بازار لاستیک با وجود موجودی فروشگاه‌ها، زیر فشار گرانی و افت قدرت خرید با رکود معاملات روبه‌روست؛ مشکلی که نشان می‌دهد مسئله این بازار فقط کمبود عرضه نیست و خریداران خرید را عقب انداختهاند.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، بازار لاستیک خودرو در هفته دوم آبان‌ماه ۱۴۰۵ با وضعیتی دوگانه روبه‌روست؛ کالا در بسیاری از سایزها در شبکه فروش وجود دارد، اما قیمت‌های چند ده میلیون تومانی برای خرید یک دست لاستیک، قدرت انتخاب و خرید بسیاری از مصرف‌کنندگان را محدود کرده است. در این میان، فروشندگان با بازاری مواجه‌اند که در آن موجودی کالا لزوماً به معنای رونق معامله نیست و خریداران نیز تا زمانی که تعویض تایر ضرورت پیدا نکند، ترجیح می‌دهند هزینه خرید را به تعویق بیندازند.
در واقع آنچه در ماه‌های اخیر بیش از گذشته خودنمایی می‌کند، فاصله میان قیمت پیشنهادی فروشندگان و توان خرید مشتریان است. به همین دلیل، حتی وجود لاستیک در فروشگاه‌ها نیز الزاماً به فروش منجر نمی‌شود و بخشی از تقاضای موجود به خریدهای ضروری و اجتناب‌ناپذیر محدود شده است.
لاستیک در ویترین هست، اما خرید به تعویق افتاده است
بررسی میدانی خبرنگار از بازار لاستیک تهران حکایت از تغییر رفتار خریداران دارد. برخلاف دوره‌هایی که کمبود کالا و دشواری دسترسی به لاستیک، مسئله اصلی مصرف‌کنندگان بود، اکنون در بسیاری از واحدهای فروش، مسئله اصلی پیدا کردن مشتری است.
در چنین شرایطی، مالک خودرو پیش از ورود به فروشگاه معمولاً به دنبال اطلاع از قیمت است و پس از مواجهه با نرخ‌ها، هزینه تعویض یک یا دو حلقه لاستیک را با سایر مخارج خودرو و هزینه‌های روزمره زندگی مقایسه می‌کند. نتیجه این مقایسه در بسیاری از موارد، عقب انداختن خرید است؛ به‌ویژه زمانی که لاستیک هنوز امکان استفاده دارد و راننده احساس نمی‌کند تعویض آن فوریت دارد.
این وضعیت برای فروشندگان نیز شرایط متفاوتی ایجاد کرده است. در بازاری که تأمین کالا تنها مسئله آن نیست، نگهداری موجودی در فروشگاه بدون گردش مناسب سرمایه، به یکی از دغدغه‌های فعالان این صنف تبدیل می‌شود در بازاری که تأمین کالا تنها مسئله آن نیست، نگهداری موجودی در فروشگاه بدون گردش مناسب سرمایه، به یکی از دغدغه‌های فعالان این صنف تبدیل می‌شود.
به بیان دیگر، ممکن است لاستیک در انبار و قفسه فروشگاه موجود باشد، اما مشتری توان پرداخت هزینه آن را نداشته باشد.
قیمت‌ها از ۱۱ میلیون تومان شروع می‌شوند
بررسی قیمت انواع لاستیک ایرانی در هشتم و نهم آبان‌ماه نشان می‌دهد هزینه خرید تایر، بسته به برند، سایز و مدل، اختلاف قابل توجهی دارد. در میان محصولات پرتقاضای داخلی، قیمت هر جفت لاستیک در برخی مدل‌ها از حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های گران‌تر به نزدیکی ۲۴ میلیون تومان می‌رسد.
برای نمونه، قیمت هر جفت لاستیک بارز مدل P۶۶۰ با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ حدود ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان اعلام شده است. در مقابل، مدل Riderunner S۶۷۳ همین برند با سایز ۲۱۵/۵۵R۱۶ به حدود ۲۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد.
در محصولات کویر تایر نیز هر جفت لاستیک مدل KB۱۲-KB۱۶ با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ حدود ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که قیمت مدل KB۷۷ با سایز ۲۰۵/۶۰R۱۵ به ۲۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان می‌رسد.
قیمت هر جفت لاستیک یزد تایر در مدل SUN با سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳ حدود ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و در مدل T-Mercury با سایز ۱۹۵/۶۵R۱۵ حدود ۲۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان گزارش شده است. محصولات رازی تایر نیز در برخی مدل‌ها از ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز می‌شوند و در مدل‌های گران‌تر به حدود ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌رسند.
در میان محصولات ایران تایر نیز قیمت هر جفت لاستیک در فهرست بررسی‌شده بین ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تا ۱۹ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قرار دارد.
این ارقام نشان می‌دهد حتی انتخاب لاستیک ایرانی نیز به معنای خرید ارزان نیست و هزینه تعویض چهار حلقه تایر در بسیاری از خودروها می‌تواند از ۲۰ میلیون تومان فراتر برود و در برخی سایزها به بیش از ۴۰ میلیون تومان برسد.
خرید لاستیک به یک هزینه سنگین تبدیل شده است
در شرایط فعلی، هزینه تعویض لاستیک تنها به قیمت خرید تایر محدود نمی‌شود. مالک خودرو علاوه بر پرداخت بهای چهار حلقه لاستیک، باید هزینه نصب، بالانس و سایر خدمات مرتبط را نیز در نظر بگیرد؛ برای نمونه، اگر قیمت هر جفت لاستیک یک خودرو حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان باشد، خرید چهار حلقه آن دست‌کم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه خواهد داشت.
این مبلغ در خودروهایی که از تایرهای بزرگ‌تر استفاده می‌کنند، می‌تواند به‌مراتب بیشتر شود.
همین موضوع موجب شده است تعویض لاستیک برای بخشی از مالکان خودرو از یک خرید دوره‌ای به هزینه‌ای تبدیل شود که باید برای آن از قبل برنامه‌ریزی کنند.
در چنین بازاری، خریدار معمولاً به دنبال پیدا کردن محصولی است که در کنار قیمت مناسب، از نظر کیفیت و دوام نیز قابل قبول باشد. به همین دلیل، قیمت پایین به‌تنهایی تعیین‌کننده انتخاب نیست و اعتبار برند، تاریخ تولید و شرایط نگهداری لاستیک نیز در تصمیم خرید نقش دارد.
رکود معاملات؛ مشکل بازار فقط عرضه نیست
آنچه از وضعیت بازار لاستیک در ماه‌های اخیر قابل مشاهده است، تغییر مرکز ثقل مشکلات این بازار است. در گذشته، کمبود کالا و دشواری دسترسی به برخی سایزها بخش مهمی از نگرانی مصرف‌کنندگان را تشکیل می‌داد، اما اکنون در کنار مسئله تأمین، کاهش قدرت خرید نیز به عاملی تعیین‌کننده تبدیل شده است.
آنطور که فروشندگان بازار تایر به خبرنگار می‌گویند افزایش موجودی فروشگاه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند به رونق معاملات منجر شود. تا زمانی که هزینه خرید یک دست لاستیک با توان مالی بخش قابل توجهی از مصرف‌کنندگان تناسب نداشته باشد، احتمال تعویق خرید همچنان وجود دارد.
از طرف دیگر، عقب انداختن تعویض لاستیک نیز موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً یک تصمیم اقتصادی تلقی کرد؛ زیرا فرسودگی تایر و کاهش عمق آج، به‌ویژه در شرایط بارندگی و جاده‌های لغزنده، می‌تواند ایمنی خودرو را تحت تأثیر قرار دهد فرسودگی تایر و کاهش عمق آج، به‌ویژه در شرایط بارندگی و جاده‌های لغزنده، می‌تواند ایمنی خودرو را تحت تأثیر قرار دهد.
تولید داخل؛ ظرفیت بالا، اما بازار همچنان نیازمند واردات
در کنار وضعیت تقاضا و قیمت‌ها، ظرفیت تولید داخلی نیز یکی از مؤلفه‌های اثرگذار بر بازار لاستیک است. بر اساس اظهارات هادی امیر شقاقی، نایب‌رئیس انجمن صنفی صنعت تایر، ظرفیت تولید تایر کشور حدود ۳۰۰ هزار تن در سال است و ایران در بخش تایرهای بایاس از واردات بی‌نیاز شده است.
به گفته وی، نیاز سالانه کشور به تایرهای رادیال سواری حدود ۲۷ میلیون حلقه است که نزدیک به ۲۴ میلیون حلقه آن در داخل تولید می‌شود. به این ترتیب، با وجود سهم بالای تولیدکنندگان داخلی در تأمین نیاز بازار، همچنان بخشی از تقاضا از طریق واردات پاسخ داده می‌شود.
این ظرفیت تولید در حالی وجود دارد که مسئله بازار صرفاً به میزان تولید محدود نمی‌شود؛ چراکه دسترسی مصرف‌کننده به محصول مورد نیاز، قیمت نهایی و نحوه توزیع نیز در تبدیل تولید به عرضه مؤثر نقش دارند. به بیان دیگر، تولید کافی زمانی می‌تواند به بهبود وضعیت بازار منجر شود که کالا با قیمت قابل قبول و در سایزهای مورد نیاز به دست خریدار برسد.
عرضه مستقیم لاستیک؛ تلاش برای کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار
در کنار این شرایط، عرضه مستقیم لاستیک از طریق واحدهای صنفی منتخب نیز با هدف کوتاه‌تر کردن مسیر توزیع و تسهیل دسترسی مصرف‌کنندگان در حال اجراست. بر اساس اعلام سیدرضا عباس‌آبادی، رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، این طرح در مرحله نخست در ۳۰۰ نقطه تهران اجرا شده و لاستیک‌های تولید داخل با همکاری تعاونی‌ها و اتحادیه مربوطه در اختیار فروشگاه‌های دارای پروانه کسب قرار می‌گیرند.
در این شیوه، قیمت فروش بر مبنای نرخ کارخانه برای هر برند و سایز تعیین می‌شود و برای خدمات توزیع نیز حدود سه درصد سود در نظر گرفته شده است. قاسم نوده فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران نیز از تداوم توزیع مستقیم لاستیک و روغن موتور در برخی واحدهای صنفی منتخب و برنامه گسترش آن به سایر واحدها خبر داده است.
با این حال، اثرگذاری این طرح در بازار زمانی مشخص می‌شود که مصرف‌کننده بتواند لاستیک مورد نیاز خود را بدون پرداخت هزینه‌های اضافی و با قیمت اعلام‌شده تهیه کند. در شرایطی که مسئله اصلی بخشی از خریداران، بالا بودن هزینه تعویض تایر است، صرف افزایش تعداد مراکز عرضه نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق معاملات باشد در شرایطی که مسئله اصلی بخشی از خریداران، بالا بودن هزینه تعویض تایر است، صرف افزایش تعداد مراکز عرضه نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق معاملات باشد.
بازار در انتظار بازگشت مشتری
بر این اساس، بررسی‌های خبرنگار حاکی از آن است که بازار این محصول با مسئله‌ای فراتر از تأمین کالا روبه‌روست. اختلاف قیمت میان برندها و سایزها، بالا بودن هزینه خرید چهار حلقه لاستیک و کاهش توان مالی مصرف‌کنندگان، از عواملی هستند که بر رفتار خریداران و حجم معاملات اثر گذاشته‌اند.
از یک سو، تولیدکنندگان داخلی بخش عمده نیاز بازار را تأمین می‌کنند و برنامه عرضه مستقیم نیز با هدف تسهیل دسترسی خریداران در حال اجراست؛ از سوی دیگر، قیمت خرید همچنان یکی از موانع اصلی بازگشت مشتری به بازار محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، فروشنده با کالایی مواجه است که باید برای تأمین آن هزینه کند و سرمایه خود را در موجودی فروشگاه نگه دارد، اما خریدار نیز برای پرداخت هزینه تعویض تایر با محدودیت مالی روبه‌روست.
به این ترتیب مسئله اصلی بازار لاستیک در مقطع کنونی را باید در فاصله میان عرضه موجود و تقاضای مؤثر جست‌وجو کرد؛ بازاری که ممکن است در آن کالا در دسترس باشد، اما توان خرید مصرف‌کننده اجازه ندهد این موجودی به معامله تبدیل شود.
تا زمانی که این فاصله کاهش پیدا نکند، افزایش عرضه به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق بازار نخواهد بود و لاستیک‌فروشان همچنان با یکی از مهم‌ترین چالش‌های خود، یعنی فروش کالا در بازاری کم‌رمق، مواجه خواهند ماند.
