تأمین مالی و سرمایه‌گذاری در مزارع باد فراساحلی، به دلیل بازدهی طولانیمدت با چالش‌های جدی همراه است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، رضا احسانی ــ در صنعت باد فراساحلی، همواره بر فناوری توربین، عمق آب و سرعت باد تمرکز می‌شود؛ اما در پشت صحنه این صنعت و هر صنعت دیگری، موتور نامرئی «سرمایه» است که تمام این صنعت را به حرکت درمی‌آورد. این بخش به کالبدشکافی چالش‌های تأمین مالی در صنعت باد فراساحلی در سطح جهانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه طبقه‌بندی این صنعت به عنوان «زیرساخت حیاتی» کشورها می‌تواند معادله هزینه ــ سرمایه را برای همیشه تغییر دهد.
بیشتر بخوانید + گشایش پرونده "اقتصاد آبی" در + ضرورت ورود به انرژی باد فراساحلی + نگاه راهبردی جهان به انرژی باد فراساحلی + بازار جهانی بادهای فراساحلی در 2025 + دهه انفجار ظرفیت انرژی باد فراساحلی جهان تا 2035 + اروپا؛ زادگاه باد فراساحلی در دوراهی رکود و رهبری + استراتژی آینده چین در انرژی بادی + هوش مصنوعی و دیجیتالی‌سازی در انرژی باد فراساحلی + گلوگاه‌های رشد انرژی باد فراساحلی در جهان
بیشتر بخوانید
FID اروپا: 33 میلیارد یورو سرمایه‌گذاری در یک سال
بر اساس گزارش انجمن انرژی بادی اروپا (WindEurope)، اروپا در سال 2024 شاهد 33 میلیارد یورو سرمایه‌گذاری در قالب تصمیم سرمایه‌گذاری نهایی (FID) بود که 19.9 گیگاوات ظرفیت جدید باد را تأمین مالی کرد. این گزارش تصریح می‌کند: "در سال 2024، 33 میلیارد یورو سرمایه‌گذاری در مزارع بادی وجود داشت که 19.9 گیگاوات ظرفیت جدید انرژی بادی را تأمین مالی می‌کرد و قرار است در چند سال آینده به بهره‌برداری برسد." (WindEurope 2025, p.
36)
تفکیک سرمایه‌گذاری
بخش
مبلغ (میلیارد یورو)
ظرفیت تأمین‌مالی‌شده (گیگاوات)
منبع
باد خشکی
24.7
17.3
(WindEurope 2024, p. 36)
باد فراساحلی
7.9
2.6
(WindEurope 2024, p. 36)
مجموع
33
19.9
(WindEurope 2024, p. 9)
نکته کلیدی این است که سرمایه‌گذاری در باد خشکی در سال 2024 به بالاترین سطح از سال 2016 رسیده است. گزارش فوق تصریح می‌کند: "سرمایه‌گذاری باد خشکی در اروپا به 24.7 میلیارد یورو رسید که تقریباً 17.3 گیگاوات ظرفیت جدید خشکی را تأمین مالی می‌کرد.
این بزرگ‌ترین رقم سرمایه‌گذاری سالانه در باد خشکی جدید از سال 2016 بوده است." (همان) این نشان‌دهنده تقاضای قوی برای پروژه‌های بادی با ریسک کمتر و دوره بازگشت سریع‌تر است.
در مقابل، سرمایه‌گذاری در باد فراساحلی نسبت به سال 2023 (که یک سال رکوردشکن بود) 79٪ کاهش داشت. سند فوق خاطرنشان می‌کند: "سرمایه‌گذاری باد فراساحلی در اروپا به 7.9 میلیارد یورو رسید که تقریباً 2.6 گیگاوات ظرفیت جدید باد فراساحلی را تأمین مالی می‌کرد و همه در اتحادیه اروپا بود.
سه مورد از چهار مزرعه بادی تأمین‌مالی‌شده در آلمان (Nordseeculster A&B و Windanker) و یکی در هلند (Oranjewind) است." (همان) البته این کاهش، یک نوسان طبیعی در صنعتی است که پروژه‌های آن بزرگ و معدود هستند. این گزارش ادامه می‌دهد: " این یک نوسان طبیعی در سرمایه‌گذاری سالانه باد فراساحلی است.
از آنجایی که مزارع بادی فراساحلی تمایل دارند بسیار بزرگ باشند (اغلب با گیگاوات اندازه‌گیری می‌شوند)، تنها چند تصمیم سرمایه‌گذاری نهایی (FID) در هر سال گرفته می‌شود. این امر منجر به ارقام سرمایه‌گذاری سالانه با دامنه گسترده می‌شود که به شدت به زمان‌بندی این معاملات بستگی دارد." (همان)
چالش اقتصاد کلان: نرخ بهره و هزینه سرمایه
بزرگ‌ترین تهدید برای تأمین مالی باد فراساحلی، محیط اقتصاد کلان است. بر اساس تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، سه عامل کلیدی هزینه سرمایه را افزایش داده‌اند:
1. نرخ بهره بالا
تحلیل سالانه این نهاد در سال 2025 می‌گوید: "برخلاف کاهش تورم از سال 2022، نرخ بهره بلندمدت بالا باقی مانده است. اکثر کشورها سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تری را حفظ می‌کنند که منجر به نرخ بهره بلندمدت حدود 1 تا 3 واحد درصد بالاتر از دوره پیش از 2019 شده است.
برای اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، نرخ‌ها عموماً 4 تا 6 واحد درصد بالاتر از اقتصادهای توسعه‌یافته است." (IEA 2025, p. 105) و می‌افزاید: "تا زمانی که نرخ بهره بالا باقی بماند، استقراض بیشتر احتمالاً چالش‌برانگیزتر خواهد شد.
با کاهش تورم به سطوح خنثی تا سال 2026، انتظار می‌رود نرخ بهره نیز تثبیت شود." (IEA 2025, p. 106)
باد فراساحلی یک صنعت سرمایه‌بر است؛ هزینه‌های اولیه ساخت بسیار بالاست و بازگشت سرمایه در طول 20 تا 30 سال اتفاق می‌افتد. گزارش فوق‌الذکر تصریح می‌کند: "از آنجایی که فناوری‌های انرژی تجدیدپذیر نیازمند سرمایه‌گذاری اولیه قابل توجهی هستند و هزینه‌های عملیاتی آن‌ها نسبتاً پایین است، رقابت‌پذیری آن‌ها (به‌ویژه باد و خورشید) به همه شاخص‌های اصلی اقتصاد کلان حساس است.
تورم و نرخ بهره بالاتر، هزینه سرمایه انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش می‌دهد، بنابراین اگر سیاست‌ها به سرعت با محیط اقتصاد کلان جدید سازگار نشوند، ممکن است لغو یا تأخیر پروژه رخ دهد." (IEA 2025, p. 105)
2. تورم و هزینه‌های زنجیره تأمین
این سند اضافه می‌کند: "در سال 2022، بسیاری از کشورها شاهد افزایش شدید تورم بودند، اگرچه نرخ‌ها از آن زمان کاهش یافته است. امروز، تورم عموماً بین 2٪ تا 5٪ است، که هنوز حدود 1-2 واحد درصد بالاتر از سطوح پیش از 2019 است.
تورم بالا همچنین هزینه‌های مواد خام و عملیاتی را افزایش داده و فشار بر سودآوری بخش تولید تجهیزات انرژی تجدیدپذیر را افزایش می‌دهد." (همان)
3. عدم قطعیت سیاسی
گزارش فوق تصریح می‌کند: تغییرات ناگهانی در سیاست‌های انرژی (مانند آنچه در ایالات متحده رخ داد) و تأخیر در تصویب قوانین حمایتی، ریسک سیاسی را افزایش می‌دهد. سرمایه‌گذاران، برای جبران این ریسک، نرخ بازده بالاتری مطالبه می‌کنند که به افزایش هزینه سرمایه منجر می‌شود. (IEA 2025, p.
104)
معیارهای سخت‌گیرانه‌تر سرمایه‌گذاری: IRR به WACC
یکی از پیامدهای افزایش نرخ بهره، سخت‌گیرانه‌تر شدن معیارهای سرمایه‌گذاری است. بر اساس تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی، "بسیاری از شرکت‌ها و تولیدکنندگان مستقل برق (IPPs) اکنون معیارهای سرمایه‌گذاری خود را بصورت عمومی افشا می‌کنند، که معمولاً نیازمند نرخ بازده داخلی (IRR) است.
این شاخص بسته به فناوری و مشخصات پروژه، از میانگین موزون هزینه سرمایه (WACC) خود 100 تا 350 واحد پایه فراتر می‌رود." (IEA 2025, p. 109)
تحلیل فوق می‌افزاید: "این بدان معناست که پروژه‌های جدید باید بازدهی حداقل 1.0 تا 3.5 واحد درصد بالاتر از هزینه سرمایه ارائه دهند، و این آستانه‌ای است که نسبت به سال‌های قبل 0.5 تا 1.5 واحد درصد افزایش یافته است. این انتظارات بازدهی رو به رشد نیز نشان‌دهنده کاهش تمایل به ریسک است." (همان) ترجمه این اعداد به زبان ساده این است که پروژه‌ها باید بازده بالاتری داشته باشند تا تأمین مالی شوند.
این یعنی پروژه‌های حاشیه‌ای و با بازده پایین حذف می‌شوند و تنها پروژه‌های بسیار کارآمد باقی می‌مانند.
نقش بانک‌های توسعه چندجانبه (MDB)
در این محیط چالش‌برانگیز، بانک‌های توسعه چندجانبه (MDB) نقش حیاتی ایفا می‌کنند. بر اساس تحلیل سالانه آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)در سال 2026، جریان‌های مالی عمومی بین‌المللی برای انرژی‌های پاک در بازارهای در حال توسعه در سال 2024 به 24.6 میلیارد دلار رسید.
این نهاد در گزارش خود تصریح می‌کند: "جریان‌های مالی عمومی انرژی تجدیدپذیر که در این جداول نشان داده شده‌اند، نمای کلی معاملات سرمایه‌گذاری برای انرژی‌های تجدیدپذیر از مؤسسات مالی عمومی منتخب را ارائه می‌دهند. اعداد برای هر کشور و فناوری بر اساس اطلاعات سطح پروژه تجمیع شده‌اند." (IRENA 2026, p.
7, 138)
توزیع منطقه‌ای این جریان‌ها
منطقه
جریان مالی 2024 (میلیون دلار)
آفریقا
6,138.88
آسیا
6,860.96
آمریکای جنوبی
4,892.34
اروپا
1,728.02
آمریکای مرکزی و کارائیب
836.25
اقیانوسیه
427.01
خاورمیانه
331.28
سایر
تا 24.6
IRENA 2026, p. 138 منبع
ابزارهای کلیدی بانک‌های توسعه چندجانبه (MDB)
شورای جهانی انرژی بادی (GWEC) در طرح اقدام خود تصریح می‌کند: "حمایت بانک‌های توسعه چندجانبه را از طریق نرخ‌های بهره ترجیحی و پنجره‌های وام‌دهی اختصاصی انرژی تجدیدپذیر، مقیاس‌دهی و هماهنگ کنید." (GWEC 2026, p. 33) این شامل:
نمونه‌ای از موفقیت: بر اساس گزارش انجمن انرژی بادی اروپا (WindEurope)، "طرح تضمین متقابل بانک سرمایه‌گذاری اروپا (EIB) از واسطه‌ها (بانک‌های تجاری) در صدور تضمین‌های پیشرفت و عملکرد برای تولیدکنندگان توربین بادی و زنجیره ارزش مرتبط حمایت می‌کند. آن‌ها قبلاً حداقل 3 میلیارد یورو در شش مرحله به بانک‌های تجاری در آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا ارائه کرده‌اند." (WindEurope 2024, p.
36)
طبقه‌بندی به عنوان «زیرساخت حیاتی»
شاید مهم‌ترین اقدام برای کاهش هزینه سرمایه، طبقه‌بندی باد فراساحلی به عنوان «زیرساخت حیاتی» باشد. شورای جهانی انرژی بادی (GWEC) در طرح اقدام خود تأکید می‌کند: "باد فراساحلی را بطور رسمی به عنوان یک دارایی زیرساختی ردیف 1 در چارچوب‌های سرمایه‌گذاری ملی و سیگنال‌های سیاستی طبقه‌بندی کنید.
چرا این طبقه‌بندی اهمیت دارد؟
ریسک‌های ارزی و تورمی: تهدیدهای پنهان
در کنار چالش‌های کلان، دو ریسک پنهان می‌توانند اقتصاد پروژه‌های باد فراساحلی را تضعیف کنند:
1. ریسک ارزی
بسیاری از پروژه‌های باد فراساحلی در بازارهای نوظهور (مانند برزیل، کلمبیا، ویتنام و فیلیپین) توسعه می‌یابند. گزارش‌های شورای جهانی انرژی بادی اشاره می‌کند: "شرایط CfD باید ریسک‌های تجاری واقعی از جمله شاخص‌سازی هزینه، مواجهه ارزی، مقررات قیمت‌گذاری منفی و شرایط خروج را منعکس کند، زیرا یک CfD ضعیف طراحی‌شده هزینه سرمایه را افزایش داده و بانک‌پذیری را تضعیف می‌کند." (GWEC 2026, p.
31)
2. ریسک تورمی
همان‌طور که اشاره شد، بدون شاخص‌سازی تورمی در CfDها، ارزش واقعی درآمد پروژه در طول 20 سال به‌شدت کاهش می‌یابد. بر اساس تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، "13 کشور از 19 کشوری که CfD دوسویه را اجرا کرده‌اند، از قراردادهای شاخص‌سازی‌شده استفاده می‌کنند." (IEA 2025, p.
71)
جمع‌بندی
تأمین مالی، اکسیژن هر صنعت، ازجمله صنعت باد فراساحلی است. بدون جریان مداوم سرمایه، حتی بهترین فناوری‌ها نیز بی‌ثمر می‌مانند.
چالش‌های اقتصاد کلان (نرخ بهره، تورم، عدم قطعیت سیاسی) هزینه سرمایه را افزایش داده و جذابیت سرمایه‌گذاری را کاهش داده‌اند. سه اقدام کلیدی برای غلبه بر این چالش‌ها وجود دارد:
همان‌طور که شورای جهانی انرژی بادی در طرح اقدام خود تأکید می‌کند: "دولت‌ها باید باد فراساحلی را به عنوان یک سرمایه‌گذاری ملی حیاتی در نظر بگیرند و تأمین مالی بیشتر را همراه با شبکه، ذخیره‌سازی و زیرساخت‌های پشتیبان تخصیص دهند." (GWEC 2026, p. 14)
منابع
