پای پرانتزی و زانوی ضربدری در کودکان اغلب طبیعی است، اما درد، لنگیدن و عدم تقارن نیازمند بررسی تخصصی است.
به گزارش خبرگزاری ۶۰ثانیه، محمد حدادی، دکترای تخصصی ارتوز و پروتز و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تشریح مراحل طبیعی تغییر راستای اندام‌های تحتانی در دوران کودکی، گفت: پای پرانتزی، زانوی ضربدری و کف پای صاف در بسیاری از کودکان بخشی از روند طبیعی رشد است، اما مشاهده علائمی مانند عدم تقارن، درد، لنگیدن و بدشکلی‌های پیشرونده، نیازمند بررسی تخصصی است.
وی با اشاره به تغییرات طبیعی اندام‌های تحتانی در دوران کودکی اظهار کرد: با رشد کودک، شکل ظاهری، راستا و نحوه عملکرد پاها تغییر می‌کند. بسیاری از این تغییرات ناشی از وضعیت قرارگیری اندام‌ها در دوران جنینی و سازگاری تدریجی بدن با ایستادن و راه رفتن است.
حدادی افزود: بیشتر نوزادان در بدو تولد دارای پاهای پرانتزی هستند که معمولاً تا حدود 18 ماهگی به‌تدریج اصلاح می‌شود. با آغاز راه رفتن و افزایش توانایی کودک در حفظ تعادل، راستای پاها تغییر می‌کند و در سنین حدود 2 تا 3 سالگی، زانوی ضربدری به‌طور طبیعی ظاهر می‌شود.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: شدت زانوی ضربدری معمولاً در حدود چهار سالگی به بیشترین میزان خود می‌رسد و پس از آن به‌تدریج کاهش می‌یابد. بیشتر کودکان تا سن 7 تا 8 سالگی به الگوی طبیعی راستای اندام‌های تحتانی نزدیک می‌شوند.
این تغییرات در صورتی که متقارن، بدون درد و فاقد اختلال عملکردی باشند، بخشی از فرآیند طبیعی رشد اسکلتی و عضلانی محسوب می‌شوند.
کف پای صاف در کودکان؛ همیشه نشانه ناهنجاری نیست
حدادی با اشاره به وضعیت قوس کف پا در کودکان بیان کرد: کف پای صاف در سال‌های نخست زندگی، اغلب یک وضعیت طبیعی است. وجود بافت چربی در ناحیه قوس کف پا باعث می‌شود پای کودکان خردسال هنگام تحمل وزن، صاف‌تر به نظر برسد.
در بسیاری از موارد، با رشد کودک و تکامل ساختارهای اسکلتی و عضلانی، قوس کف پا به‌تدریج شکل می‌گیرد.
وی تأکید کرد: استفاده از کفی یا ارتوز در کودکان زیر پنج سال معمولاً ضرورتی ندارد؛ مگر اینکه صافی کف پا با درد، محدودیت حرکتی یا اختلال در عملکرد کودک همراه باشد.
چه زمانی والدین باید نگران شوند؟
این متخصص ارتوز و پروتز با تأکید بر اهمیت تشخیص به‌موقع ناهنجاری‌های اندام تحتانی گفت: اگرچه بسیاری از تغییرات ظاهری پاها در دوران کودکی طبیعی هستند، اما برخی نشانه‌ها نیازمند بررسی تخصصی‌اند.
وی از عدم تقارن واضح در وضعیت دو پا، باقی ماندن پای پرانتزی پس از حدود 2.5 تا 3 سالگی، زانوی ضربدری شدید و پایدار پس از سن 7 تا 8 سالگی، درد، لنگیدن و دشواری در راه رفتن به‌عنوان برخی از علائم هشداردهنده نام برد.
به گفته وی، وجود سابقه خانوادگی اختلالات رشد استخوان، احتمال کمبود ویتامین D و بیماری‌هایی مانند نرمی استخوان، همچنین بدشکلی‌های شدید یا پیشرونده، به‌ویژه در صورت سابقه ضربه یا عفونت، از دیگر مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
حدادی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، ارزیابی تخصصی ارتوپدی برای شناسایی علت اصلی و تشخیص تفاوت میان تغییرات طبیعی رشد و ناهنجاری‌های پاتولوژیک ضروری است.
نقش ارتوزها در مدیریت ناهنجاری‌های اندام تحتانی کودکان
وی در ادامه با اشاره به نقش تجهیزات ارتوزی در توانبخشی کودکان اظهار کرد: در مواردی که پس از ارزیابی تخصصی، وجود ناهنجاری یا اختلال عملکردی تأیید شود، ممکن است متناسب با نوع و شدت مشکل، استفاده از ارتوزها، کفی‌های طبی، کفش‌های مخصوص یا سایر وسایل کمکی تجویز شود.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: در برخی شرایط، انواع زانوبندهای تخصصی برای مدیریت مشکلات راستای زانو، از جمله زانوی پرانتزی و ضربدری، مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین در ناهنجاری‌هایی مانند صافی یا افزایش قوس کف پا، چرخش غیرطبیعی پا و انگشتان و راه رفتن روی پنجه، تجهیزات ارتوزی متناسب با شرایط هر کودک می‌توانند به بهبود وضعیت عملکردی و مدیریت مشکل کمک کنند.
حدادی تصریح کرد: طراحی و ساخت این تجهیزات باید بر اساس ارزیابی دقیق وضعیت جسمانی و حرکتی کودک و با مشارکت متخصصان ارتوز و پروتز انجام شود تا وسیله تجویزشده متناسب با نیازهای فردی کودک باشد.
وی در پایان تأکید کرد: والدین باید بدانند که هرگونه تفاوت ظاهری در پاهای کودکان به معنای وجود ناهنجاری نیست و استفاده خودسرانه از کفش‌های طبی، کفی یا زانوبندهای اصلاحی نیز توصیه نمی‌شود. آگاهی از مراحل طبیعی رشد و مراجعه به‌موقع به متخصص در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، می‌تواند از نگرانی‌های غیرضروری و مداخلات درمانی نامناسب جلوگیری کند.
