رئیس عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی ارتش با تشریح نقش این مجموعه در جنگ‌های اخیر، از حضور روحانیون در کنار رزمندگان، سرکشی به خانواده‌های شهدا و جانبازان و تقویت تاب‌آوری خانواده‌های گفت.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، نیروی پدافند هوایی ارتش از جمله بخش‌های حساس و راهبردی نیروهای مسلح کشورمان است که مأموریت آن، حفاظت مستمر از آسمان کشور و مقابله با تهدیدات هوایی است؛ مأموریتی که به‌واسطه پراکندگی جغرافیایی یگان‌ها، استقرار بخشی از نیروها در ارتفاعات و مناطق صعب‌العبور و ضرورت حفظ آمادگی شبانه‌روزی، شرایط خدمتی ویژه‌ای را برای کارکنان این نیرو رقم می‌زند.
در چنین شرایطی، پشتیبانی از نیروی انسانی تنها به تأمین تجهیزات و امکانات عملیاتی محدود نمی‌شود. حفظ روحیه، تقویت انگیزه، رسیدگی به خانواده‌های کارکنان و حمایت از رزمندگانی که در شرایط دشوار عملیاتی خدمت می‌کنند، بخش دیگری از نیازهای سازمانی نیروهای مسلح است؛ حوزه‌ای که سازمان عقیدتی سیاسی ارتش در آن مسئولیت دارد.
۲۴ مهرماه، سالروز تشکیل سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، فرصتی برای بررسی این مأموریت و نقش آن در شرایط جنگی است. به همین مناسبت، خبرنگار در گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام والمسلمین محمد بهمن، رئیس اداره عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی ارتش، درباره شیوه فعالیت این مجموعه در یگان‌های پراکنده پدافندی، تجربه جنگ‌های اخیر، نقش معنویت در روحیه رزمندگان، رسیدگی به خانواده‌های شهدا، مقابله با عملیات روانی و ضرورت نزدیک‌تر شدن فعالیت‌های فرهنگی به نسل جوان گفت‌وگو کرده است.
حجت‌الاسلام بهمن در این گفت‌وگو، ضمن تشریح تجربه‌های به‌دست‌آمده از جنگ‌های اخیر، بر این نکته تأکید می‌کند که حضور میدانی و ارتباط مستقیم با کارکنان و خانواده‌های آنان، به‌ویژه در شرایط بحرانی، می‌تواند نقشی فراتر از فعالیت‌های معمول فرهنگی داشته باشد. او همچنین با اشاره به ضرورت تقویت سواد رسانه‌ای و شناختی در نیروهای مسلح، معتقد است که مقابله با شبهات و روایت‌سازی‌های دشمن به روش‌های متناسب با فضای رسانه‌ای امروز نیاز دارد.
آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح گفت‌وگو با رئیس اداره عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی ارتش است.
نیروی پدافند هوایی یکی از حساس‌ترین بخش‌های دفاعی کشور است و کارکنان آن در بسیاری از مواقع به‌صورت شبانه‌روزی مشغول انجام مأموریت هستند. سازمان عقیدتی سیاسی چگونه میان تقویت ایمان و باورهای دینی، حفظ روحیه و افزایش آمادگی کارکنان ارتباط برقرار می‌کند؟
پدافند هوایی از دورترین ارتفاعات کشور تا خط مقدم مأموریت؛ روحانیون در کنار رزمندگان
بسم‌الله الرحمن الرحیم. ابتدا از شما و همکارانتان تشکر می‌کنم و سالروز تشکیل سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، ۲۴ مهرماه، را به همه ارتشیان و همکارانم در مجموعه اداره عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی تبریک می‌گویم.
همان‌طور که اشاره کردید، نیروی پدافند هوایی به دلیل نوع مأموریت و پراکندگی جغرافیایی، شرایط خدمتی خاصی دارد. گاهی گفته می‌شود هر جا آسفالت تمام می‌شود، مأموریت پدافند آغاز می‌شود.
این تعبیر، اگرچه عامیانه است، اما بخشی از واقعیت خدمت در این نیرو را نشان می‌دهد؛ چراکه برخی سایت‌های پدافندی در ارتفاعات بالای سه هزار متر و در مناطق دورافتاده و صعب‌العبور قرار دارند.
با وجود این شرایط، تلاش کرده‌ایم در همه یگان‌ها و سایت‌های پدافندی، حضور روحانیون و فعالیت‌های عقیدتی و فرهنگی استمرار داشته باشد. در هر سایتی که مراجعه کنید، نمازخانه و امکانات فرهنگی متناسب با شرایط آن مجموعه وجود دارد و برای تأمین نیازهای معنوی کارکنان برنامه‌ریزی شده است.
این اقدامات نتیجه پیگیری مستمر سازمان عقیدتی سیاسی، همراهی روحانیون و همکاران فرهنگی و همکاری فرماندهان است. یکی از وظایف اصلی ما برگزاری مناسبت‌های ملی و مذهبی، اقامه نماز جماعت و فراهم کردن زمینه ارتباط مستمر کارکنان با آموزه‌های دینی است؛ اما مأموریت ما به این فعالیت‌ها محدود نمی‌شود.
در دوران جنگ نیز روحانیون ما با لباس رزم و عمامه در کنار کارکنان پدافند حضور داشتند. همکاران ما در حوزه‌های فرهنگی و عمومی، در کنار فعالیت‌های معمول، در آموزش‌های مورد نیاز و پیگیری امور کارکنان، شهدا و جانبازان نیز مشارکت می‌کردند.
در شرایطی که برخی یگان‌ها زیر آتش دشمن قرار داشتند، نیروهای عقیدتی سیاسی در کنار کارکنان و فرماندهان باقی می‌ماندند. حتی گاهی هنگام تهیه گزارش از مناطق عملیاتی، شرایط به‌گونه‌ای بود که همان منطقه زیر آتش قرار داشت، اما همکاران ما مأموریت خود را ادامه می‌دادند.
به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین وظایف ما این است که کارکنان در سخت‌ترین شرایط احساس کنند تنها نیستند و سازمان، مسائل معنوی، روحی و خانوادگی آنان را نیز دنبال می‌کند.
تفاوت مأموریت عقیدتی سیاسی در نیروی پدافند هوایی با سایر نیروها چیست؟ آیا ویژگی‌های عملیاتی این نیرو، شیوه خاصی از فعالیت فرهنگی و تربیتی را می‌طلبد؟
پراکندگی یگان‌ها، مأموریت فرهنگی را دشوارتر می‌کند
مهم‌ترین تفاوت، همان پراکندگی یگان‌ها و شرایط خاص استقرار کارکنان است. در برخی نیروها ممکن است پایگاه‌ها در محدوده‌ای مشخص و نزدیک به مراکز استان‌ها قرار داشته باشند و ارتباط با مجموعه‌های فرهنگی و امکانات شهری به‌راحتی برقرار شود؛ اما در پدافند هوایی، ممکن است یک سایت در منطقه‌ای قرار گرفته باشد که رفت‌وآمد به آن دشوار است و حتی برای رسیدن به آن، به وسیله نقلیه خاص نیاز باشد.
بخش قابل توجهی از کارکنان ما در ارتفاعات و مناطق صعب‌العبور خدمت می‌کنند. برخی از آنان به دلیل شیفت‌های کاری، مدت‌هایی از خانواده خود دور هستند و همین مسئله، شرایط روحی و نیازهای فرهنگی خاصی ایجاد می‌کند.
به همین دلیل، معتقدیم خدمت در مجموعه عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی، به روحیه جهادی، انگیزه و آمادگی برای حضور در مناطق دشوار نیاز دارد. نمی‌توان انتظار داشت فعالیت فرهنگی در چنین شرایطی صرفاً با برنامه‌ریزی اداری و برگزاری مراسم در یک مکان ثابت پیش برود.
همکاران ما باید به میان کارکنان بروند، شرایط آنان را از نزدیک بشناسند و متناسب با نیازهای هر یگان برنامه‌ریزی کنند. این همان رویکردی است که تلاش کرده‌ایم در اداره عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی دنبال کنیم.
نقش معنویت و باورهای دینی را در موفقیت یک رزمنده چقدر می‌دانید؟ سازمان عقیدتی سیاسی برای تقویت این مؤلفه چه اقداماتی انجام می‌دهد؟
معنویت چگونه به رزمنده برای ادامه مأموریت در شرایط دشوار کمک می‌کند؟
ما معتقدیم کسی که مسئولیت دفاع از کشور، مردم و سرزمین خود را بر عهده دارد، باید از روحیه ایثار، فداکاری و آمادگی برای انجام مأموریت برخوردار باشد. این روحیه به‌صورت خودبه‌خودی شکل نمی‌گیرد و یکی از زمینه‌های تقویت آن، آشنایی با آموزه‌های دینی و فرهنگ ایثار و شهادت است.
اگر یک نیروی نظامی صرفاً با محاسبات مادی به میدان نگاه کند، ممکن است در شرایطی که تجهیزاتش در مقایسه با تجهیزات دشمن محدود است، ادامه مأموریت را ناممکن بداند؛ اما باورهای دینی می‌تواند به او انگیزه بدهد تا با وجود دشواری‌ها، وظیفه خود را انجام دهد.
ما در نیروی پدافند هوایی شاهد نمونه‌هایی از این روحیه بوده‌ایم. در برخی تصاویر ثبت‌شده از دوربین‌های مداربسته، مشاهده می‌کنیم که فرمانده یک سایت، کارکنان را از منطقه خطر خارج می‌کند و خود در محل باقی می‌ماند.
در نمونه‌هایی دیگر، نیروها با وجود خطر ترکش و آتش دشمن، برای انجام مأموریت به حرکت ادامه می‌دهند.
این رفتارها نشان می‌دهد که در کنار آموزش، تجهیزات و آمادگی عملیاتی، انگیزه و باورهای فردی نیز در نحوه مواجهه نیرو با خطر مؤثر است.
از نگاه ما، یکی از وظایف سازمان عقیدتی سیاسی این است که با برنامه‌های فرهنگی و تربیتی، زمینه تقویت چنین روحیه‌ای را فراهم کند. البته این به معنای بی‌اهمیت بودن تجهیزات و آموزش نیست؛ نیروی نظامی به هر دو نیاز دارد و تقویت معنویت باید در کنار آمادگی حرفه‌ای و تأمین امکانات دنبال شود.
همکاری و تقسیم کار میان اداره عقیدتی سیاسی و فرماندهی نیروی پدافند هوایی چگونه انجام می‌شود؟
فرماندهی پدافند هوایی، عقیدتی سیاسی را بازوی فرهنگی خود می‌داند
خوشبختانه در نیروی پدافند هوایی، همکاری خوبی میان فرماندهی و مجموعه عقیدتی سیاسی وجود دارد. امیر الهامی، فرمانده نیروی پدافند هوایی ارتش، در حوزه فعالیت‌های فرهنگی و رسیدگی به امور کارکنان و خانواده‌های شهدا، حمایت قابل توجهی داشته‌اند.
برای نمونه، ایشان در موضوعی که نیازمند پیگیری فرهنگی بود، به بنده تأکید کردند هر اقدامی که در این زمینه لازم است انجام دهیم و مسئولیت پشتیبانی از آن را بر عهده گرفتند.
در دوران جنگ نیز با توجه به درگیری فرماندهی با مسائل عملیاتی، از ما خواستند پیگیری امور شهدا، برگزاری مراسم تشییع و رسیدگی به خانواده‌های آنان را دنبال کنیم. به دنبال این تأکید، به خانواده ۱۳۵ نفر از شهدای اخیر در نقاط مختلف کشور سرکشی کردم و هدایایی را از طرف فرمانده نیرو به خانواده‌های معظم آنان تقدیم کردیم.
در حوزه فعالیت‌های قرآنی نیز فرمانده نیرو از برنامه‌ها حمایت کرده‌اند. برای نمونه، برای نفرات برتر مسابقات قرآنی ارتش، جوایزی به ترتیب ۳۰، ۲۰ و ۱۰ میلیون تومان در نظر گرفته شد.
همچنین در زمینه دوره‌های بصیرت، تأکید ایشان این بوده است که هزینه‌های لازم برای اجرای برنامه‌ها تأمین شود.
نگاه ایشان این است که تقویت فعالیت‌های قرآنی و فرهنگی می‌تواند به ارتقای فضای معنوی کارکنان و خانواده‌های آنان کمک کند. همین حمایت‌ها به مجموعه عقیدتی سیاسی امکان می‌دهد برنامه‌های خود را با اطمینان و جدیت بیشتری دنبال کند.
نیروی پدافند هوایی در جنگ‌های اخیر با شرایط دشواری مواجه بوده است. این تجربه‌ها چه درس‌هایی برای مجموعه عقیدتی سیاسی داشته و کدام نیازهای فرهنگی، اعتقادی و روانی کارکنان در این شرایط اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
تجربه جنگ‌های اخیر به ما نشان داد که رسیدگی به خانواده‌های کارکنان، یکی از موضوعات مهم در پشتیبانی معنوی از نیروهای عملیاتی است. وقتی یک رزمنده در منطقه عملیاتی حضور دارد، خانواده او نیز با نگرانی‌ها و فشارهای ناشی از شرایط جنگ مواجه است.
تجربه جنگ‌های اخیر؛ توجه به خانواده‌ها بخشی از آمادگی عملیاتی است
ما در اداره عقیدتی سیاسی به این نتیجه رسیده‌ایم که هر اندازه بتوانیم به خانواده‌ها توجه بیشتری داشته باشیم، زمینه آرامش و اطمینان بیشتری برای کارکنان فراهم می‌شود. البته مسائل اقتصادی و معیشتی خانواده‌ها نیز اهمیت دارد که همه آنها در حیطه اختیار ما نیست؛ اما حمایت فرهنگی، معنوی و عاطفی را می‌توانیم با جدیت دنبال کنیم.
بر همین اساس، برای خانواده‌های کارکنانی که درگیر شرایط جنگی بودند، دوره‌های بصیرت برگزار کردیم. بخشی از این دوره‌ها در مشهد و برای خانواده‌های مرتبط با مناطق درگیر و بخشی دیگر در شیراز برگزار شد.
هدف این بود که خانواده‌ها ضمن بهره‌مندی از برنامه‌های فرهنگی، فرصتی برای ارتباط معنوی، زیارت و آرامش روانی پیدا کنند. تجربه ما نشان داد که چنین برنامه‌هایی می‌تواند در تقویت روحیه و تاب‌آوری خانواده‌ها مؤثر باشد.
موضوع انس با قرآن نیز برای ما اهمیت ویژه‌ای دارد. اعتقاد داریم ارتباط خانواده‌ها با قرآن نباید صرفاً به شرکت در مسابقات محدود شود؛ بلکه باید به بخشی از زندگی روزمره آنان تبدیل شود.
آشنایی با مفاهیم قرآنی، به‌ویژه آیات مرتبط با صبر، دفاع، استقامت و امید، می‌تواند برای خانواده‌هایی که در شرایط دشوار قرار دارند، مایه آرامش و قوت قلب باشد.
در دوران جنگ، چه ابتکارهای فرهنگی و فعالیت‌های جهادی برای حفظ روحیه رزمندگان و خانواده‌های آنان انجام دادید؟
جنگ، شرایط فعالیت‌های فرهنگی را تغییر می‌دهد. برخی برنامه‌هایی که در زمان عادی به‌راحتی برگزار می‌شوند، در شرایط جنگی با محدودیت‌های جدی مواجه می‌شوند؛ اما این به معنای تعطیل شدن مأموریت فرهنگی نیست.
اتفاقاً در چنین شرایطی، حضور در کنار کارکنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
از گشت‌های شبانه تا سرکشی صدها کیلومتر دورتر از محل خدمت یکی از اقدامات مؤثر ما، دیدارهای چهره‌به‌چهره و سرکشی از یگان‌ها و مقرهای عملیاتی بود. روحانیون و افسران عقیدتی سیاسی در گشت‌های شبانه به کارکنان سر می‌زدند، با آنان گفت‌وگو می‌کردند و خسته‌نباشید می‌گفتند.
همین حضور و توجه، به نیروها احساس همراهی می‌داد.
در کنار آن، سرکشی از خانواده‌های شهدا، جانبازان و بازنشستگان را با جدیت دنبال کردیم. از هفته دوم جنگ ۴۰ روزه، این برنامه را به‌طور جدی آغاز کردیم و تلاش کردیم حتی در شرایط دشوار، خانواده‌های شهدا را فراموش نکنیم.
در مواردی، برای دیدار با یک خانواده شهید، پس از مراجعه به محل سکونت همسر و فرزندان شهید، مسیر دیگری را طی می‌کردیم تا پدر یا مادر شهید را نیز در شهر یا روستای محل زندگی‌شان ملاقات کنیم. گاهی این مسیر به صدها کیلومتر رفت‌وآمد نیاز داشت؛ اما معتقد بودیم رسیدگی به خانواده شهید نباید به دیدار با بخشی از اعضای خانواده محدود شود.
در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز با موردی مواجه شدم که مادر یک شهید می‌گفت تا آن زمان کسی برای سرکشی به او مراجعه نکرده است. این موضوع برای من یادآور این نکته بود که در برنامه‌های رسیدگی به خانواده شهدا، باید پدر و مادر شهید را نیز در کنار همسر و فرزندان او مورد توجه قرار دهیم.
همین رویکرد را درباره جانبازان نیز دنبال کردیم. در یکی از دیدارها، به ملاقات جانبازی رفتیم که دست خود را از دست داده بود و بنا بر گفته مادرش، پس از این حادثه کمتر از خانه بیرون می‌آمد.
هنگام ملاقات، به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفت و گریه کرد. این اتفاق برای ما نشان داد که گاهی یک دیدار ساده می‌تواند برای فردی که با محدودیت جسمی و فشارهای روحی مواجه است، اهمیت زیادی داشته باشد.
از سوی دیگر، واکنش کارکنان به این دیدارها برای ما قابل توجه بود. یکی از همکاران سابقم که در خنداب خدمت می‌کرد، پس از مشاهده گزارش دیدار با خانواده شهدا در کانال پدافند، برایم پیام فرستاد و از اینکه پس از شهادت همکاران، افرادی برای دلجویی از خانواده‌های آنان اقدام می‌کنند، ابراز خوشحالی کرد.
این بازخوردها نشان می‌دهد کارکنان، حتی در شرایط جنگی، فعالیت‌های حمایتی سازمان را دنبال می‌کنند و از آن تأثیر می‌پذیرند.
ما این وظیفه را محدود به خانواده شهدا نمی‌دانیم. سرکشی از جانبازان، بازنشستگان و خانواده کارکنان نیز در برنامه ما قرار دارد؛ زیرا این پیام را منتقل می‌کند که ارتباط سازمان با نیروهای خود، با پایان دوران خدمت یا تغییر شرایط جسمی آنان تمام نمی‌شود.
رهبر شهید در یکی از پیام‌های خود بر قدرت نظامی و جایگاه معنویت در نیروهای مسلح تأکید کرده بودند. از نگاه شما، معنویت چه نقشی در قدرت دفاعی دارد و چگونه می‌توان آن را در کنار توان تسلیحاتی و فناوری نظامی ارزیابی کرد؟
از نگاه ما، معنویت به نیروی نظامی انگیزه و افق متفاوتی می‌دهد. در آموزه‌های دینی، دفاع از سرزمین و مردم با مفاهیمی همچون ایثار، مسئولیت‌پذیری و فداکاری پیوند دارد.
این باورها می‌توانند به رزمنده کمک کنند که در شرایط دشوار، مسئولیت خود را فراتر از منافع فردی ببیند.
ما در دوران دفاع مقدس و در جنگ‌های اخیر نیز شاهد جلوه‌هایی از این روحیه بوده‌ایم. رزمنده‌ای که به وظیفه خود باور دارد، در شرایط خطر تلاش می‌کند مأموریتش را به انجام برساند و صرفاً بر مبنای احتمال سود و زیان شخصی تصمیم نگیرد.
البته معنویت جایگزین تجهیزات، آموزش و فناوری نیست؛ همان‌طور که تجهیزات به‌تنهایی نمی‌توانند همه ابعاد روحیه و انگیزه انسانی را تأمین کنند. قدرت دفاعی به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است و ما باید در کنار تقویت باورهای دینی، برای توسعه علمی، ارتقای آموزش و تأمین تجهیزات مورد نیاز نیز تلاش کنیم.
در نگاه دینی، انسان مؤمن وظیفه خود را انجام می‌دهد و نتیجه را به خداوند واگذار می‌کند. همین باور می‌تواند به او در مواجهه با خطر، احساس مسئولیت و پایداری بیشتری بدهد.
ما معتقدیم پیوند میان ایمان، مسئولیت‌پذیری و آمادگی عملیاتی، یکی از موضوعاتی است که باید در تربیت نیروهای مسلح مورد توجه قرار گیرد.
یکی از ویژگی‌های جنگ‌های اخیر، گسترش عملیات روانی، شایعه‌سازی و انتشار اخبار تحریف‌شده بود. برای افزایش سواد رسانه‌ای و مقاومت شناختی کارکنان و خانواده‌های آنان چه اقداماتی انجام داده‌اید؟
بهمن: جنگ شناختی یکی از عرصه‌هایی است که در آن، طرف مقابل تلاش می‌کند بر ادراک و برداشت مخاطب تأثیر بگذارد. انتشار شایعات، استفاده از تصاویر و فیلم‌های دست‌کاری‌شده و تولید محتوای جعلی با ابزارهای جدید، از جمله روش‌هایی است که می‌تواند فضای ذهنی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
جنگ شناختی؛ مقابله با شایعه و اخبار تحریف‌شده به آموزش مستمر نیاز دارد
در ارتش، معاونت سیاسی در حوزه شبهات سیاسی و معاونت آموزش در حوزه آموزش‌های اعتقادی فعالیت دارند. ما نیز در مجموعه عقیدتی سیاسی، تلاش کرده‌ایم موضوع جنگ شناختی و روش‌های مواجهه با شبهات را در دوره‌های آموزشی و بصیرتی بگنجانیم.
برای دانشجویان و مراکز آموزشی نیز دوره‌هایی درباره دستاوردهای انقلاب و موضوعات مرتبط برگزار شده است. در کنار این فعالیت‌ها، از ظرفیت شبکه‌های مختلف برای تبیین موضوعات مرتبط با جنگ‌های نوپدید استفاده می‌کنیم.
با این حال، معتقدم در حوزه سواد رسانه‌ای و مقابله با عملیات روانی، همچنان به کار بیشتری نیاز داریم. دشمن در این عرصه سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام می‌دهد و ما نیز باید روش‌های خود را متناسب با تغییرات رسانه‌ای به‌روز کنیم.
یکی از مسائل مهم، تغییر محل حضور مخاطبان است. در گذشته، بخش زیادی از فعالیت‌های فرهنگی از طریق مسجد، مجتمع‌های فرهنگی و برنامه‌های حضوری دنبال می‌شد؛ اما امروز بخش مهمی از ارتباطات مردم، به‌ویژه جوانان، در فضای مجازی شکل می‌گیرد.
البته نیروهای مسلح در استفاده از برخی بسترها و شیوه‌های ارتباطی با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. به همین دلیل، لازم است سازوکارهای متناسبی طراحی شود تا بتوانیم ضمن رعایت ضوابط سازمانی، در زمینه آموزش سواد رسانه‌ای و مقابله با شایعات، مؤثرتر عمل کنیم.
مهر: با توجه به گسترش میدان نبرد به عرصه رسانه و ذهن مخاطبان، جهاد تبیین در نیروهای مسلح چه تفاوتی با فعالیت‌های تبلیغاتی متعارف دارد؟ بهمن: به اعتقاد من، جهاد تبیین نباید به یک مکان یا جایگاه سازمانی محدود شود.
هر فردی متناسب با مسئولیت و توانایی خود می‌تواند در روشن کردن مسائل، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و جلوگیری از گسترش برداشت‌های نادرست نقش داشته باشد.
جهاد تبیین نباید به یک واحد یا جایگاه سازمانی محدود بماند
در ارتش، موضوعاتی مانند حلقه‌های معرفت و دیدارهای چهره‌به‌چهره را دنبال کرده‌ایم. در این برنامه‌ها تلاش می‌شود کارکنان فرصت گفت‌وگو داشته باشند و پرسش‌ها و ابهامات خود را مطرح کنند.
یکی از نکات مهم این است که اگر شبهه‌ای در یک محیط مطرح شود و هیچ پاسخی به آن داده نشود، ممکن است به‌تدریج ذهن افراد بیشتری را درگیر کند. بنابراین باید پرسش‌های پرتکرار شناسایی شوند و محتوای مناسب برای پاسخ‌گویی به آنها در اختیار افراد مرتبط قرار گیرد.
در همین راستا، پیشنهاد کرده‌ایم فرماندهانی که توانایی ارتباط مؤثر و گفت‌وگو با کارکنان را دارند، در دوره‌های مرتبط با تبیین و آموزش سیاسی شرکت کنند تا بتوانند در یگان‌های خود نیز نقش فعال‌تری داشته باشند.
فرمانده یگان باید بتواند علاوه بر انجام مسئولیت عملیاتی، به پرسش‌های کارکنان نیز توجه کند و در حد مسئولیت و دانش خود پاسخ‌گو باشد. این رویکرد می‌تواند به تقویت ارتباط میان فرماندهان و کارکنان و افزایش توان مجموعه در مواجهه با جنگ شناختی کمک کند.
خانواده‌های کارکنان پدافند هوایی نیز با دغدغه‌های عمومی جامعه و دشواری‌های ناشی از شرایط خدمتی همسران خود مواجه‌اند. اداره عقیدتی سیاسی برای حمایت از این خانواده‌ها چه برنامه‌هایی دارد؟
خانواده‌ها بخش مهمی از جامعه پدافند هوایی هستند و نمی‌توان فعالیت فرهنگی در این نیرو را بدون توجه به آنان پیش برد.
در شهرک‌های سازمانی، متناسب با امکانات موجود، دارالقرآن، مجتمع‌های فرهنگی و مدارس فعالیت دارند. مجموعه عقیدتی سیاسی نیز در برنامه‌های مرتبط با خانواده‌ها، آموزش‌های دینی و برگزاری مناسبت‌های ملی و مذهبی مشارکت می‌کند.
از دارالقرآن تا مدارس نظامی؛ برنامه‌های فرهنگی برای خانواده‌های کارکنان
روحانیون ما در برخی مدارس حضور پیدا می‌کنند تا ضمن آموزش احکام، به پرسش‌های اعتقادی و سیاسی دانش‌آموزان پاسخ دهند. همچنین تلاش می‌کنیم مناسبت‌هایی مانند ایام فاطمیه، دهه فجر، اعتکاف و روز دانش‌آموز، در یگان‌ها و مجموعه‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
برای نمونه، در شهرک شهید بهشتی که از شهرک‌های بزرگ مرتبط با پدافند هوایی است، در مناسبت روز دختر، همکاران ما حدود دو هزار شاخه گل تهیه می‌کنند و میان دانش‌آموزان مدارس دخترانه توزیع می‌کنند. هم‌زمان، درباره ویژگی‌های شخصیتی و سیره حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت فاطمه معصومه(س) نیز مطالبی برای دانش‌آموزان بیان می‌شود.
هدف این است که مناسبت‌ها تنها به یک برنامه نمادین محدود نمانند و فرصت مناسبی برای آشنایی نسل جوان با مفاهیم اخلاقی و الگوهای دینی باشند.
در شهرک‌هایی که فعالیت فرهنگی به‌صورت مشترک با سایر نیروها انجام می‌شود، طبیعتاً هماهنگی‌های سازمانی نیز اهمیت دارد. در مجموعه‌هایی که مسئولیت مستقیم داریم، تلاش می‌کنیم ارتباط روحانیون با مدارس و خانواده‌ها مستمر باشد.
همچنین بر این باوریم که ارتباط با خانواده‌ها نباید به برگزاری مراسم محدود شود. موضوعاتی مانند تأثیر رسانه‌ها بر نوجوانان، مواجهه با شبهات، آشنایی با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و تقویت مهارت‌های تربیتی والدین نیز باید در برنامه‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
در کنار برنامه‌های خانوادگی و آموزشی، در ماه‌های اخیر شاهد حضور گسترده مردم در تجمعات شبانه نیز بوده‌ایم. مجموعه عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی در این زمینه چه فعالیت‌هایی داشته است؟
تجمعات شبانه و حضور میدانی؛ فعالیت فرهنگی در شرایط جنگی متوقف نشد در برخی مناطق، همکاران ما برای برگزاری تجمعات شبانه و اجرای برنامه‌های فرهنگی مشارکت فعالی داشتند. برای نمونه، در محدوده خراسان شمالی و جنوبی، تیم‌هایی برای اجرای برنامه‌ها، سرود و سخنرانی فعالیت کردند.
در تهران نیز همکاران ما در چندین شب، مسئولیت اجرای برنامه در میدان‌های مختلف را بر عهده داشتند.
این تجربه نشان داد که فعالیت فرهنگی در شرایط جنگی، شکل متفاوتی پیدا می‌کند و نیازمند حضور میدانی، هماهنگی و استفاده از ظرفیت نیروهای مختلف است.
در کنار این برنامه‌ها، ارتباط با خانواده‌های کارکنان و حضور در کنار نیروهای عملیاتی نیز ادامه داشت. به اعتقاد ما، مهم است که فعالیت فرهنگی با شرایط واقعی جامعه و نیازهای روز کارکنان و خانواده‌های آنان هماهنگ باشد.
یکی از چالش‌های مجموعه‌های فرهنگی، ارتباط با نسل جدید است؛ نسلی که تفاوت‌هایی در شیوه ارتباط، دریافت اطلاعات و نگاه به مسائل دارد. برای نزدیک‌تر شدن به جوانان و نوجوانان چه برنامه‌ای دارید؟
به اعتقاد من، نخست باید بپذیریم که میان بخشی از مسئولان و نسل جوان، فاصله ذهنی وجود دارد. شیوه فکر کردن، علایق و منابع اطلاعاتی جوانان امروز با نسل‌های قبل تفاوت‌هایی دارد و اگر این تفاوت‌ها را نشناسیم، نمی‌توانیم برنامه فرهنگی متناسبی طراحی کنیم.
فاصله ذهنی با نسل جوان را باید جدی گرفت آینده کشور به جوانان و نوجوانان وابسته است؛ بنابراین باید زبان ارتباطی آنان را بهتر بشناسیم و از روش‌هایی استفاده کنیم که با علایق و نیازهایشان سازگار باشد.
یکی از زمینه‌هایی که می‌توان روی آن کار کرد، آشنایی با سیره شهدا و سبک زندگی اسلامی است؛ اما این آشنایی نباید صرفاً به بیان مطالب و سخنرانی محدود شود. جوانان به فعالیت‌های گروهی، ورزش، کارهای جهادی و تجربه‌های جمعی علاقه دارند و می‌توان از این ظرفیت‌ها برای تقویت ارتباط فرهنگی استفاده کرد.
برای مثال، اردوهای راهیان نور می‌تواند زمینه آشنایی مستقیم نوجوانان با تاریخ دفاع مقدس و تجربه‌های نسل‌های گذشته را فراهم کند. همچنین فعالیت‌های ورزشی، گروه‌های سرود، برنامه‌های داوطلبانه و کارهای جهادی می‌توانند فرصت مناسبی برای ارتباط با جوانان باشند.
در عین حال، باید صادقانه بپذیریم که در برخی حوزه‌ها هنوز به سطح مطلوب نرسیده‌ایم. صرف برگزاری برنامه کافی نیست؛ باید بازخورد مخاطبان را بررسی کنیم و ببینیم چه اندازه توانسته‌ایم با پرسش‌ها و دغدغه‌های نسل جدید ارتباط برقرار کنیم.
مهر: با توجه به نگرانی‌های عمومی درباره احتمال وقوع درگیری‌های جدید، مردم بارها این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا جنگ دیگری در پیش است. شما به‌عنوان رئیس اداره عقیدتی سیاسی نیروی پدافند هوایی چه پاسخی به این نگرانی‌ها دارید؟
به اعتقاد من، کشور باید هم‌زمان دو موضوع را دنبال کند: نخست، حفظ آمادگی دفاعی و دوم، ادامه طبیعی زندگی، فعالیت‌های اقتصادی و پیشرفت علمی.
نیروهای مسلح باید آماده باشند، اما زندگی و اقتصاد کشور نباید متوقف شود
نیروهای مسلح باید همواره برای انجام مأموریت‌های خود آماده باشند. نمی‌توان آمادگی دفاعی را صرفاً به دوره‌ای محدود کرد که نشانه‌های آشکاری از درگیری وجود دارد.
حفظ آمادگی، بخشی از ماهیت مسئولیت نظامی است.
در مقابل، این آمادگی نباید به معنای متوقف شدن زندگی مردم یا تعطیلی فعالیت‌های کشور باشد. دولت باید وظایف خود را در حوزه اقتصاد و اداره کشور انجام دهد، مراکز علمی به فعالیت‌های خود ادامه دهند و بخش تولید نیز مسیر خود را دنبال کند.
در همین حال، نیروهای مسلح باید آمادگی لازم را حفظ کنند.
ما امیدواریم هیچ درگیری جدیدی رخ ندهد؛ اما وظیفه داریم احتمال تهدید را نیز جدی بگیریم و برای آن آماده باشیم. آمادگی دفاعی می‌تواند بخشی از بازدارندگی باشد و هزینه تصمیم به حمله را برای طرف مقابل افزایش دهد.
از نگاه ما، تقویت توان دفاعی، حفظ آمادگی عملیاتی و تکیه بر توان داخلی، در کنار تلاش برای پیشرفت اقتصادی و علمی، باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود. مردم نیز باید بتوانند زندگی روزمره خود را ادامه دهند و نگران نباشند که صرف احتمال وقوع درگیری، همه فعالیت‌های کشور متوقف خواهد شد.
در پایان، اگر نکته‌ای باقی مانده که به آن اشاره نشده است، بفرمایید. همچنین برنامه‌های محوری سازمان عقیدتی سیاسی به مناسبت سالروز تشکیل این سازمان چیست؟
ما معتقدیم بخش مهمی از هویت و تجربه تاریخی کشورمان با فرهنگ ایثار، شهادت و دفاع از سرزمین پیوند خورده است. به همین دلیل، آشنایی نسل جوان با دستاوردهای دفاع مقدس و سیره شهدا باید در برنامه‌های فرهنگی استمرار داشته باشد.
انس با قرآن، سیره شهدا و رشد علمی؛ محورهای فعالیت عقیدتی سیاسی ارتش
در مجموعه عقیدتی سیاسی، بر انس با قرآن، ارتباط با سیره اهل‌بیت(ع)، آشنایی با زندگی شهدا و تقویت رشد علمی و فرهنگی کارکنان و خانواده‌های آنان تأکید داریم.
همچنین معتقدیم معنویت و انقلابی بودن نیروهای مسلح باید با آموزش، آمادگی حرفه‌ای و توان علمی همراه باشد. در حوزه تجهیزات نیز تأمین امکانات به‌روز و متناسب با مأموریت‌های پدافند هوایی، از الزامات حفظ آمادگی دفاعی است.
امیدواریم با توکل به خداوند، توسل به اهل‌بیت(ع) و تلاش همکارانمان، بتوانیم در مسیر ارتقای معنویت، تقویت روحیه کارکنان و حمایت از خانواده‌های آنان گام‌های مؤثرتری برداریم و در انجام مسئولیت خود موفق باشیم.
از فرصتی که در اختیار قرار دادید، سپاسگزاریم.
من هم از شما و همکارانتان تشکر می‌کنم و برای همه شما آرزوی سلامتی و توفیق دارم.
نکته تحریریه پیش از انتشار: به دلیل وجود خطاهای متعدد در متن تبدیل‌شده از صوت، پیشنهاد می‌شود مواردی مانند تعداد و مشخصات دقیق شهدای جنگ‌های اخیر، آمار سرکشی به خانواده شهدا، ارقام جوایز مسابقات قرآنی، جزئیات برنامه‌های تجمعات شبانه و عبارت منتسب به رهبر شهید درباره جایگاه نظامی و معنوی کشور، با فایل صوتی اصلی تطبیق داده شوند. همچنین عنوان دقیق جنگ‌ها و ترتیب زمانی آنها باید مطابق اطلاعات تأییدشده تحریریه درج شود.
