‌رسان و امدادی در آمادگی کامل به سر می‌برند و بازرسی روزانه عملکرد دستگاه‌های مسئول را رصد می‌کند تا بارندگی‌ها خسارتی به همراه نداشته باشد.
وی با اشاره به گزارش‌های هواشناسی و بارش‌های خوب در سطح استان افزود: بیشترین حجم بارندگی‌ها مربوط به شهرستان طارم بوده است؛ در همین راستا، انسداد جاده‌ای در روستای «عموکندی» رخ داد که با حضور به موقع بخشدار، دهیار، بخش خصوصی و عوامل راهداری بلافاصله رفع انسداد شد و تا این ساعت مشکل خاصی گزارش نشده است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری زنجان در پاسخ به پرسشی درباره مشکلات ناشی از حفاری‌های شهری همزمان با آغاز بارش‌ها تصریح کرد: مکاتبات لازم با تمامی دستگاه‌ها انجام و مسئولیت‌سازی شده و تذکرات جدی داده شده است؛ پیش از این نیز نامه‌نگاری‌های لازم صورت گرفته بود تا در این فصل از چنین اقداماتی پرهیز شود.
بیگدلی در پایان با تأکید بر اینکه حقوق شهروندی خط قرمز مدیریت بحران است، خاطرنشان کرد: بازرسان ما عملکرد دستگاه‌ها را به صورت روزانه رصد می‌کنند و اگر از این حیث خسارت یا نقض حقی متوجه شهروندان شود، حتماً دستگاه‌های نظارتی را در جریان گذاشته و با متخلفان برخورد قانونی قاطع انجام خواهد شد.
در مجموع، تقارن موج جدید بارش‌های پاییزی با فعالیت سامانه‌های اقلیمی نظیر ال‌نینو در استان زنجان، نویدبخش سالی پربار و فرصتی مغتنم برای تقویت منابع آبی و رونق بخش کشاورزی منطقه است، به‌ویژه که آمارها از رشد نزولات جوی نسبت به سال گذشته و دوره بلندمدت حکایت دارد.
با این وجود، همان‌گونه که مسئولان مدیریت بحران و هواشناسی تأکید کرده‌اند، این نزولات جوی نباید به فراموشی بحران دیرینه کم‌آبی و کسری آب‌های زیرزمینی منجر شود؛ لذا همراهی شهروندان در مدیریت بهینه مصرف آب، رعایت هشدارهای ایمنی و هوشیاری دستگاه‌های اجرایی در پایش پروژه‌های شهری، تضمین‌کننده عبوری ایمن و بهره‌مند از این نعمت الهی خواهد بود.
